14 October 2017

Nikollë Gojçi, komandanti i batalionit partizan që u vra tradhtisht nga Mehmet Shehu, 1944.


NIKOLLË GOJÇI
Komandanti i batalionit partizan që u vra tradhtisht nga Mehmet Shehu, 1944.
[Faqe nga libri "Miti i Hotit"] 

Nikollë Gojçi u lind në Traboin të Hotit në vitin 1918. Ishte i biri i Mark Ujk Gojçaj. Fëmijërinë e kaloi në vendlindje, por duke qenë një fëmijë i zgjuar, i ati Mark Ujka vendosi ta shkollojë djalin e tij të vetëm. Nikolla mbaroi studimet e mesme dhe më pas ato universitare në degën ekonomike. Gjatë kohës së studimeve njihet me një vajzë malazeze e quajtur Milena, me të cilën krijoi familje. U vendos në Tuz ku ishin edhe prindërit e tij. Më pas u përpoq të gjente një punë, por në atë kohë ishte tepër e vështirë që një shqiptar të punësohej si ekonomist edhe  pse i kishte mbaruar studimet me rezultate të shkëlqyera. Ai u revoltua edhe për faktin se të tetëmbëdhjetë shokët e tij me të cilët mbaroi studimet u sistemuan në profesionin e ekonomistit dhe vetëm për të nuk afrohej punë. Ata të gjithë ishin sllavë dhe ai ishte i vetmi shqiptar që mbaroi studimet e larta në degë ekomonike.
Nikolla nisi ta shprehte kundërshtinë e tij dhe shumë shpejt nisën ta ndiqnin e përgjonin autzoritetet jugosllave. Gjendja iu bë e padurueshme. Mund edhe ta vrisnin. Miqtë e këshilluan të shkonte në Shqipëri, anipse ajo ishte e pushtuar nga fashistët italianë. Në Shqipëri kishte tre motrat e martuara. Pashka ishte martuar me Kol Tomën në Bajzë të Kastratit, Terezja në Trush, ndërsa në Tiranë kishte të martuar motrën tjetër Vitoren me Luigj Gjurën. Ndenji disa kohë në Bajzë, pastaj shkoi në Tiranë duke menduar se atje kishte mundësi më shumë. Tirana i pëlqeu. Në Shqipëri ndjehej mirë edhe pse gjendja nuk ishte fort e qetë. Edhe në Tiranë u përpoq të gjente një punë në profesionin e vet të ekomonistit, por qe e pamundur. Në këto kushte ai nuk shihte rrugë tjetër veç të punësohej si milic. Kështu në vitin 1942 gjendet në radhët e milicisë, por duke qenë se kishte diplomën e ekonomistit pas pak kohe e caktuan financier. Shumë shpejt u lidh me të rinjtë antifashistë në Fier. Pasi mori paratë e forcave të milicisë dhe ua dorëzoi njësiteve guerrile, u inkuadrua në forcat partizane. Që këtu nis rruga e tij si çlirimtar. Ndër aksionet që bënin ai shfaqi cilësi shumë të mira luftarake. Mbi të gjitha ishte trim dhe rroku simpatinë e bashkëluftëtarëve të vet. Emri i tij u bë i dëgjuar edhe nga Shtabi i përgjithshëm i Ushtrisë Nacional Çlirimtare. Kur u formua Brigada e Parë Sulmuese, në gusht 1943, Shtabi i përgjithshëm e caktoi me detyrën e Komandantit të batalionit III. Në luftimet që u bënë në Vithkuq ai tregoi  trimëri të pashoqe. Partizanët e batalionit të tij krenoheshin me komandantin e vet. Nikoll Gojçi tregoi trimëri në të gjitha luftimet që bëri brigada e Parë Sulmuese, në Pogradec, në Xhyrë, në Qafën e Krrabës etj.
Ajo çfarë ish partizanët kujtonin deri vonë, sepse shumë prej tyre nuk jetojnë më, është se Nikoll Gojçi i donte shumë luftëtarët e njësisë së tij partizane. Luftonte jo vetëm në front kundër armikut, por edhe për dinjitetin e bashkëluftëtarëve të tij. Ky komandant trim që kishte ardhur nga trojet shqiptare jashtë Shqipërisë, përkatësisht nga Malësia e Hotit, e njohur në histori për luftra kombëtare e trimëri të pashoqe, iu kujtonte të gjithëve emra të mëdhenj në histori. Admirimi i tyre shtohej. Por natyra i kishte falur Nikollës jo vetëm shkathtësi dhe zgjuarsi, por edhe bukuri. Një luftëtar i hijshëm, fjalëartë, i ditur, me të cilin kishin dëshirë të rrinin të gjithë. Kjo kishte rënë në sy të ambiciozëve të Shtabit të Brigadës. Një kuadër partizan, Llambi Shkodrani, që merrej me sigurinë e shërbimin e fshehtë në Brigadën I sulmuese, në një bisedë ka pohuar se si i ka ardhur pranë komisari i Brigadës dhe i ka kërkuar t’i thotë një fjalë me besë që të mos e marrë vesh askush. Llambi Shkodrani e ka pranuar atë bisedë. Komisari i ka thënë atëherë se dëshiroj të di se sa larg ka shkuar në miqësinë e tij me partizanen Dh. komandanti i batalionit Nikoll Gojçi. Sipas asaj që pohon Llambi Shkodrani, ai nuk kishte pranuar t’i përgjonte. Të paktën kështu e thotë ai, por e vërteta nuk dihet nëse e ka bërë apo jo atë përgjim dhe çfarë i ka thënë komisarit të Brigadës. Sipas Llambi Shkodranit, komisari i Brigadës I më pas i ka thënë lëre nuk ka gjë, por kjo bisedë të mbetet midis nesh. Nuk dihet nëse këtë bisedë komisari e ka bërë edhe me komandantin e Brigadës.  