30 August 2016

At e bir për mëmëdhenë - Josif e Vasil Pani.

AT E BIR PĂ‹R MĂ‹MĂ‹DHENĂ‹
Jeta e vepra e Josif dhe Vasil Panit, bashkëpunëtorë të afërt të Fan Nolit
dhe Faik Konicës në një libër të ri.


GjatĂ« njĂ« takimi qe kish pasur SkĂ«nder Luarasi me tĂ« birin e Vasil Panit, i kishte thĂ«nĂ« qĂ« nĂ«se do tĂ« botosh ndonjĂ« herĂ« njĂ« libĂ«r pĂ«r babanĂ« e gjyshin, duhet ti vesh titullin “At e bir pĂ«r mĂ«mĂ«dhenĂ«”. Kaluan shumĂ« vite qĂ« atĂ«herĂ«. Sotir Pani pas 1990, do tĂ« shkonte tĂ« jetonte pĂ«rgjithmonĂ« AmerikĂ«, ku kishin punuar e jetuar babai dhe gjyshi i vet,  dhe kjo porosi e marrĂ« nĂ« atdhe nga njĂ« atdhetar i madh si prof. Luarasi,  i biri i Petro Nini Luarasit, do ta shoqĂ«ronte kudo. Dhe ja nĂ« prag tĂ« vjeshtĂ«s 2016 vjen pĂ«r lexuesit libri me kĂ«tĂ« titull i shkruar nga Sotir Pani, pĂ«rgatitur pĂ«r botim nga Kolec Traboini nĂ« serinĂ« e botimeve Pantheon, nga shtĂ«pia botuese Emal. NjĂ« libĂ«r ky qĂ« veç jetĂ«shkrimit ka edhe njĂ« mori dokumentesh me shumĂ« vlerĂ« e qĂ« mbase pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« bĂ«hen tĂ« njohura pĂ«r lexuesin shqiptar.
NĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r kemi dy kapituj kryesorĂ« pĂ«r dy jetĂ« atdhetarĂ«sh, por qĂ« kanĂ« njĂ« pĂ«rputhshmĂ«ri, sepse tĂ« dy kĂ«ta kishin njĂ« veprimtari dhe njĂ« ideal tĂ« pĂ«rbashkĂ«t. Josif Pani, ky mik pĂ«r kokĂ« i Faik KonicĂ«s, ishte ndĂ«r themeluesit e shoqatave tĂ« para shqiptare nĂ« Boston, mĂ« pas edhe i VatrĂ«s, ndĂ«rsa i biri Vasil Pani, do tĂ« ishte  ai qĂ« do tĂ« mbante tĂ« gjallĂ« kĂ«tĂ« shoqĂ«ri shqiptarĂ«sh pĂ«r vite me radhĂ«.
Ka qenĂ« fundi i shekullit 19-tĂ« kur Josif Pani emigroi ca kohĂ« nĂ« Greqi ku ra nĂ« kontakt me atdhetarĂ«t shqiptarĂ«. Por atje u konfliktua me qarqet shovinistĂ« tĂ« fqinjit tĂ« jugut dhe vendosi tĂ« shkoje emigrant nĂ« AmerikĂ« nĂ« vitin 1903. Josifi qe ndĂ«r veprimtarĂ«t mĂ« tĂ« njohur pĂ«r çështjen shqiptare. Veprimtaria e tij kishte dy drejtime kryesore, organizator shoqatash atdhetare qĂ« mĂ« pas do tĂ« formonin “VatrĂ«n” dhe botues gazetash e revistash nĂ« gjuhĂ«n shqipe. Ishte botues i gazetave “Sazani” dhe “DrejtĂ«sia” si dhe autor i librit “Adriatiku dhe lufta europiane” . Gjithashtu autor i plot shkrimeve nĂ« gazetĂ«n “Dielli”.  Josif Pani ishte bashkĂ«punĂ«tor i ngushtĂ« me Faik KonicĂ«n, me tĂ« cilin e lidhte njĂ« miqĂ«si e madhe. Aq tipike ishte kjo miqĂ«si sa qĂ« Faik Konica nuk pranonte tĂ« dilte nĂ« fotografi me ndonjĂ« tjetĂ«r, kĂ«tĂ« privilegj ia ka bĂ«rĂ« vetĂ«m gazetarit e botuesit Josif Pani.  NĂ«n shĂ«mbullin e Faikut, Josif Pani njihet pĂ«r polemikat e forta me greket e AmerikĂ«s por edhe me shqiptarĂ«t qĂ« punonin pĂ«r GreqinĂ« nĂ« dĂ«m tĂ« çështjes shqiptare. Josif Pani jepte kontribut tĂ« madh edhe nĂ« FederatĂ«n “Vatra” deri sa kĂ«tĂ« veprimtari atdhetare  do ta vazhdonte i biri Vasil Pani. NĂ« vitin 1922 kthehet nĂ« Atdhe, nĂ« fshatin DardhĂ«. Ă‹shtĂ« e njohur lidhja e miqĂ«sia e tij me Hil Mosin qĂ« aso kohe ishte prefekt i Korçës dhe ndihmoi pĂ«r hapjen e rrugĂ«s Korçë -DardhĂ« nĂ« vitin 1929. Faik Konica kur e mori vesh se Josif Panit kishte vdekur nĂ« DardhĂ« tĂ« Korçës mĂ« 14 maj 1934, ka shkruar:
“Josif Pani, ish njĂ« shqiptar me karakter tĂ« shĂ«ndoshĂ«, njĂ« nacionalist me ndjenja tĂ« kĂ«thjellta, bashkĂ«puntor i imi i vjetĂ«r dhe njĂ« mik i patundur.”
 Dihet sa i kursyer ishte Faik Konica nĂ« vlerĂ«simet e lavdĂ«rimet e bashkatdhetarĂ«ve tĂ« vet, por pĂ«r Josif Panin thoshte çdo lĂ«vdatĂ«.
Vasil Josif Pani ishte fare i ri kur në vitin 1912 u kthye nga Amerika në Shqipëri dhe u fut në radhët e luftëtarëve të çetës së Themistokli Gërmenjit. Mori pjesë në luftë kundër forcave andarte greke që donin të pushtonin Korçën e fshatrat përreth. Qëndroi në çetat atdhetare edhe në vitet 1913-1914, por edhe në xhandarmërinë e qytetit në ruajtjen e rendit, e më pas do të shkonte përsëri në Boston të Amerikës pranë babait të vet.
NĂ« gazetĂ«n “DrejtĂ«sia” 1920, atdhetari Naum Cerja ka shkruar:
“Josifi (Pani) nuk e kurseu djalin e tij, por e bĂ«ri therror nĂ« altarin e atdheut  si Abrahami Isakun dhe e dĂ«rgoi shpresĂ«n dhe ngushĂ«llimin e pleqĂ«risĂ«, Vasilin, 19 vjeçar, tĂ« mbrojĂ« truallin e shenjtĂ« tĂ« Atdheut me krahĂ«rorin dhe gjakun e tij.”
Vasil Pani ka hapur asokohe njĂ« restorant tĂ« madh nĂ« Boston, i cili u bĂ« qĂ«ndra ku mblidheshin shqiptarĂ«t dhe veprimtarĂ«t e “VatrĂ«s” me Fan Nolin dhe Faik KonicĂ«n. Vasil Pani njĂ« pjesĂ« tĂ« madhe tĂ« fitimit nĂ« restorant e kalonte pĂ«r FederatĂ«n “Vatra”, sa edhe Noli do ta pranonte se, tĂ« mos ishte Vasil Pani Federata Panshqiptare “Vatra” do tĂ« ishte shuar e harruar. Duke i njohur meritat, anĂ«tarĂ«t e FederatĂ«s e zgjodhĂ«n fillimisht pĂ«r 10 vjet kryetar i “VatrĂ«s”. Ishte koha kur shoqata Vatra pĂ«soi nje ndarje ne mes te Bostonit dhe Detroitit ku vepronte Refat Gurazezi. Ai ishte kryetar i shoqatĂ«s Vatra  deri nĂ« vdekjen e tij tĂ« papritur mĂ« 11 dhjetor 1947 nĂ« moshĂ«n 52 vjeçare. FjalĂ«t e shprehura me kĂ«tĂ« rast pĂ«r kĂ«tĂ« humbje te madhe janĂ« vĂ«rtetĂ« prekĂ«se. VetĂ« Fan S. Noli pĂ«r kĂ«tĂ« figurĂ« tĂ« Komunitetit Shqiptar nĂ« SHBA,  ka vĂ«nĂ« nĂ« dukje tre kategori ku mund tĂ« ndahej jeta e tij: Vasil Pani patriot, Vasil Pani si besnik, dhe Vasil Pani si shpirtmirĂ« pĂ«r ta pĂ«rmbyllur me fjalĂ«t:
“Vasil Pani ka qenĂ« kurdoherĂ« nĂ« krye tĂ« taborit tĂ« ShqiptarizmĂ«s.”
Edhe Faik Konica ka qenë një nga miqtë më të afërt të Vasil Panit. Në fotografinë që i kishte dhuruar më 16 maj 1937 Konica pat shkruar:
 “Mikut tĂ« dashur zotit Vasil Panit pĂ«r kujtim”.
Ă‹shtĂ« ajo fotografi, me e bukura e KonicĂ«s,  qĂ« pĂ«r gjysmĂ« shekulli u ruajt nĂ« sĂ«ndukĂ«t e familjes Pani dhe tanimĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« e njohur dhe pĂ«rdoret gjerĂ«sisht nga media dhe shtypi shqiptar. Ajo fotografi me kushtimin Ă«shtĂ« vendosur nĂ« kapakun e librit. Interesante Ă«shtĂ« shtrimi i njĂ« problemi qĂ« ende nuk ka gjetur zgjidhje. ÇfarĂ« u bĂ«nĂ« biblioteka dhe gjĂ«rat personale tĂ« Faik KonicĂ«s. Dikush e qarkullon njĂ« letĂ«r qĂ« gjoja Faik Konica ka shkruar para vdekjes duke lĂ«nĂ« porosi si testament, por mesa duket, me faktet qĂ« sillen nĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r, ajo letĂ«r Ă«shtĂ« e stisur. Faik Konica kish vdekur papritur me 15 dhjetor 1942. Sillen fakte se ai e ka biseduar me Vasil Panin, kryetarin e shoqatĂ«s”Vatra” se dĂ«shira e tij ishte qĂ« tĂ« varrosej nĂ« ShqipĂ«ri nĂ«se i ndodhte ndonjĂ« gjĂ«. Dhe Vasil Pani e mori pĂ«rsipĂ«r kĂ«tĂ« amanet, por ishte kohĂ« lufte. KĂ«shtu qĂ« Faik Konica u varros nĂ« Forest Hills Cemetery tĂ« Bostonit. NĂ« restorantin Court House u ruajtĂ«n gjerat e KonicĂ«s.  Por me vdekjen e Vasil Panit nuk u muar vesh se ku shkuan rreth 3000 librat dhe disa nga gjĂ«rat personale tĂ« Faik KonicĂ«s. Zhdukja e kĂ«tij thesari diture ka mbetur mister edhe sot e kĂ«saj dite. 
“At e bir pĂ«r mĂ«mĂ«dhenĂ«” Ă«shtĂ« njĂ« libĂ«r me plot ngjarje jo vetĂ«m pĂ«r dy figurat e mĂ«dha atdhetare Josif e Vasil Pani,  qĂ« shteti shqiptar i ka vlerĂ«suar e dekoruar, por Ă«shtĂ« i mbushur me plot  fakte, dokumente, fotografi dhe pĂ«rshkrime tĂ« veprimtarive nga jeta e Komunitetit Shqiptar tĂ« AmerikĂ«s. Me 260 faqet e tij , libri Ă«shtĂ« njĂ« histori e gjallĂ«, e dokumentuar qĂ« i shton njohuritĂ« edhe pĂ«r shoqatĂ«n atdhetare “Vatra”, e quajtur dhe Qeveria Shqiptare nĂ« mĂ«rgim. NjĂ« libĂ«r historik me shumĂ« interes, qĂ« jo vetĂ«m meriton tĂ« lexohen por edhe e pasuron bibliotekĂ«n e pasionantĂ«ve tĂ« historisĂ« kombĂ«tare, nĂ« tĂ« cilĂ«n  komuniteti shqiptaro-amerikan zĂ« njĂ« vend tĂ« rĂ«ndĂ«sishĂ«m.