Qëndrimi i Mehmet Shehut, që është lëshuar egërsisht ndaj Nikoll Gojçit, tregon se ka pasur një konspiracion në shtab për eliminimin e tij fizik. Pra kjo dëshmi ishte një sinjal se disa kuadro nuk e shihnin me sy të mirë as suksesin e Nikoll Gojçit në luftë, por as dhe simpatinë e madhe që kishin shokët e shoqet e tij partizane. Prandaj përdorën si mjet shpifjen. Po sikur të ishte vetëm kjo mbase punët nuk do të rridhnin aq tragjikisht në jetën e Nikoll Gojçit, komandantit trim të batalionit të tretë. Dihet se çfarë karakteri të ashpër kishte Mehmet Shehu,  komandant i Brigadës së Parë, çfarë tërbimi i hipte dhe si i trajtonte kolegët. Njeri i rrëmbyer me instikte vrastare, megjithëse me cilësi luftarake të shkëlqyera. Mehmet Shehu mendohet të jetë konfliktuar në ndonjë rast me Nikoll Gojçin edhe për çështjen e trajtimin të partizanëve të batalionit të tretë, të cilët Nikolla i merrte nën mbrojtje në çdo rast të shpërthimit të Mehmet Shehut.
Po edhe kjo mbase do të mund të kalohej. Fatkeqësia e Nikoll Gojçit ishte se e kishin caktuar në një formacion të madh partizan ku ligjin e bënte jugosllavi Dushan Mugosha, me pseudonimin e luftës Sali Murati dhe i thirrur me emërtimin Çalamani, me shkak se çalonte. Edhe Nikoll Gojçi, edhe Dushan Mugosha, vinin nga i njëjti vend, por Nikolla as donte t’ia hidhte sytë, sepse Mugosha kishte një karakter të keq. Nikoll Gojçi nuk e dinte se ligjin në shtabin e brigadës e bënte jugosllavi dhe se Mehmet Shehu si komandant bënte çdo gjë që i thoshte ai, i dërguari i Partisë Komuniste Jugosllave. Dhe as që mund të mendonte se Shtabi i Përgjithshëm i LANÇ kishte lëshuar për shtabin e brigadës një dokument sekret ku autorizohej Dushan Mugosha të merrte pjesë në të gjitha veprimtaritë dhe madje edhe në vendimmarrje. Kjo do të ishte katastrofë për luftëtarin Nikoll Gojcaj. Dushan Mugosha përzihej edhe në punët e kuadrove, madje në një bisedë i kishte sugjeruar Nikoll Gojçit që të linte brigadën dhe ta dërgonte në brigadat proletare Jugosllave si kuadër, sepse duhej të mobilizoheshin shqiptarët e Jugosllavisë në formacionet partizane. Nikoll Gojci nuk e pranoi ofertën tinzare të Sali Murat-Çalamanit duke i thënë se ai do të luftonte në formacionet antifashiste shqiptare për çlirimin e Atdheut, sepse Shqipëria ishte dhe atdheu i tij. Trim e kryelartë si malet shqiptare asnjëherë Nikoll Gojçi nuk u përkul.
Dushan Mugosha, Mehmet Shehu dhe disa të tjerë tashmë po përgatisnin kurthe vrastare për trimin e Hotit. Natyrisht nuk ishte fare e lehtë se nuk kishin asnjë shkak, aq me tepër se kuadrot e brigadës komandoheshin nga Shtabi i Përgjithshëm i Spiro Moisiut. Pa lejen e Shtabit nuk mund të bënin asgjë. E megjithatë kazani i shtrigave të Mehmet Shehut e Dushan Mugoshës punonte. Duhet të vinte fundi i shtatorit dhe fillimi i tetorit 1943 kur Mehmet Shehu ndërmerr një veprim që nuk ishte në detyrat e tij. Ai dhe shpura e tij kishin vendosur ta pushkatonin Nikoll Gojçin, për t’i dhënë kështu një goditje çdo aspirate të shqiptarëve që kishin mbetur jashtë Shqipërisë dhe shpresonin për bashkim kombëtar. Kjo ishte në thelb antikombëtare dhe të parët që do ta pësonin do të ishin atdhetarët shqiptarë që e dëshironin bashkimin e trojeve shqiptare pas Luftës II Botërore. Në pamundësi ta pushkatonte menjëherë Nikoll Gojçin, sepse do të përgjigjej para Shtabit të Përgjithshëm që e kishte bërë emërimin e tij, Mehmet Shehu në koordinim me Dushan Mugoshën vendosën shkarkimin e tij nga detyra. Në një libër me dokumente të Mehmet Shehut, vëllimi i I, faqe 127, është botuar letra që ai i dërgonte Shtabit të Përgjithshëm më 6 tetor 1943, në të cilën kërkonte degradimin dhe largimin e Nikoll Gojçit e disa kuadrove të tjerë. Në propozimet e tij thuhej: “Komandanti i batalionit III të Brigadës I N. G. të hiqet prej detyrës së tij dhe të mos i besohet asnjë detyrë në radhët e brigadës. Arsyeja është se N.G. sillet aq ashpër me partizanët dhe e shton ashpërsinë e tij, sa që është transformuar në një tiran mbi partizanët, sado që shtabi i brigadës i ka tërhequr vërejtje shumë herë dhe ka bërë çmos që ta sjellë në rrugë të mbarë. Në vend që të përmirësohet në të kundërtën është keqësuar çdo ditë e më tepër. Një arsye tjetër është se N.G. ka lënë përshtypje në shumicën e partizanëve të brigadës të mos jetë i sinqertë karshi moralit partizan. Në vendin e N.G. si komandant i batalionit III propozojmë të emërohet Gjeli Argjiri.....”. Çuditërisht Mehmet Shehu dokumentin që në origjinal ka emrin e plotë të Nikoll Gojçit, e boton vetëm me iniciale. Kjo fsheh të vërtetën mbi komandantin Nikoll Gojçi. Por çfarë thonë për këtë ish partizanët e Brigadës I Sulmuese? Ata në dëshmitë e tyre kundërshtojnë çdo akuzë, çfarë të krijon bindjen e plotë se për Nikoll Gojçin u përdor arma e shpifjes, para se të përdornin ekzekutimin tradhtisht prapa shpine si e kishin zakon komunistët gjatë luftës. Tofik Dushku, Lezhë, ish partizan i Brigadës  I, deklaroi: “Nikoll Markun e kam njohur si komandant i zoti e luftëtar trim, i sjellshëm me shokë e gojëmbël me partizanët. Një natë na e zhdukën e askush s’mori vesh përse. Më vonë është përfolur se e ka pushkatuar Mehmet Shehu”. Nuçi Tira, Pogradec, ka deklaruar: “Nikoll Mark Gojçin e kam njohur në katundin Vithkuq kur u formua brigada I sulmuese me urdhrin e Shtabit të Përgjithshëm. Nikollën e prezantuan komandant të batalionit III, e këtu e kam njohur atë. Komisar i batalionit u emërua Faik Zaimi. Unë kam qenë zëvendëskomisar kompanie e në shtator u emërova zëvendës komisar i batalionit III. Nikolla dhe Faiku janë shkarkuar nga përgjegjësia nga fundi i muajit shtator 1943... Faiku u tha se mbetet partizan i thjeshtë po në batalionin tonë, ndërsa për Nikollën u tha se transferohet, po se ku transferohet nuk u tha.
Në vend të tij u emërua Gjeli Argjiri dhe komisar Gaqo Shoshua. Kur brigada kaloi në rrethin e Vlorës, aty u fol nga partizanët se Nikollën e kanë pushkatuar, por si e qysh nuk u fol më”. Aleko Gusho, Pogradec, ka deklaruar:
“Kur u formua Brigada I, kam qenë komandant skuadre në kompaninë e dytë të Batalionit III. Komandant batalioni kam patur Nikoll Gojçin.... e shkarkuan bashkë me komisarin Faik Zaimi, të cilin e lanë partizan të thjeshtë në skuadrën time, kurse për Nikollën nuk di asgjë ku shkoi e çfarë u bë me të... Pas shumë kohësh ndigjoj të flitet midis partizanëve të batalionit e të brigadës së Nikoll Gojçi ishte pushkatuar, por nga kush e përse e ku, askush nuk di gjë...”.
Shtabi i Përgjithshëm i LANÇ menjëherë pas marrjes së letrës që kishte dërguar Mehmet Shehu, kthen përgjigje që komandantin e batalionit III, Nikoll Gojçi, ta përcillnin në Shtabin e Përgjithshëm për t’u shqyrtuar çështja, sepse shkarkimi nuk ishte në kompetencë të komandës së Brigadës por të Shtabit të Përgjithshëm. Por Mehmet Shehu nuk kishte ndërmend ta dërgonte Nikoll Gojçin në Shtabin e Spiro Moisiut. Përkundrazi e dërgoi në një terren ku mund ta kishte më të lehtë qëllimin e vet ogurzi. Edhe pse kjo mund t’i krijonte probleme në rast të ndonjë ballafaqimi me Shtabin e Ushtrisë, ai e largoi Nikoll Gojçin nga Brigada. Nga disa partizanë thuhet se u transferua në formacionet partizane të qarkut të Vlorës ku Mehmet Shehu kishte besnikët e vet. Madje Nikoll Gojçi ka marrë përsipër organizimin e mbrojtjes së Borshit në luftën kundër gjermanëve, të cilën e kreu me sukses. Edhe në çetat partizane të Vlorës ra në sy për trimëri dhe shpirt luftarak. Ca kohë Nikoll Gojçi mendoi se gjeti veten mes shokëve të luftës. Por as Mehmet Shehu dhe as Dushan Mugosha nuk e kishin harruar qëllimin e vet ogurzi. E motra e tij, Vitore Lulgjuraj, e cila ka jetuar deri vonë, ka pohuar se Nikolla ka ardhur në Tiranë për disa ditë i maskuar dhe ka shkuar sërish në Vlorë në ditët e para janarit të vitit 1944. Të dhënat thonë se kur brigada I shkoi në Kuç të Vlorës, shtabi i Brigadës mori njoftime për zhvillimet në këtë rajon dhe u treguan për Nikoll Gojçin që kishte shfaqur një trimëri të pashoqe në mbrojtjen e Borshit nga gjermanët. Atëherë Mehmet Shehu, i ngulitur në idenë e tij vrastare, mendoi se i erdhi koha për ta eliminuar me fshehtësi Nikoll Gojçin. Dërgoi njoftim që ta sjellin Nikollën në Kuç të Vlorës, ku ishte vendosur shtabi i Brigadës I.
Por brenda kësaj porosie u dha edhe urdhri sekret, gjatë rrugës pushkatojeni dhe mbajeni të fshehtë vendin. Askush nuk duhet të merrte vesh as vendin e as rrethanat e ekzekutimit të tij. Kur i thanë Nikoll Gojçit se do të shkonte në Shtabin e Brigadës I u gëzua, sepse mendoi se do të takonte shokët e vet partizanë dhe ndoshta shtabi kishte vendosur ta merrte sërish në Brigadën I. Kjo do t’i kthente edhe dinjitetin e tij si komandant. Por gëzimi iu pre në mes me t’u nisur. Një nga dy shoqëruesit e ka pohuar se e kishin marrë detyrën për ta vrarë gjatë udhëtimit. Madje e ka treguar me pikëllim, sepse Nikolla ishte një partizan trim e komandant që ngjallte kudo admirim. Si mund të vritej ai farë djali, fisnik, shtatlartë, buzëgaz, një malësor i vërtetë i Veriut për të cilët kishim dëgjuar shumë e shumë herë, ka thënë veterani në pendesë të thellë në rrëfimin e tij. E megjithatë nuk mund të mos e zbatonin urdhrin.  Diku në një shteg i thanë Nikollës të shkonte përpara se seç kishin për të fjalosur bashkë shoqëruesit.