Pantheon Books Info


29 August 2016

Dosja e zezë e Greqisë

DOSJA E ZEZĂ‹ E GREQISĂ‹, 1912-2007

PĂ«rgatiti:
Dorina Topollaj
Qamil Xhani


Shekulli i 14-të. Ja ç'shkruan Faik Konica në vitin 1940 për "bëmat" e dhespotit grek me emrin Thanas: "Në gjysmën e dytë të shekullit të katërmbëdhjetë, Janinën e qeveriste një princ bizantin (ose një despot, siç e kishte titullin zyrtar) i quajtur Thanas. Këtij Thanasi i hipi në kokë ideja e bukur për të vrarë gjithë shqiptarët. Siç thotë Dukasi, (një historian grek) një nga lojrat e tyre të parapëlqyera ishte t'u priste hundët ose pjesë të tjera shqiptarëve dhe t'i linte të vdisnin në agoni"
Shekulli i 21-të. Mars 2007. Një video linçohet në media, ku ushtarët grekë këndojnë duke marrshuar një këngë me këto fjalë: "I shikoni ata, janë shqiptarë. Me zorrët e tyre do të bëjmë lidhëse këpucësh". Për fat të keq, edhe pse 7 shekuj më pas, incidenti më i fundit në lidhje me Greqinë, duket si realizim virtual i masakrave të Thanasit. Edhe pas kaq kohe ndërgjegjjet e kombeve vazhdojnë të mbajnë peng marrëdhëniet mes dy popujve.
Një "peng" që e ka zanafillën që kur pronarët shqiptarë në kohën e Ali Pashë Tepelenës, punësonin argatë grekë pasi burrat shqiptarë shkonin e luftonin në çdo cep të botës për Perandorinë Osmane. Vendosja e tyre në Epir, që në fakt sipas Konicës, s'do të thotë gjë tjetër veçse "Kontinent" e që nuk tregon kombësinë e banorëve që jetojnë në të, u bë flamuri i pretendimeve të fqinjëve për greqizmin e jugut të Shqipërisë. Një konflikt që ka sjellë shumë e shumë incidente mes dy vendeve. Gazeta "Tirana Observer", boton vetëm 100 prej tyre, që nga viti 1912 e deri tek videoja greke që u shfaq vetëm pak ditë më parë. Por kjo është vetëm njëra anë e medaljes së marrëdhënieve Shqipëri-Greqi. Dy popujt më të lashtë në Ballkan, i kanë ardhur në ndihmë njëri-tjetrit në momente shumë të vështira. Mes luftëtarëve që i sollën pavarësinë Greqisë, renditen edhe shumë emra shqiptarësh. Ndërkohë përkrahja greke u vulos edhe me "Traktatin e Mirëkuptimit, Fqinjësisë së Mirë, Bashkëpunimit e Sigurisë" në vitin 1996.

Marshimi për të pushtuar Epirin, 5 tetor 1912

Organizatat greke deklarojnë bashkimin e forcave ballkanike për të mbrojtur territoret nga faktori shqiptar që kërkonte pavarësinë. Veç ushtrisë u organizuan dhe banda të armatosura që qarkullonin fshatrave myslimanë të Çamërisë. Ishte koha kur përpjekjet e Shqipërisë për të shpallur pavarësinë po jepnin frytet e para. Ky mobilizim i shqiptarëve u pa si kërcënim për Greqinë e cila nisi hapur ofensivën për pushtimin e Vorio Epirit. Emërimi i një guvernatori me origjinë shqiptare në Janinë u interpretua nga grekët si zgjerim i një rreziku shqiptar për marrjen e Janinës dhe krahinave përreth.