Ata që e shoqëronin menduan se do ta kishin më të lehtë motivin e vrasjes nëse komandant Nikolla do të tentonte të ikte. Por Nikoll Gojçi nuk ishte nga ata që ikte. Nuk ua  dha mundësinë që të motivonin ndërgjegjen vëllavrasëse. Shkoi përpara pa e kthyer kokën pas. Ai nuk besonte kurrë se shqiptari qëllon shqiptarin pas shpine. Kjo ishte e paimagjinueshme për një malësor, për një trim, për një shqiptar. Por ishin kohë të tjera. Komunistët sollën të tjera zakone në trojet shqiptare. Vrasjet pas shpine. Dhe ata kështu bënë. Qëlluan mbi shokun e luftës. Një zog në qiell nuk e qëllon njeriu ashtu. Si u siguruan se kishte vdekur para se ta shtynin në një rrëpirë, u kujdesen t’i merrnin gjithçka që iu ndodh me vete. Aty gjetën dhe një fotografi të një nuseje të re me një djalë të vogël për dore. Zefi i vogël ishte rritur në mungesë të babës të cilin nuk do ta shihte më kurrë.  Pasi kryen punën vllavrasëse, shoqëruesit, nuk lanë asnjë shenjë të identitetit të tij, që kur ta gjenin fshatarët ta varrosnin pa e ditur kush ishte.
Krisën e ikën për t’i çuar lajmin Mehmet Shehut se detyra u krye. Hiena u qetësua megjithëse kishte pasur një dëshirë të çmendur që ta vriste me dorën e vet. Siç do të vriste me dorën e vet, vite më pas, një tjetër burrë Hoti, Kol Maçin, i cili i kishte ndihmuar e shpëtuar forcat partizane të Mehmet Shehut në Malësinë e Madhe duke i nxjerrë nga rrethimi që u kishin berë kelmendasit e Prenk Calit. Padyshim që ekzekutimi i Nikoll Gojçit e gëzoi edhe kriminelin e antishqiptarin Dushan Mugosha, Sali Muratin, çalamanin jugosllav i cili e urrente Nikoll Gojçin dhe nuk donte që një partizan e komandant nga Hoti, që Jugosllavia e kishte brenda territorit të vet, të ecte në karrierë. Trojet shqiptare të pushtuara dhe shqiptarët e Jugosllavisë duheshin mbajtur sa më larg nga Shqipëria, e sa më pak lidhje të ishte e mundur. Vrasja e Nikoll Gojçit, veç intrigave të tjera ishte edhe për këtë shkak, shuarja e çdo shprese se shqiptarët do të mund të bashkoheshin një ditë. Ky ishte misioni përçarës e vëllavrasës në mes shqiptarëve i Dushan Mugoshës gjatë luftës në Shqipëri. Familja, prindërit, e shoqja Milena që ishte bashkë me djalin e vetëm të saj Zefin (Zvanko) dhe as motrat nuk e morën vesh fatin e Nikoll Gojçit. Ata mendonin se Nikolla vazhdonte të ishte në radhët e forcave partizane. Çlirimi i Shqipërisë u solli shpresë se do ta shihnin të kthehej pranë njerëzve të dashur. Por kaloi një vit në ankth e pritje e asnjë shenjë prej tij nuk po jepej. Babai i Nikollës shkoi në Tiranë, takoi edhe shokët e djalit me të cilët Nikolla kishte luftuar në Brigadën I, por asnjeri nuk dinte gjë. Në këto kushte Mark Ujk Gojçi vendosi të bënte një njoftim në gazetën “Bashkimi” datë 30 mars 1945, ku u botua ky njoftim që po citojmë:
“Janë të lutur gjithë ata që e kanë parë dhe e njohin Nikoll Markun (Gojçin) nga Hoti, banues në Tuz, më parë komandant i batalionit III të Brigadës I Sulmuese të Ushtrisë N.Ç.SH. në fillim të vitit 1944, me dhanë informata mbi shëndetin dhe vendndodhjen e tij. Mark Ujk Gojçi, banues në Tuz, kalues dhe bujtës pranë Luigj Gjurës në Tiranë, Rruga “Gjon Muzaka” Nr.52. Shumë nga shokët e luftës të Nikoll Gojçit e lexuan këtë njoftim, e lexuan edhe ata që e kishin ekzekutuar, por askush nuk foli sepse kështu kishte qenë urdhri i Mehmet Shehut dhe Dushan Mugoshës. Me siguri që edhe komisari i Brigadës e dinte fatin e Nikoll Gojçit, por as ai nuk foli. Të gjithë kishin bërë pakt me djallin, pa e ditur se edhe vetë do ta pësonin pak a shumë me të njëjtën mënyrë. Komisari i Brigadës bëri karrierë të lartë, por më pas u dënua nga Enver Hoxha dhe e lanë të vdiste në burg nga një apendiciti akut. Vetë komandanti Mehmet Shehu erdhi një kohë që vrau veten. Mizoria e Mehmet Shehut nuk njihte kufi.
Një kushëri i Nikollës, Gjok Pjetër Gojçaj ka dëshmuar se Mark Ujk Gojçaj, ka kërkuar dhe e ka takuar Mehmet Shehun në vitin 1947 dhe e ka pyetur për të birin. Mehmet Shehu sapo ka mësuar se ishte babai i Nikoll Gojçit është prerë në fytyrë dhe i ka thënë : “Mos e kërkoni djalin tuaj se është tradhtar, ka dezertuar në Greqi e atje e kanë vrarë shokët tanë...”. Mehmet Shehu me këtë rast donte të fshihte gjurmët e krimit të vet. Kjo qe tepër e rëndë për Mark Ujk Gojçin, i cili nuk mund të pranonte se i biri ishte vrarë si tradhtar. Ngulmoi të takonte shokët e Nikollës me të cilët kishte luftuar, por të gjithë i thonin fjalët më të mira. Nikoll Gojçi nuk kishte tradhtuar dhe nuk kishte shkuar kurrë në Greqi. Por brenga mbeti brengë për familjen, miqtë e mbarë Malësinë e Hotit. E shoqja kur e mori vesh se Nikolla nuk jetonte më, ra në dëshpërim të thellë dhe nuk shkoi shumë e vdiq në moshë të re. Djalin e rritën prindërit e saj.
Pikëllimi e vuri përposhtë edhe Mark Ujk Gojçin që vdiq me brengë në zemër në vitin 1968, kurse e ëma në vitin 1972. Siç shkruan Kol Gjok Camaj nga Lezha, Mark Ujk Gojçaj sa qe gjallë u përkujdes për rritjen e nipit të vet. E dërgoi në shkollë të lartë ku mbaroi Universitetin e megjithatë në fatin e të atit, edhe atij, jugosllavët nuk i siguruan punë. Prandaj mori rrugën si emigrant në Suedi, ku ka punuar kuzhinier. Zef (Zvanko) Gojcaj u martua dhe ka dy femijë, një djalë e një vajzë. Me brengën e tij, por edhe të nënës si dhe e të gjyshit e gjyshes që vdiqën në pikëllim e zemër të copëtuar, i biri i Nikoll Gojçit e  kishte një amanet familiar.  Ai duhej të mësonte të vërtetën mbi babain. Para vitit 1980 erdhi në Shqipëri dhe qëndroi te halla e vet Vitore Lulgjuraj. Dhe në rrethin familjar e bisedoi dëshirën që kish që të dëgjonte me veshët e vet çfarë do të thoshte Mehmet Shehu, atë kohë kryeministër, që kishte qënë komandant i brigadës I  S. Në familje këtë kujtim përvelues e bisedoi edhe me Nasho Jorgaqi që e kishte të familjes, sepse shkrimtari ishte martuar me vajzën e motrës së Nikoll Gojçit. Nasho Jorgaqi tregon se për t’u takuar direkt me Mehmet Shehun zyrtarisht ishte e pamundur. Atëherë mendoi që takimin e djalit të Nikoll Gojçit me Mehmet Shehun ta realizote nëpërmjet Fiqiret Shehut, gruas së Mehmetit të cilën e njihte. Nasho Jorgaqi bashkë me Zef (Zvanko) Gojçin e takuan Fiqiret Shehun. Ajo pranoi se e kishte njohur Nikollën. Dhe se do të bisedonte me Mehmetin në shtëpi e do ta pyeste vetë e do t’ju  jepte përgjigje. Në takimin e dytë me Fiqiret Shehun, ajo i tha Zef (Zvanko) Gojçit se babai i tij  nuk është tradhtar dhe nuk ka asgjë që e rendon figurën e tij për këtë. Kështu me tha Mehmeti. Por problemi i tij ishte se shoqërohej me partizanet e brigadës dhe kishte rënë në sy për këtë. Asgjë tjetër kishte thënë Mehmet Shehu dhe Fiqiret Shehu pat shtuar se e vërteta është se Nikolla ishte një djalë simpatik dhe vajzat partizane e pëlqenin shumë. Dhe kështu për këtë u bë ajo që u bë ndaj tij. Por asgjë që të cilësohet politike apo armiqësore nuk ka për Nikoll Gojçin. Gjithsesi Zefi u qetësua, por brenga mbeti, sepse asgjë zyrtarisht për rehabilitimin e babait të vet nuk u bë. Mund të shtojmë se në asnjë dokument të shtabit të përgjithshëm, dhe në asnjë botim mbi Brigadën I sulmuese Nikoll Gojçaj nuk është konsideruar si tradhtar.
Edhe në botimin që ka përgatitur Ndreçi Plasari kur Mehmet Shehu ishte gjallë, nuk konsiderohet tradhtar dhe as nuk thuhet se është ekzekutuar, por thjesht se është vrarë në luftë, por pa u konsideruar dëshmor. Mehmet Shehu nuk guxonte ta bënte këtë cilësim si tradhtar, sepse shtabi i përgjithshëm dhe vetë Enver Hoxha mesa duket e dinin krejt skenën se si është vepruar për eleminimin e komandantit të batalionit III Brigadës I Sulmuese, por bënin kompromise duke i mbuluar krimet njeri-tjetrit. Pas vetvrasjes së Mehmet Shehut dhe cilësimit të tij si tradhtar, një grup veteranësh shprehën dëshirën që të rehabilitohej figura e komandantit trim Nikoll Gojçi, sepse ishte viktimë e Mehmet Shehut, por udhëheqja e lartë, nuk pranoi sepse nuk donin të zbuloheshin krimet e përbindshme që bëheshin brenda radhëve të formacioneve partizane.  Kështu luftëtari trim Nikoll Gojçaj edhe sot e kësaj dite ruhet në kujtesë me imazhin e një luftëtari partizan trim që e vranë pas shpine komunistët, pasi shpifën në mënyrën më të ulët dhe pa e treguar kurrë as vendvarrosjen e tij. Por gjithsesi Nikoll Gojçi mbeti një legjendë e gjallë, një figurë që meriton nderim e respekt për karakterin, dinjitetin, qëndresën dhe shpirtin luftarak, tipar që e fitoi në mes të malësorëve të Hotit i shfaqi deri në fund të jetës së vet heroike. Dhe ishte vetëm 26 vjeç.