Konferenca e Ambasadorëve, Londër, 20 dhjetor 1912

KĂ«rkesat pĂ«r pavarĂ«si tĂ« shqiptarĂ«ve u kundĂ«rshtuan jo vetĂ«m me armĂ«, por dhe nĂ« rrugĂ« diplomatike nga ana e GreqisĂ«. Madje pĂ«rfaqĂ«suesit e shtetit grek nĂ« KonferencĂ«n e AmbasadorĂ«ve nĂ« LondĂ«r kĂ«rkuan qĂ« pĂ«rveç Vorio Epirit, Greqia tĂ« aneksonte edhe VlorĂ«n, nĂ« portin e sĂ« cilĂ«s ishte vendosur Flota Helene. “Ă‹shtĂ« e pamundur tĂ« lejohen shqiptarĂ«t barbarĂ« tĂ« jetojnĂ« tĂ« pavarur nĂ« djepin e qytetĂ«rimit grek”, ky ishte qĂ«ndrimi i delegacionit grek nĂ« LondĂ«r.

Masakra e udhëheqjes së Çamërisë, 7 mars 1913

Ushtria greke pas largimit tĂ« trupave turke pushton ÇamĂ«rinĂ«. Gjenerali Deli Janaqis vendos tĂ« thĂ«rrasĂ« nĂ« njĂ« takim krerĂ«t qyteteve dhe fshatrave tĂ« ÇamĂ«risĂ« pĂ«r tĂ« vendosur njĂ« marrĂ«veshje. PĂ«r disa ditĂ« me radhĂ«, krerĂ«t çamĂ« nuk pranojnĂ« kushtet e komandantit grek. AtĂ«herĂ« ai vendos t’i mbledhĂ« pĂ«r herĂ« tĂ« fundit dhe urdhĂ«ron vrasjen e 62 kryetarĂ«ve çamĂ«. Dhe sikur tĂ« mos mjaftonte, dy prej tyre, Fuat Pronjo dhe Suhbi Bej Dino, me urdhĂ«r tĂ« gjeneralit rripen tĂ« gjallĂ«.

Komisioni i Kontrollit, Shqipëri, shtator 1913

Ndërkombëtarët vendosin të zgjidhin çështjen e Epirit, duke dërguar në terren një komision kontrolli, i cili do të verifikonte pretendimet e grekëve për Korçën, Gjirokastrën, Përmetin dhe Sarandën. Ushtria greke u përpoq që të pastronte rrugën ku do kalonte komisioni nga shqiptarët, madje dhe banesat në disa fshatra u lyen me bojën e flamurit grek. Grupe grekofilësh dërgonin peticione, ku thuhej se Jugu i Shqipërisë nuk duhet të jetë i shqiptarëve. Mes grekëve dhe komisionit u regjistruan dhe incidente.

“Batalioni i ShenjtĂ«”, AndartĂ«t, 1913

Konferenca e AmbasadorĂ«ve nuk i dha tĂ« drejtĂ« GreqisĂ« pĂ«r pretendimet nĂ« Epirin e Veriut dhe urdhĂ«roi tĂ«rheqjen e shqiptarĂ«ve. NĂ« kĂ«tĂ« pikĂ« nis plani i dytĂ« i GreqisĂ« pĂ«r pushtimin e tij. Strukturat ushtarake organizojnĂ« “Batalionin e ShenjtĂ«”, i pĂ«rbĂ«rĂ« nga kriminelĂ« lufte, dezertorĂ« dhe tĂ« burgosur nga burgu i KretĂ«s, tĂ« cilĂ«t mĂ« vonĂ« do tĂ« njiheshin si “AndartĂ«t”. Ky batalion kreu masakrat nĂ« tĂ« gjithĂ« Jugun e ShqipĂ«risĂ«, duke vrarĂ« mijĂ«ra gra dhe fĂ«mijĂ« pĂ«r tĂ« spastruar zonĂ«n nga shqiptarĂ«t.

“Protokolli i Firences”, 17 dhjetor 1913

Është dokumenti që caktoi kufijtë e sotëm mes Greqisë dhe Shqipërisë. Një pjesë e Jugut të Shqipërisë ngeli në territorin grek. Ndërkohë që Greqia nuk e njohu këtë protokoll, duke pretenduar se ngelej jashtë trungut helen Epiri i Veriut, me disa dhjetëra mijëra minoritarë. Paradoksalisht në Shqipëri ngelën rreth 38 mijë minoritarë, ndërsa në Janinë dhe krahinat e tjera ngelën me Greqinë rreth 500 mijë shqiptarë në qytetet e Filatit, Paramithķa, Margëllëi, Parga, Gumenica e Preveza.

“Grushti i Shtetit”, dhjetor 1913

NdĂ«rsa Evropa pretendoi se e rregulloi pĂ«rfundimisht çështjen greko-shqiptare, nĂ« Jug tĂ« ShqipĂ«risĂ« nisĂ«n revoltat. “Batalioni i ShenjtĂ«” ishte vĂ«nĂ« nĂ« veprim. UshtarakĂ«t hoqĂ«n uniformat dhe nisĂ«n masakrat dhe djegiet duke argumentuar se nuk pranonin vendimin e EvropĂ«s pĂ«r lĂ«nien jashtĂ« GreqisĂ« tĂ« Korçës, GjirokastrĂ«s. Sipas kronikave tĂ« kohĂ«s, ishin rreth 40 mijĂ« ushtarĂ« qĂ« kryen masakra tĂ« pashembullta nĂ« qytetet e GjirokastrĂ«s, Korçës e PĂ«rmetit.

Masakrat në Përmet, 25 shkurt 1914

Masakrat greke nuk u bĂ«nĂ« vetĂ«m nĂ« zonĂ«n qĂ« sipas tyre i pĂ«rket Vorio Epirit, por edhe janĂ« saj. NĂ« Kuqar tĂ« PĂ«rmetit ushtria greke theri gjithĂ« fĂ«mijĂ«t ndĂ«rsa burrat i mbylli nĂ« kishĂ«n e KosinĂ«s ku i vrau nĂ« mĂ«nyrĂ« barbare. Po ashtu dhe nĂ« fshatin Peshtan ku njĂ« kronikĂ« e kohĂ«s shkruan. “Foshnjat ulĂ«rinin duke kĂ«rkuar prindĂ«rit. UshtarĂ«t i mblodhĂ«n dhe i çuan nĂ« njĂ« shtĂ«pi ku ish njĂ« pus e ku i merrnin me radhĂ« e u prisnin kokat dhe i hidhnin brenda. NdĂ«rkohĂ« gratĂ« i mblodhĂ«n nĂ« DelvinĂ« dhe pasi i pĂ«rdhunuan i vranĂ« me bajoneta”.

Protokolli i Korfuzit, 17 maj 1914

MĂ« 24 prill 1914, FuqitĂ« e MĂ«dha njoftuan GreqinĂ« se ishin tĂ« gatshme t’u bĂ«nin lĂ«shime ”Vorio-EpirotĂ«ve” dhe se mund tĂ« pranonin rishikimin e kufirit greko-shqiptar nĂ« favor tĂ« saj. Qeveria e ndodhur nĂ«n njĂ« presion tĂ« gjithanshĂ«m u detyra t’ua besonte Fuqive zgjidhjen e krizĂ«s. Protokolli parashikoi qĂ« Korça e Gjirokastra, edhe pse do ishin nĂ« shtetin shqiptar tĂ« kishin njĂ« administratĂ« tĂ« vetĂ«n. PĂ«r shkak tĂ« ndihmĂ«s qĂ« i dha Italia, Greqia i la ishullin e Sazanit.

“Qeveria” e Epirit tĂ« Veriut, nĂ«ntor 1914

Qarqet greke u përpoqën që revoltën ta organizonin në një lëvizje për pavarësi të Epirit të Veriut. Për këtë qëllim ish-ministri i Jashtëm grek, Nikollaq Zografi, së bashku me një grup ish-ministrash të tjerë, shpalli krijimin e qeverisë së Vorio Epirit në Gjirokastër. Me ndihmën e Andartëve, Zografi izoloi Gjirokastrën, Përmetin dhe Korçën. Zyrtarisht qeveria greke nuk e njohu këtë qeveri të re, por nuk hezitoi ta ndihmonte me ushqime dhe me armë.