 Nga libri “Miti i Hotit” Kolec Traboini Pantheon Books 2017, faqe 90-107

Hoti, një mit që krijoi historia


HOTI, NJË MIT QË KRIJOJ HISTORIA

Nga SAZAN GOLIKU
              Tiranë

“Miti i Hotit”, i Kolec Traboinit  është një libër-ese për një nga krahinat e Malësisë së Madhe ndër më të njohurat në histori. Dhe pse i lindur e rritur larg Traboinit, nga ku e ka prejardhjen, autori i librit asnjëherë nuk prajti duke shkruar shkrime të ndryshme rreth figurave e ngjarjeve mbresëlënëse të Hotit që ka qenë gjithmonë nderi e krenaria e mbarë Malësisë së Madhe. Kur mblidheshin burrat e maleve në kuvende, gjithherë vendosnin në krye të vendit një burrë nga Hoti. Del në krye i thoshnin Çun Mulës, del në krye Dedë Gjo Luli, del e priji kuvendit  Deli Meta. Po pse ky nderim kaq i madh. Pse kanë mbetur proverbiale fjalët e gojëdhënës popullore “Pushka e Hotit e dora e Zotit”. Që në fëmijërinë e tij autori ka dëgjuar rrëfime për madhështinë e trimërinë e Hotit dhe malësoreve hotjanë, çfarë e ka shtyrë të kërkojë edhe më tej për të kuptuar enigmën e lavdisë së kësaj treve me përmasa legjendare. Këndohej dikur nga populli i mbarë Malësisë dhe i Shkodrës “Nuk janë topat e Ulqinit, por janë djemtë e Traboinit”, vargje të krijuara në vitin 1878 kur Hoti e Gruda u ngritën me armë në dorë kundër vendimit të fuqive të mëdha për t’ia dhëne Hotin e Grudën fqinjëve të veriut. Topat e Ulqinit nuk ishin asgjë më shumë, por anijet angleze që duke qëlluar me topa brigjet i bënin presion shqiptarëve t i lëshonin pe Shqipërisë.
Libri “Miti i Hotit” merret me histori, por nuk shkruan histori, dhe aty ku e prek historinë, nuk e merr në kronologji, por ndalon në ato nyje e pikëtakime ngjarjesh nëpërmjet të cilave kërkon të përçojë ide a mendime mbi zhvillimet historike dhe bëmat e heronjve malësorë. Apo në ato raste kur kërkon të sjellë në vëmendje ngjarje e figura që mund të jenë edhe krejt të panjohura për lexuesit e pasionuar të librave me temë historike.
Një temë trajtese është edhe prejardhja e Hotit, ku polemizohet me një historian si dhe për disa saktësime për Flamurin e Deçiqit, i ngritur në një grumbull gurësh në Bratilë të Hotit me 6 prill 1911, por si mal, Deçiqit i takon Grudës dhe është pika dominuese mbi tërë fushën e Tuzit. Trajtohen edhe jeta e disa figurave historike, veçmas të familjes së Ded Gjo Lulit që u shua e tëra për Atdhe. Kësisoj Hoti shihet si një mit që e legjendarizoi trimëria e cilësia luftarake e malësorëve hotjanë, por që u dëmtua shumë nga ndarja  e Hotit nga Konferenca e Ambasadorëve në Londër me 1913. Pas luftës së dytë botërore me krijimin e sistemeve komuniste në dy anët e kufirit, nisi në mënyrë sistematike platforma për rrënimin e mitit të Hotit, kësaj krahine me emër të madh në histori. Në libër sillen ngjarje e figura historike, një nga ato është jeta tragjike e luftëtarit nga Hoti Nikoll Gojçi, i cili në moshën njëzet e gjashtë vjeçare ishte emëruar Komandanti i batalionit të 3 të brigadës së I sulmuese, i cili tregoi trimëri të pashoqe në luftë për çlirimin e Shqipërisë nga pushtuesit nazi-fashistë, por u vra tradhtisht prapa shpine nga komandanti i kësaj brigade Mehmet Shehu. Është po ky  gjakësor i cili me dorën e vet disa vjet pas lufte vrau edhe një hotjan tjetër, Kol Maçin e Hotit.
Megjithëse me volum të vogël, ky libër është mjaft i ngjeshur e i pasur me ngjarje e fate njerëzore. Në krye të gjithave është  një ese për historinë shkruar me ndjesi të thella dhe shpreh një dashuri të madhe për trojet e të parëve, me krenarinë  për lavdinë, por edhe me dhembje për fatin tragjik të shqiptarëve trima të Malësisë së Hotit të cilët kurrë nuk u përkulën sepse çdo bir a bijë e kësaj treve me bëma heroike ne histori kudo ku gjendën nëpër botë janë krenarë për të parët e vet, për fisin, rrënjët e degët e gjithherë i dëgjon të thotë, unë jam prej Hoti e Hoti është kudo ku ndodhëm unë e gjaku që rrjedh prej meje, duke mishëruar kësisoj thënien e pavdekshme të  shkrimtarit të madh arbëror Marin Barletit në vitin 1510, gjithsekush, shkon në rrjedhën e gjakut të kombit të vet. Duke pasur këto fjalë të arta që vinë prej shekujve si një udhërrëfyes për librin e vet të tridhjetë si autor, poeti dhe eseisti Kolec Traboini ka sjellë një vepër koncize me mësimin e madh se si një brez duhet të mbështetet fort të një tjetër. Kryekreje në këtë vepër eseistike mbi historinë e Hotit, këtë mit që e krijoi historia e u përpoqën ta rrënojnë sistemet absurde, të shfaqet fuqia mbresëlënëse e shëmbëllesës së të parëve te pasardhësit. 

11 October 2017

The second murder of Aristidh Kolia - by Kolec Traboini



THE SECOND MURDER OF ARISTIDH KOLIA
[1944-2000]

 "Please do not feed any ilusions. I was killed and so have they acted with the other two presidents of the Arvanitas Society "Marko Botchari" whom also died from "leucemia". I've told these words to the other friends of mine..."
The words of the great arvanitas Aristidh P. Kolia before his death.

Written by KOLEC TRABOINI, Boston
 
Who hasn’t met the great arvanitas writer and hasn’t managed to read his writings, could never think how close to death this person was living, and this for two reasons, firstly, because all his life he had been searching both the light and dark sides of history, where bravery was mixed with infidelity, poison with the bullet and knife, and revealed the tragic end of the many arvanitas leaders who became famous through the history of Greece.
Secondly, even in the ones who until today they believe in the Great Idea to take over Albania, which reaches until the mouth of the ex-presidents like Saratzetakis, or even the kapsaliots who demand in publicity the return of Istambul in the Greek capital, they were organising plans for the neutralisation of Aristidh P. Kolia masterpiece and if it would be possible even his physical elimination.
In the extremist national newspapers, Aristidh Kolia was characterised as the enemy of Greece, as an Albanian agent, as a curse, and every possible accusations that could be told for someone. Everyone who knew the arvanitas writer would confirm that they had to do with a person of a good heart, calm, loving, patient, that was honoured to be a Greek citizen and at the same time, the Albanian blood that used to boil in his heart.
And exactly it was for the Albanian blood that the ghosts of the Great Idea used to hate him, which was also expressed from an Albanian athlete Piro Dhima who used to say that if he had Albanian blood running through his veins, then he would cut his veins so that not even one drop of that blood would remain from that nation where he was born and grew up.
In this atmosphere of humiliation towards Albanians and Arvanits, the writer and researcher Aristidh Kolia used to live.
But it was not only for the overall atmosphere, but also for the hidden and public threats for his life, threats that he had spoken about to his Albanian friend, the painter Robert Alia Dragot, who had worked two of his book covers.
Letters, phone calls, phonecall detections, followind every step, and especially during the war in Kosova, in the anxiety of the proserb and antialbanian greeks, the courage of the extremist greeks became even greater and they even reached at that point to fill the walls of the Greek capital with messages asking for the punishment with death of the writer of the book “Greece in the trap of Millosevic’s serbs”.
Aristidh Kolia, within the proserb Greece, had the courage to protect the liberation war rights of UCK at tens of TV programmes and everywhere at the greek media, by going against that hysterical propaganda against our Kosovan brothers, during the massacres of the barbaric serbs in Kosova and the bombings of NATO on the remainings of the called Yugoslavia.
Aristidh Kolia, as a leader of the Arvanitas community in Greece ‘Marko Bocari’, will be accused continuously from the ultranational greek orthodox powers, for the reality of the Kosova’s events, ( ‘I am also Kosovar – was written in his magazine ‘Arvanon’), and also for the reality of the Albanians in Greece, whom he represented through his community – recognisable from the Greek law. ‘He – the lawyer Ilir Malindi wrote – would be driven to the court from the ultrareactional greek organisation, and would be threatened with death. It is not a coincidence, that in the whole Athens, in summer 1999 (during the tragic events in Kosova) there were thousands of messages, where it was asked the hanging of Aristidh Kola and his death’.
It was that atmosphere, when a TV discussion directed from the commentator Liana Kaneli, of the greek TV ‘Skai’, turned into an aggressive attack from her and the other fanatic greeks of the media towards the invited writer Aristidh Kolia, as if he was the enemy of the whole Greece.
 The arvanitas writer responded to the public attacks of the media with seriousness, without aggression, with a level that was suitable to his name as a great writer and researcher, whose writings were widely known and were re-edited many times.
“Many friends called me to express their concerns about the mood that Mrs. Liana Kaneli threw on me, during the TV programme at “Skai” 5 May 1999, and asked me why I faced it calm, while I should attack them back… My friends, do not worry and do not bitter for this, because ‘the truth reveals when its time comes”… I have loved and I do love my country, but my love is not with words but with my writings, which will be remembered when Mrs. Kaneli will be forgotten in time. I have always preferred to go against the stream and not from where the stream goes and where the air blows. I have never licked and I have never kissed the dirty feet and for this I am paying it very expensive and in a daily way with my honour of my knowledges and my freedom…”
However, the great heart of Aristidh Kolia knew how much stress and how much damage they brought to his creation, how many shakings they brought also to his family, because the pressure of the community opinion used to fall also upon his family, his relatives and friends.
Aristidh Kolia used to be followed in silence, in the intentions of trying to make his life hell, because he was the person who gave rebirth to the honour and pride of the many hundred of thousands of Arvanits around Greece. It was Aristidh Kolia the first arvanitas writer who wrote in his books that the Arvanits should be proud, because 90 per cent of the heroes of the revolution for the Greek Independence were arvanits from blood and language.
Thanks to his ability of history research, for which he left his profession of lawyer, he gave facts that not only the sons of the arvanits were the heroes of the Greek nation, but also that the culture and arts of Arvanits had now become part of the national Greek traditions including the songs, dresses and continued until he reached to explain the ancient greek mythology through the arvanitas language, the names of the Olympic gods, something that could not be explained through the greek language.
His book “Arvanits and the origin of Greeks”, was first edited in 1983, a volume book with more than 500 pages was edited more than ten times in Greece, and became like the Bible for the Arvanits, who had kept secret for so many years their feelings of pride for their origins of the Albanian blood.
Together with the book “The language of Gods” first edited in 1989, which Aristidh Kolia used to consider as part of the chapter in the big book “Arvanits”, they made two monuments that Aristidh Kolia raised for his people, and with this monument his name remains immortal.
He together with the great Antonia Bellushi, in the year 1988, close to the national organisation, make officially known that in Greece live more than 2 million Albanians, and also that there were more than 600 accommodation centres of Albanian-speakers. This became public through many ways of media, starting from the magazine of Kozenca ‘Bond’ that was published from Papas Bellushi.
 It was for these writings of his monumental aim and the acts of the national greek extremists, who dreamed their public burning in the court together with their heretic writer.
Without having power from the law (the Greek law is democratic), they used more diluted methods to make his life unaffordable with the hope that he would leave his writings. Firstly, they were asking, the killing of his creation by destroying its source, by creating stories that the author is a betrayer of Greece, in order to make the arvanits to go away from his writings, his organisations, the buyings and readings of the magazine that Aristidh Kolia used to publish as a leader of the Center of the Arvanits Research, in the beginning known with the name ‘Besa’ and later as “Arvanon”.
The use of the other diluted method which was also the platform of the greek media, newspapers and TV, was to make put dirt publicly about the Albanian emigrants as people born to kill and steal.
These kind of propagandas reached until the point to make a village near Athens with Arvanits habitants, to gather the whole village and make Albanians go away, by using the arms of fire and agricultural tools.
 Aristidh Kolia was feeling the things that were happening, and was smelling the wrong intentions of the official propaganda that with one stone it could kill two birds, it used to put dirt upon the Albanian emigrants as an oppression to the Albanian government to give lands from the south of Albania, and secondly to make the arvanits population hate their own brothers of the same Albanian blood who came in Greece many centuries ago.