Incidentet fetare, 1919

Qeveritë e brishta të Shqipërisë kishin arritur të krijonin institucionet e para dhe të ruanin disi integritetin e vendit. Qeveria e Iliaz Vrionit kish arritur të zmbrapste disa sulme të grekëve. Ndërkohë shqetësim ishte propaganda antishqiptare e kishës greke. Rasti më tipik ka qenë ai i Peshkopit Jakov të Korçës. Sipas raporteve ai e kish kthyer kishin në një qendër propagande për Vorio Epirin. Me urdhër të qeverisë Jakovi u largua nga vendi gjë që solli dhe reagimin e Athinës.

Konferenca e Paqes, Paris 1919

Konferenca e LondrĂ«s dhe ndarja e territoreve shqiptare nuk e kĂ«naqĂ«n oreksin grek. NĂ« KonferencĂ«n e Paqes pas LuftĂ«s sĂ« ParĂ« BotĂ«rore, kryeministri grek Eleftherios Venizelos kĂ«rkon aneksimin e pjesĂ«s mĂ« tĂ« madhe tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Sipas tij, shqiptarĂ«t nuk kishin aftĂ«si shtet-formuese dhe nuk mund tĂ« krijonin njĂ« qeveri. “Shtetasit grekĂ« nĂ« ShqipĂ«ri duhet tĂ« drejtohen nga qytetĂ«rimi i lartĂ« qĂ« pĂ«rfaqĂ«son shteti helen dhe jo nga shqiptarĂ«t tĂ« cilĂ«t nuk kanĂ« asnjĂ« qytetĂ«rim”.

Incidenti për të drejtën e minoriteteve, mars 1921

Greqia me anĂ« tĂ« ndĂ«rkombĂ«tarĂ«ve fitoi tĂ« drejtĂ« qĂ« minoritetet e saj tĂ« kishin trajtimin e duhur nga shtete ku ata bĂ«nin pjesĂ«. Kjo nĂ«nkuptonte tĂ« drejtĂ«n pĂ«r tĂ« folur gjuhĂ«n dhe pĂ«r tĂ« pasur shkolla greke. Por kĂ«to kushte Greqia nuk pranoi t’i plotĂ«sonte pĂ«r popullsinĂ« çame qĂ« mbeti nĂ«n çatinĂ« e GreqinĂ« pas ndarjes sĂ« kufijve nĂ« territorin grek. Shteti shqiptar e ngriti disa herĂ« kĂ«tĂ« çështje nĂ« lidhjen e kombeve, por greket raportonin se çamĂ«t kishin tĂ« njĂ«jta tĂ« drejta me grekĂ«t e tjerĂ«.

PĂ«rplasja e shifrave, 1921

Ekziston një incident i përhershëm mes Greqisë dhe Shqipërisë për sa i përket çështjes së numrit të minoritarëve që ekzistojnë në Shqipëri. Greqia pretendon dhe vazhdon të këmbëngulë se në territorin shqiptar janë mbi 400 mijë grekë. Ndërkohë në Departamentin e Shtetit Amerikan kjo shifër është rreth 200 mijë. Ndërsa në bazë të regjistrimit të bërë nga shteti shqiptar, në mars të vitit 1921, ky numër ka qenë 33.313. Sidoqoftë ky numër, sipas statistikave, nuk ka arritur asnjëherë të kalojë shifrën 50 mijë.

Shkëmbimi i çamëve me turq, mars 1923

Përcaktimi i kufijve të Shqipërisë, i ndërprerë me 1913 nga Lufta e I-rë Botërore dhe rinisur me 1919, la jashtë territorit rajone të banuara nga shqiptarë, Çamërinë dhe Kosturin. Traktati i Lozanës nënshkruar me 1923, parashikonte shkëmbimin e popullsive greke dhe turke, për të zgjidhur kështu një problem të dy vendeve. Tragjikisht Greqia konsideroi si myslimanë turq banorët e Çamërisë dhe mbi 6800 çam u shpërngulën me forcë. Një pjesë e tyre preferoi të vinte në Shqipëri.

Vrasja e Gjeneral Tellinit, 23 gusht 1923

Gjenerali italian Tellini së bashku me Riza Kolonjën dhe përfaqësues të palës greke u caktuan nga Konferenca e ambasadorëve për të vendosur kufijtë mes Shqipërisë dhe Greqisë. Ushtaraku italian u akuzua nga qeveria greke se po mbështeste pretendimet e Shqipërisë. Në ditë kur vendoseshin piramidat kufitare në Kakavijë, Tellini vritet së bashku me katër ushtarë në rrugën Janinë-Kakvijë. Qeveria greke e dënoi vrasjen, por fajtorët nuk u gjendën asnjë herë.

Fan Noli për Çamërinë 22 gusht 1924

Zhvillimet në Çamëri e detyruan qeverinë Shqiptare të ngrejë çështjen në Lidhjen e Kombeve. Kryeministri Fan Noli në një seancë për Shqipërinë denoncoi hapur masakrat e ushtarëve grekë në jug të vendit. Ai kërkoi që të mos kryhej ndërrimi i popullsisë dhe çamët të mos silleshin në Shqipëri pasi nuk kishte vend ku të sistemoheshin. E vetmja zgjidhje, thotë Noli, është që çamët të vendosen në tokat e minoritetit grek në Gjirokastër dhe këta të fundi të shkojnë në Greqi.

Incidenti mbretëror, prill 1939

Greqia ishte i vetmi vend qĂ« mund t’i siguronte mbretit Zog njĂ« largim tĂ« shpejtĂ« pas pushtimit fashist. Kryeministri Metaksa e pranoi familjen mbretĂ«rore tĂ« kalonte nĂ« Greqi. Por ndĂ«rsa mbreti, mbretĂ«resha dhe princi niseshin me tren nga Follorina rreth 500 ushtarĂ« hipin nĂ« tren dhe kĂ«rkuan çarmatimin e shoqĂ«ruesve tĂ« mbretit. NĂ« kujtimet e saj, MbretĂ«resha GeraldinĂ« shkruan se Greqia kish njĂ« plan pĂ«r ta izoluar familjen mbretĂ«rore nĂ« njĂ« ishull tĂ« GreqisĂ« si garanci pĂ«r marrĂ«veshjet qĂ« kish me ItalinĂ«. Sipas saj vetĂ«m gjendja e rĂ«ndĂ« shĂ«ndetĂ«sore e princit Leka bĂ«rĂ« qĂ« grekĂ«t tĂ« mendoheshin pĂ«r pasojat qĂ« mund t’u sillte vdekja e njĂ« princi nĂ« tokĂ«n e tyre.

Internimi i burrave çam, 4 gusht 1940

Pas shpërnguljes dhe terrorit ndaj popullsisë çame, grekët për të evituar protesta ndoqën dhe rrugën e internimeve. Qeveria greke krijoi komisione që përzgjidhnin popullsinë ku veçonin meshkujt që ishin për luftë dhe i internuan në ishujt e humbur të detit Egje. Sipas dëshmive, trajtimi i tyre ishte i njëjtë me atë që nazistët u bënin hebrenjve. Dhe si për ironi pushtimi gjerman i Greqisë në 6 prill 1941 i liroi çamët e internuar, por kur u kthyen në fshatrat e tyre nuk kish mbetur askush.

Shqipëria në Luftën Italo-Greke, 1940

Pak e çuditshme, por lufta Italo-Greke ka nisur pas vrasjes sĂ« njĂ« shqiptari. Daut Hoxha ishte njĂ« nga kapedanĂ«t çamĂ« mĂ« popullor qĂ« luftonte kundĂ«r GreqisĂ«. PĂ«r kokĂ«n e tij Athina kish vĂ«nĂ« 500 mijĂ« dhrami. Hoxha u vra nga disa patriotĂ« tĂ« paguar nga grekĂ«t, dhe Italia e cila kĂ«rkonte njĂ« shkak e cilĂ«soi kĂ«tĂ« si njĂ« dhunim tĂ« tĂ« drejtave çame. PĂ«r ItalinĂ« ishte njĂ« udhĂ«heqĂ«s popullor, ndĂ«rsa pĂ«r GreqinĂ« “kryetar i njĂ« bande plaçkitĂ«se”

Greqia shpall Ligjin e Luftës, 10 nëntor 1940

Gjatë luftës italo-greke, Parlamenti helen miratoi ligjin 2636/1940 ose siç njihet ndryshe Ligji i Luftës me Shqipërinë, për shkak se vendi ynë u përdor nga Italia për nisjen sulmeve ndaj Greqisë. Më vonë këtij ligji ju shtuan dhe shumë amendamente që kishin të bënin me pronat e çamëve, të cilat kapnin vlerën e 350 milionë dollarëve. Ky ligj u bllokon pronën gjithë personave grekë me kombësi shqiptare, duke përjashtuar në këtë mënyrë komunitetin çam. Edhe sot ky ligj mban peng çështjen e çamëve.

Vrasja e Xhaferr Ypit, 17 nëntor 1940

Sulmet greke në territorin shqiptar shkaktuan jo pak viktima mes civilëve shqiptarë. Më 17 nëntor 1940, gjatë një bombardimi grek në zonën e Kolonjës, u vra afër fshatit të lindjes, ministri i Drejtësisë së Shqipërisë, Xhaferr Ypi. Patriotët shqiptarë reaguan, por ushtria greke nuk mbajti përgjegjësi duke e cilësuar si një incident anësor që ishte bërë për shkak të keqllogaritjeve të sulmit.

Protesta e shqiptarëve për pushtimin, 28 nëntor 1940

Pas tërheqjes së forcave italiane, ushtria greke fillon të përparojë në Jug të Shqipërisë, brenda një jave, Korça, Saranda dhe Himara ranë në duart e ushtrisë greke. Gjeneralët i cilësuan këto zona si greke dhe filluan ndëshkimin e popullatës vendase. Nacionalistët shqiptarë organizuan një demonstratë në qytetin e Korçës, ku kërkonin që qeveria greke të njihte integritetin e Shqipërisë. Demonstrata u përpoq që ndalohej nga forcat greke. Në çdo qytet forcat greke hoqën flamurin shqiptar dhe vendosën atë helen.

Shifrat e terrorit çam, 1940

Më shumë sesa incident mund të cilësohet si një luftë. Por nëse në një anë ishin ushtarët grekë, në krahun tjetër ishin civilë të pafajshëm. Ushtria greke vrau në Çamëri 4300 njerëz, rezultojnë të zhdukur 3500 njerëz, u dogjën 102 fshatra, u shkatërruan plotësisht 57 fshatra si dhe 7280 shtëpi. Shumica e njerëzve u ekzekutuan, por pati masakra kolektive ku fëmijët dhe gratë u therën me thika, u dogjën, madje dhe veprime makabre si djegie dhe rrjepje të gjallë të njerëzve. Askush deri më sot nuk ka mbajtur përgjegjësi për krimet. Sipas zyrtarëve greke, u ekzekutuan bashkëpunëtorët me italianët, që në këtë rast paskan qenë edhe gra dhe fëmijë.

Masakra e Napolon Zervës, 25 qershor 1944

Napolon Zerva ishte njĂ« nga gjeneralĂ«t grekĂ« qĂ« bashkĂ«punoi me pushtuesin gjerman. KĂ«ta tĂ« fundit i lanĂ« dorĂ« tĂ« lirĂ« pĂ«r masakrat ndaj popullsisĂ« çame. NĂ« fakt masakrat e tij ndaj popullsisĂ« shqiptare do t’i kishin zili dhe gjermanĂ«t. NĂ« 25 qershor ‘44, forcat e ZervĂ«s ekzekutuan nĂ« mĂ«nyrĂ« barbare 2000 çamĂ« brenda njĂ« nate nĂ« qytetin Paramithia. Viktimat ishin kryesisht gra dhe fĂ«mijĂ«, tĂ« cilĂ«t u therĂ«n me thika dhe u dogjĂ«n. Kjo ishte njĂ« nga masakrat mĂ« tĂ« egra tĂ« grekĂ«ve.

Ankesa e grekëve në SHBA, dhjetor 1944

Grekët nuk e njohën qeverinë e Enver Hoxhës me pretendimin se ai ishte një mysliman që do të persekutonte minoritetin ortodoks në jug të vendit. Madje, ata shprehën mendimin në qarqet ndërkombëtare që as nuk duhet të krijohej fare. Në dhjetor të 1944-s grekët iu drejtuan Departamentit Amerikan të Shtetit, me notë proteste ku pretendohej se forcat qeveritare shqiptare keqtrajtonin minoritetin grek. Në këtë mënyrë pala greke po përgatiste territorin për një sulm dhe aneksim të Vorio Epirit.

Incidentet në Konispol, 1944

Në linjën e mosnjohjes së qeverisë që po krijohej, grekët vazhduan me një seri sulmesh në jug të vendit edhe pse Lufta e Dytë Botërore nuk kish përfunduar. Në këtë kohë do të regjistroheshin 58 incidente në kufirin shqiptaro-grek. Në 1 shtator, artileria greke e vendosur goditi Konispolin. Territori shqiptar u shkel në disa pika duke u shoqëruar me goditje të armatosura dhe reprezalje ndaj popullsisë civile.

Ministri grek: Të rrëzohet Hoxha, Uashington, 9 korrik 1945

Ministri i Jashtëm i Greqisë, Andreas Sofianopulos, do ta shtronte çështjen e Vorio Epirit edhe në takimin që pati me Sekretarin e Shtetit në SHBA, Grew, në vitin 1946. Veç kësaj përfaqësuesi i qeverisë greke edhe këtë herë gjatë bisedës për synimet territoriale të shtetit të tij, nuk harroi të paraqesë edhe kërkesën për mosnjohjen nga SHBA-ja të regjimit të Hoxhës, pasi sipas tij udhëheqësi komunist shqiptar nuk përfaqësonte shumicën e popullit.

Greqia kërkon kufijtë, Paris 1946

Përveç incidenteve, Greqia në përfundim të Luftës së Dytë Botërore u përpoq ta shtronte çështjen e Vorio Epirit dhe në qarqet diplomatike. Duke shpresuar në ndihmën e SHBA-së e anglezëve, diplomatët grekë u përpoqën ta ngrinin dhe shtronin për diskutim këtë çështje. Ndërkohë që ndërkombëtarët nuk kishin kohë të merreshin me ndarje te reja në Ballkan, duke u përqendruar më shumë në zgjerimin që po bënin shtetet komuniste në Evropë. Ndërkohë Greqia u kërkoi ndërkombëtarëve marrjen e masave për ndërhyrjet, që sipas saj, po bënte Shqipëria në punët e brendshme të Athinës.

Greqia kundër pranimit të
Shqipërisë në OKB, 12 shkurt 1946


Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Shqipëria kërkoi nga Organizata e Kombeve të Bashkuara anëtarësimin si anëtare me të drejta të plota. Përveç mbështetjes që qeveria jonë kishte nga shtetet komuniste dhe linjës jo të qartë në diplomaci, edhe faktori grek luajti kartën kundër hyrjes së Shqipërisë. Në 12 shkurt ministri i Jashtëm grek dërgon një letër në OKB, ku argumentonte se çështja e Shqipërisë nuk duhet të diskutohet, pasi Greqia është ende në gjendje lufte me të dhe Shqipëria nuk ka plotësuar të drejtat e minoritetit.