The arvanitas writer had the courage to stigmatize these sneaky trials of the greek media that used to synchronise perfectly with the ultranationalists of Greece.
All that anti-albanian propaganda, all that atmosphere with the aim of killing the honour of being Albanian, was counting to create the fascist desire for the Arvanits to consider themselves as the same blood with the emigrants of lower level who used to work as slaves for few drahmes without value, and in turn the creation of Aristidh would lose its colour, would be left aside as the writings of a person that does not know what he is saying. But, it did not happen like this. The creation of the great arvanitas writer met a distribution wider and wider, his magazine with research for the traditions and culture of the arvanits was in demand, and from the other side Kolia continued to publish new writings.
He had many books in his hands. He had so much work to do. Lately he was preparing the Arvanitas-Greek dictionary, which would distinguish the Arvanitas language from the official Greek language.
It had been for a while that he had expressed the idea of publishing a dictionary with a latin alphabet for the Albanians of Greece, so that he could bring closer the Albanian language and communication with history, culture and Albanian arts. Aristidh Kola used to cooperate with all the circles of Albanian diaspora around the world. He kept the connections and always cooperated with the Albanians in USA, with his close friend and co-researcher Papas Antonio Belushi in Kozenc of Italy, with the intellectuals of Kosova, Macedonia, Turkey and Albania. He was connected even with the Arberesh of Korsike.
As if he felt the danger of being threatened, he published a writing, and for its publishing he invited researchers, and many friends, from Greece, Albania and Italy. His closest friend had also come, the Italian researcher, Antonio Bellusi and also the Albanian ambassador in Athens, Kastriot Robo.
It was 24 May. It was the publishing of the book, when the 55 years old writer Aristidh Kolia started to feel sudden pain that hadn’t felt before. Something was happening to his organism. He was feeling something bad.
 It crossed his mind all the curses and the threatens for his death a year ago. He had a hot summer in Athens with many extraordinary side effects for his sudden situation and for the luck of his writings that he was holding in his hands. September found him in bed. October was damaging his body.
Friends used to come but he couldn’t accept the sympathises. It crossed his mind as a vision, the luck of the Arvanit historical personalities for whom he had written in his own great creation “Arvanits”.
Teodor Kollokotroni was poisoned in jail, even though he never said with words that he was Arvanit, and his real surname kept through generations was Bithguri, Gjergj Karaskaki was killed by a trap and his last word when he caught the bullet was in the Arvanit language.
They had killed many others, including the Arvanit hero Laskarina Bubulina.
Who doesn’t know the story of the poisoned coffee aiming to vanish the famous arvanit of the previous century, the journalist from Salamina, Anastas Kullurioti?
Until lately the leakage of the poison and the bullet had reached the lives of two presidents of the community ‘Marko Bocari’. These two were more memorable to him, as they were much closer to his time. They had also been, like him, president of arvanits of Greece. And the diagnosis for both sudden deaths had been the same: Leukemia. The same symptom of deathbroughter for three presidents of arvanits of Greece, Two lives taken mysteriously, from the hands that never appear in the scene, and a third life was coming soon. It was his.

In one of the last meetings next to the bed of death, the Albanian ambassador together with the Albanian lawyer Ilir Malindi had gone to see him, and the lawyer said:
‘I had the chance to visit the great Aristidh Kola, in the last day of his life, in the hospital of Athens ‘Evangjelismos’ and I saw his hopeless situation. He told me that he was happy that the Albanian newspapers had written for his sickness… I gave him courage, saying that he would recover very soon and that together we would continue the research and new publications, but…. Ahhh! He, with disappointment and pride at the same time, told us these words:
“Please do not feed any illusion. They killed me and that is how they have acted for other two leaders of the Albanian community “Marko Bocari”, who also died from”leukemia”. I have said these words also to my other friends”...“I went to see him again in the first days of October- the Albanian ambassador told me from a phone discussion from Athens- but when I called him from the first floor of the hospital “Evangjelismo”, that is close to the embassy, he told me that that day he was feeling very bad, and would welcome his visit one of the following days. Four days later, they inform me that Aristidh died. They were extremely sad news”.
It was 11 October 2000 the day that the mysterious physical death of the writer and leader of Arvanits happened, in order to add another enigmatic death in the Greek history.
However, the second murder continues. And this happens in a platform not at all mystical and silent as the physical elimination of the writer. Everything possible is done to burry his writings together with his body. In Athens for the death of Aristidh Kolia, only one newspaper wrote. The magazine “Klan” in Albania refused the publication of the writing for the death with the reason that ‘this topic is covered by the newspaper “Albania”.His close arvanit friends remained hesitated and shocked from the happening and maybe from the fear. The question that I asked to the current president of arvanits Jorgo Jeru, if he intends to edit any declaration, necrology, or communication for the creation of the great writer, he told me that they do not have any plans.
The death happened in a silent dark way. The national greeks from the black bushes, where not satisfied with the physical elimination of the great arvanit who gave rebirth to ”the language of Gods”, now they were prepared to attack and bring death again to his creations.
If the arvanits and Albanians will not understand this black mission of the Great Idea, that does not even save the money and the poison, with the black intentions towards arvanits, emigrants and all the Albanian nation, then each of us, has taken his/her part with their silence in the second murder of Aristidh Kolia. The creation of the great Aristidh Kolia, that deserves a place of honour in the historic Albanian letters, can kill it both our lack of interest and the unwill of giving.
Let us think for today so that our self-consciousness does not kill us tomorrow!

Boston 2000 
From the book "Aristidh Kola" 2014, by Kolec Traboini