Sulmi në Radat, gusht 1946

Në 1946-n nisin dhe planet ushtarake të Greqisë për pushtimin e Vorio Epirit. Një nga sulmet më të rënda gjatë këtij viti ishte ai i 200 ushtarëve, të cilët kaluan kufirin shqiptar dhe hynë në fshatin Radat. Sulmi u bë me mitraloza dhe murtaja, ku ngelën të vrarë shumë civilë. Kjo ishte seria e një sërë sulmesh që forcat greke kishin planifikuar në gjithë shtrirjen e territorit greko-shqiptar. Në ato kohë ushtria shqiptare nuk ishte organizuar në nivelet e duhura.

Greqia, nuk njeh luftën shqiptare, 1946

Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Greqisë pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore kanë qenë mjaft të tensionuara. Shteti grek i cilësonte shqiptarët si njerëzit që bashkëpunonin me Italinë në luftën italo-greke. Ndërkohë që shqiptarët u përpoqën të çliroheshin vetë nga Italia. Po ashtu nuk ishin dakord që Shqipëria të renditej në koalicionin fitues të Luftës së Dytë Botërore dhe e kërkuan këtë publikisht.

Propaganda e zyrtarëve grekë, 20 shkurt 1948

Veç sulmeve sporadike qarqet greke u pĂ«rpoqĂ«n qĂ« tĂ« pĂ«rgatisnin edhe opinionin e lĂ«kundur pĂ«r çështjen e Vorio Epirit. NjĂ« zyrtar grek deklaronte nĂ« 1948-n, nĂ« radion e AthinĂ«s se, “Tani duhet tĂ« mbarojmĂ« punĂ« me ShqipĂ«rinĂ«. Greqia tani duhet tĂ« luftojĂ« me tĂ« gjitha mjetet, gjer nĂ« frymĂ«n e fundit. Sinjali u dha tani nĂ« Epir, ku ushtarĂ«t tanĂ« janĂ« duke luftuar me parullat, Morava, Korça, Delvina, Saranda, Gjirokastra tĂ« “Vorio-Epirit” ende tĂ« paçliruara. Duhet tĂ« mbarojmĂ« hesapet me ShqipĂ«rinĂ«”.

Propaganda për pushtimin
e Shqipërisë, 1949


Lufta civile në Greqi solli jo pak probleme dhe për Shqipërinë. Qeveria greke akuzonte shtetin shqiptar se po ndihmonte partizanët kundër ushtrisë demokratike greke. Gjatë kësaj kohe janë hedhur parulla, libra e broshura të ndryshme që bënin thirrje kundër qeverisë shqiptare. Robërit grekë pranojnë se komandantët bënin propagandë anti-shqiptare, duke përmendur Vorio Epirin dhe krijonin mes radhëve të ushtarëve psikozën e një sulmi të shpejtë kundër territorit shqiptar. Ushtria shqiptare shtoi forcat e saj në kufirin greko-shqiptar.

Robërit grekë në Shqipëri, 1949

Një skuadër e ushtrisë greke hyri në territorin shqiptar. Forcat shqiptare pas një shkëmbimi zjarri arritën të kapin rob disa ushtarë dhe oficerin grek Skuros Dhimitris, i cili kishte hyrë 300 metra në territorin tonë. Oficeri grek dha informacionin për planet e Greqisë. Ai tregoi se kishte marrë urdhra për të goditur me armë kundër rojeve shqiptare. Ai pranoi se ushtria greke duhet të jetë gati për të hyrë në tokat shqiptare për të shfarosur komunistët dhe më pas të merrej Vorio Epiri.

7 orë luftë në Vidohovë-Devoll,
2 gusht 1949


Artileria greke qëllon me armën në tokat shqiptare dhe predhat bien 300-500 metra në tokën tonë. Forcat greke nisin dhe një sulm ajror duke angazhuar 3 batalione. Në postën shqiptare ishte vetëm një skuadër e armatosur me automatikë dhe mitraloza. Forcat greke vranë ushtarët Tafil Ferhati, Memo Nexhipi, Ferid Bregasi, Shyqyri Avdia, Ibrahim Fetahu, Hasan Ramadani dhe u plagosën 6 të tjerë. Vetëm pasditen e 2 gushtit ushtria shqiptare arriti të zmbrapsë atë greke, e cila kish hyrë në territorin tonë. Nga ana e grekëve u vranë 100 ushtarë dhe u kapën rob 3.

Kërcënimi i gjeneralit grek, Aleksandër Papagos, 3 gusht
1949


QĂ«llimet greke pĂ«r Vorio Epirin nuk ishin vetĂ«m fantazi e qarqeve tĂ« veçanta, por edhe e zyrtarĂ«ve tĂ« lartĂ« tĂ« cilĂ«t jepnin vazhdimisht deklarata anti-shqiptare. Ish-ministri i Mbrojtjes, AleksandĂ«r Papagos, deklaroi nĂ« AthinĂ« se pas shkatĂ«rrimit tĂ« Andarteve, ”Pastaj do t’i biem ShqipĂ«risĂ«”. Kjo ishte dhe deklarata mĂ« e rĂ«ndĂ« e lĂ«shuar nga njĂ« gjeneral lufte, sĂ« cilĂ«s qeveria shqiptare iu pĂ«rgjigj me njĂ« notĂ« proteste.

Incidenti i Leskovikut, 4 gusht 1949

Pas Vidohovës, ushtria greke i shtriu sulmet në pjesët e tjera të kufirit. Sulme sporadike u regjistruan në sektorin e Bozhigradit dhe në drejtim të Leskovikut, në afërsi të piramidave Nr. 11, 12, 13 dhe 14. Grekët të mbështetur nga artileria dhe aviacioni, me forca të shumta sulmuan kuotat 1425 dhe 309. Kundërsulmet e forcave kufitare shqiptare i zmbrapsën grekët. Në këtë kohë ushtria greke filloi përdorimin e predhave të kalibër të lartë, të cilat lëshoheshin nga pikë larg kufirit, si dhe përdori avionët gjuajtës.

Bombardimi i Menkulasit, 5 gusht 1949

VetĂ«m gjatĂ« dy ditĂ«ve, nĂ« gushtin e 1949-s ushtria greke ka hedhur mĂ« shumĂ« sesa 1500 predha artilerie. NĂ« komunikatĂ«n e MinistrisĂ« sĂ« Mbrojtjes shqiptare thuhej se njĂ« pjesĂ« e mirĂ« e kĂ«tij municioni ka rĂ«nĂ« nĂ« fshatin Menkulas (Devoll). I ndodhur nĂ« kĂ«to kushte, shteti shqiptar mori vendimin pĂ«r mobilizimin e ushtrisĂ« nĂ« gjithĂ« kufirin jugor. Masat e marra pĂ«r kĂ«tĂ« mbrojtje nĂ« njĂ« urdhĂ«r tĂ« lĂ«shuar nga Enver Hoxha “Mbi moslejimin e kalimit tĂ« forcave monarko-fashiste nĂ« tokĂ«n Shqiptare”.

Beteja e Vidohovës, 7 gusht 1949

Vidohova u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« arenĂ« tĂ« pĂ«rplasjes shqiptaro-greke. NĂ« piramidĂ«n I-55 trupat ushtarake greke kishin mundur tĂ« mblidheshin nĂ« territorin shqiptar dhe zhvilluan njĂ« betejĂ« tĂ« ashpĂ«r me ato shqiptare, tĂ« pĂ«rbĂ«ra nga njĂ« togĂ« dhe njĂ« nĂ«nrepart i ushtrisĂ« popullore. Ishte njĂ« betejĂ« frontale ku forcat greke kishin zĂ«nĂ« pikat kyçe. Brenda njĂ« dite forcat shqiptare arritĂ«n tĂ« merrnin pikat e zĂ«na nĂ« kufirin shqiptar, po nuk mundĂ«n t’i mbanin dot deri nĂ« mbrĂ«mje. VetĂ«m njĂ« ditĂ« mĂ« vonĂ« forcat shqiptare arritĂ«n tĂ« largonin togĂ«n greke.

Rrëzimi i avionit grek, gusht 1949

Përveç forcave tokësore, ushtria greke përdori dhe aviacionin. Një aeroplan ngrihej nga Korfuzi, duke depërtuar në zonën shqiptare për të bërë zbulim. Me gjithë mungesën e armëve kundërajrore, ushtria shqiptare arriti që me anë të një trekëndëshi me armë të lehta të vendosura në Çukë, Manastir, Ksamil ta detyronte të largohej atë. Në njoftimin Ministrisë së Mbrojtjes së asaj kohe raportohet se aeroplani u rrëzua në fushën e Finiqit dhe piloti u kap rob.

Sulmi grek i 12 gushtit 1949

PĂ«rreth gjashtĂ« orĂ« nĂ« mĂ«ngjesin e 12 gushtit forcat greke dhe ato shqiptare kanĂ« zhvilluar njĂ« luftĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« nĂ« zonĂ«n e Gurit-Bilisht. NjĂ« brigadĂ« e mbĂ«shtetur nga artileria dhe katĂ«r aeroplanĂ« tĂ« tipit “Spitfire” sulmojnĂ« tokĂ«n shqiptare nĂ« drejtim tĂ« Bilishtit, ku arrijnĂ« tĂ« zmbrapsin rojĂ«n kufitare. Luftimet u zhvilluan nĂ« afĂ«rsi tĂ« postĂ«s kufitare, ku repartet e ushtrisĂ« shqiptare i thyen forcat greke me gjithĂ« armĂ«t moderne qĂ« kishin. Ushtria greke kishte nĂ« pĂ«rdorim 36 gryka zjarri tĂ« artilerisĂ«, madje u pĂ«rdorĂ«n dhe predha me napalm qĂ« digjnin çdo gjĂ« pĂ«rreth.

Vrasja e komisarit Nasi Remaçka, 13 gusht 1949

Mëngjesin e 13 gushtit forcat greke prej dy brigadash, të mbështetura nga artileria, kaluan kufirin shqiptar në piramidën I-33, sektori i Bilishtit. Qëllimi ishte që të përqendroheshin në Malin e Palikut nga ku mund të sulmonin Bilishtin. Në këtë betejë u vra komisari i batalionit të kufirit Bilisht, Nasi Remaçka, së bashku me korrierin e tij, Dane Zeneli. Ndërkohë robërit grekë deklaronin se në betejën e një dite më parë kishin tërhequr 50 ushtarë grek të vrarë, ndërkohë që atë ditë u vranë 26 ushtarë grekë.

Vrasjet e civilëve, 14 gusht 1949

MĂ«ngjesin e 14 gushtit forcat greke nisin njĂ« tjetĂ«r ofensivĂ«. Brigada e 41-tĂ«, e mbĂ«shtetur me njĂ« regjiment artilerie dhe njĂ« skuadrilje aeroplanĂ«sh “SpitfirĂ«”, vazhduan sulmet e tyre kundĂ«r ShqipĂ«risĂ«. NĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« grekĂ«t hodhĂ«n mĂ« shumĂ« se 2.000 predha artilerie nĂ« tokĂ«n shqiptare nĂ« katundet Trestenik, KapshticĂ« e Cangonj-Devoll si dhe nĂ« qytetin e Bilishtit. Nga goditjet e artilerisĂ« mbetĂ«n 5 civilĂ« tĂ« vrarĂ« dhe u shkaktuan dĂ«me materiale nĂ« disa shtĂ«pi tĂ« katundeve tĂ« mĂ«sipĂ«rme.

Bilanci i një lufte të pashpallur, gusht 1949

Në bazë të komunikatave të Ministrisë Mbrojtjes në vitet 1950, nga rreth 49 provokacionet e ushtrisë greke në kufirin jugor të Shqipërisë mbetën vrarë 29 ushtarë dhe oficerë të ushtrisë tonë. Por duke llogaritur dhe dëmet që u shkaktuan në civilë të paarmatosur, kjo shifër duhet të ketë qenë më e lartë. Ndërkohë që në komunikatë thuhet se në bazë të dëshmive të mbledhura nga robërit e luftës, forcat tona i kanë shkaktuar ushtrisë greke mbi 300 të vrarë dhe 500 të plagosur, ndërsa 270 të tjerë u kapën robër.

Tanket greke në kufirin shqiptar, 1949

Arsyetimi grek ishte se nĂ« tokat shqiptare fshiheshin partizanĂ«t qĂ« sulmonin qeverinĂ« greke. NĂ« “incidentet” nĂ« kufi u vunĂ« nĂ« pĂ«rdorim tĂ« gjitha armĂ«t. NĂ« sulmin e 25 gushtit forcat greke sulmuan me avion artileri dhe 3 tanke. Sipas komunikatĂ«s operative tĂ« MinistrisĂ« sĂ« Mbrojtjes, ky ka qenĂ« njĂ« nga sulmet mĂ« tĂ« mirĂ« organizuar nga ushtria greke, por qĂ« u arrit tĂ« ndalej nga pala jonĂ« dhe ushtria greke u zmbraps nĂ« tokĂ«n e saj.

Shërbimet sekrete greke, gjyqi i Bozhigradit, 1950

PĂ«rveç incidenteve, shĂ«rbimet greke filluan dhe infiltrimin e agjentĂ«ve sekretĂ« nĂ« territoret shqiptare. NĂ« fshatin Bozhigrad, sot Miras, Korçë u zhvillua gjyqi kundĂ«r disa tĂ« tĂ« ashtuquajturve agjentĂ«, megjithĂ«se ky gjyq u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« “shou” popullor, ku askush nuk mund tĂ« vĂ«rtetonte implikimin e banorĂ«ve. U cilĂ«suan si agjentĂ« grekĂ« Qazim Sina, Qani Seskollari dhe Myslim Biskallari, sepse kishin hyrĂ« nĂ« tokĂ«n tonĂ« dhe zhvilluan aktivitet spiunazhi. Madje ata u akuzuan dhe pĂ«r njĂ« plan pĂ«r tĂ« vrarĂ« kolonelin Petrit Dume.

Krijimi i organizatĂ«s antishqiptare “MAVI”

NĂ« linjĂ«n e spiunazhit, gjenerali grek, Vasil Mellaj, rekruton njĂ« sĂ«rĂ« minoritarĂ«sh shqiptarĂ« dhe krijon organizatĂ«n anti-shqiptare “MAVI” (Fronti pĂ«r Çlirimin e Vorio Epirit). Sipas ish-oficerit tĂ« Sigurimit Bekim Budo, minoritarĂ«t Spiridhon Vllahoni, Pandelejmon Kotokoni, Vasil Shahini dhe Jani Diamanti ishin themeluesit e organizatĂ«s. QĂ«llimi ishte riaktivizimi i shĂ«rbimeve greke pĂ«r çështjen e Vorio Epirit nĂ« kushtet e njĂ« ShqipĂ«rie ku sundonte regjimi komunist.

Rrëmbimi i postës në Pogon, 18 shkurt 1950

Provokacionet dhe sulmet sporadike vazhduan edhe gjatë vitit 1950. Në 18 shkurt një grup ushtarësh grekë në zonën e postës së Sopikut u futën 600 metra në tokën shqiptare dhe i bënë pritë njësitit të shërbimit të postës që shkonte në pikën e vrojtimit. Në këtë incident mbeti i vrarë ushtari Bendo Buzo, ndërsa një ushtar tjetër u zu rob nga grekët. Pas ardhjes së përforcimeve nga repartet shqiptare njësiti grek u largua.

Incidenti në malin e Gramozit, 24 maj 1950

Provokacioni i 24 majit ishte një nga më agresivët e atyre viteve. Një batalion grek i përforcuar me artileri kërkoi të merrte majën e Çukapecit nga ku mund të kontrollonte territorin e Ersekës. Reparti shqiptar dispononte vetëm 50 forca me armatim të lehtë. Ushtarët grekë u futën deri në 150 metra në territorin tonë. Pas një luftimi disa orësh forcat greke u tërhoqën duke lënë 6 të vrarë dhe 7 të plagosur, ndërkohë që pati humbje dhe në bazën materiale.

Memorandumi i Ministrisë
së Jashtme greke, 7 gusht 1952


NĂ« arkivat e Departamentit Amerikan tĂ« Shtetit gjendet njĂ« dokument i qeverisĂ« greke, ku parashtrohet ndarja e ShqipĂ«risĂ«. Dokumenti Ă«shtĂ« hartuar nĂ« vitin 1952 nga Ministria e Jashtme greke. Plani ishte qĂ«, Greqia tĂ« merrte “ok” pĂ«r tĂ« rrĂ«zuar regjimin komunist dhe mĂ« tej synohej ndarja e ShqipĂ«risĂ«. Pjesa e jugut deri nĂ« Shkumbin, sipas “Megali IdesĂ«” (e hedhur nga ministri grek Venizellos qĂ« nĂ« vitin 1919), i takonte GreqisĂ«, ndĂ«rsa veriu JugosllavisĂ«. Varianti tjetĂ«r ishte njĂ« protektorat ndĂ«rkombĂ«tar mbi ShqipĂ«rinĂ«.

Përplasja Tiranë-Athinë për Ligjin e Luftës, 1955

Shteti shqiptar me anĂ« tĂ« kanaleve tĂ« ndryshme diplomatike kĂ«rkon nga qeveria greke shfuqizimin e Ligjit tĂ« LuftĂ«s. KĂ«rkesa u bĂ« dhe publikisht nĂ« gazetĂ«n ”ZĂ«ri i Popullit” tĂ« atij vitit. NdĂ«rkohĂ« nga qeveria e AthinĂ«s pĂ«rgjigjja ishte se pĂ«r kĂ«tĂ« gjĂ« duhet tĂ« vendoste Shtabi i PĂ«rgjithshĂ«m i UshtrisĂ« Greke. NjĂ« pĂ«rgjigje qĂ« fare mirĂ« mund tĂ« merrej si njĂ« provokim i hapur. NĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« masat nĂ« kufirin greko-shqiptar u shtuan mĂ« shumĂ« sesa zakonisht.

Agjenti “Papastrati”, 1971

NĂ« vitet 1971, nĂ« duart e ShĂ«rbimeve Sekrete Shqiptare do tĂ« binte njĂ« agjent grek qĂ« kishte luajtur rolin kryesor nĂ« çështjen e Vorio Epirit. Sipas dĂ«shmive tĂ« njerĂ«zve tĂ« ShĂ«rbimit Shqiptar, agjenti me emrin “Papastrati”, i cili ishte njĂ« shqiptar me orgjinĂ« greke, ka zbuluar njĂ« pjesĂ« tĂ« planeve sesi vepronte organizata greke antishqiptare pĂ«r “Çlirimin” e Vorio Epirit.

Fondi i Ministrisë së Jashtme
greke për shqiptarët, Athinë 1980


Thirrjet anti-shqiptare nuk kanë qenë sporadike. Shpeshherë mediat greke e kanë demonizuar faktorin shqiptar për çështjen e Epirit. Sekreti i zbulohet vite më parë nga kryeministri grek Kostandin Miçotaqis. Sipas tij, në Ministrinë Jashtme të Greqisë ekziston një fond special që u shpërndahet mediave për të ndryshuar raportimin e lajmeve mbi realitetin shqiptar. Ky fond veç parave shpërndante dhe lajme për mediat në lidhje me synimet e Shqipërisë së Madhe.

Parlamenti grek lë në
fuqi Ligjin e Luftës, 1987


Qeveria e Papandreut kërkon që të nxjerrë jashtë përdorimit Ligjin e Luftës mes Shqipërisë dhe Greqisë. Por kjo nismë që mund të kish shkrirë akujt mes dy vendeve nuk u pranua nga Parlamenti helen. Presidenti i asaj kohe deklaron se edhe nëse ky ligj abrogohet nga Parlamenti, Presidenti nuk ka asnjë ndikim mbi të pasi ai është dekretuar nga mbreti dhe Presidenti i Republikës është një autoritet shumë i ndryshëm nga ai i mbretit.

Ramiz Alia, 1991

Një intervistë e Presidentit të asaj kohe, Ramiz Alia, u bë shkak i një serie deklaratash dhe notash protestash mes Shqipërisë dhe Greqisë. Një grup gazetarësh grekë pyetën Presidentin shqiptar në lidhje me çështjen e pakicave kombëtare, kryesisht për ato greke në jug të vendit. Alia u kujtoi gazetarëve se ka dhe pakica shqiptare në Janinë dhe Çamëri, të drejta e të cilave nuk janë zbatuar dhe nga një shtet demokratik si Greqia. Ministria e Jashtme greke e cilësoi këtë si një provokacion.

Incidenti me priftin grek,
Tiranë, 28 qershor 1993


NĂ« vitet pas diktaturĂ«s ky mbahet mend dhe si fillimi i incidenteve tĂ« rĂ«nda me GreqinĂ«. Prifti grek Kristostomu Maidonis u shpall persona “non grata” dhe u dĂ«bua nga ShqipĂ«ria. Sipas autoriteteve shqiptare, shkak ishte propaganda antikombĂ«tare qĂ« bĂ«ri ky prift nĂ« GjirokastĂ«r, duke shpĂ«rndarĂ« nĂ« kishat ortodokse shqiptare harta tĂ« Vorio-Epirit, ku Jugu i RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ« paraqitej si Greqi. Athina reagoi ashpĂ«r duke akuzuar direkt Presidentin Berisha pĂ«r kĂ«tĂ« incident.

Plani i Miçotaqisit,
Athinë, 14 korrik 1993


Kryeministri grek, Kostandin Miçotaqis, paraqet një plan për jugun e Shqipërisë të përbërë nga 6 pika. Plani ishte hartuar nga këshilltari i tij, Nikolas Gejxh. Në dokument kërkohej që Shqipëria të përmbushte të drejtat e grekëve etnikë me banim në Shqipëri, të pranonte rikthimin pa kushte të priftit, të hapte shkolla greke në Shqipëri edhe jo vetëm në zonën minoritare, të regjistronte popullsinë si Epiri, të merrte të njëjtin status që do të merrte Kosova.

Projektkushtetuta, Tiranë 1994

Një nen i Projektkushtetutës së propozuar në vitin 1994 u bë shkak që marrëdhëniet mes Tiranës dhe Athinës të ftoheshin më tepër. Projektkushtetuta përjashtonte mundësinë e zgjedhjes në krye të kishës shqiptare të një peshkopi, i cili nuk kishte nënshtetësinë shqiptare. Kjo gjë nuk u pëlqye nga kisha greke që kishte emëruar në Shqipëri kryepeshkopin Anastas Janullatos, i cili nuk kishte nënshtetësinë shqiptare. Kjo bëri që Tirana të merrte shumë kritika nga fqinjët.

Masakra e Peshkëpisë, Gjirokastër, 10 prill 1994

MĂ« 10 prill, nĂ« orĂ«n 02:40 njĂ« komando greke prej 8 personash me uniforma tĂ« ushtrisĂ« greke hynĂ« nĂ« territorin shqiptar, nĂ« afĂ«rsi tĂ« fshatit PeshkĂ«pi pranĂ« njĂ« reparti ushtarak. Komandoja vret nĂ« befasi ushtarin Arsen Gjini, kapitenin Fatmir Shehu dhe plagos tre shqiptarĂ«. “KĂ«to i keni pĂ«r Vorio Epirin”, kanĂ« thirrur ndĂ«rsa gjuanin. Gazeta “Elefterotipia” publikon lajmin se vrasja Ă«shtĂ« marrĂ« pĂ«rsipĂ«r nga grupi terrorist “MAVI” (Fronti pĂ«r Çlirimin e Epirit”. Po ashtu gazeta shkruan se ky grup financohet nga Nikolas Gejxh.

Greqia bllokon 35 milionë eku, qershor 1994

Maskara e 10 prillit solli dhe reagimin e shtetit shqiptar. Me anë të një note proteste, qeveria kërkoi gjetjen e autorëve. Ndërkohë u bënë akuza dhe ndaj zyrtarëve të shtetit grek. Por përgjigjja e Athinës këtë herë ishte më pak diplomatike. Ajo ndërpreu dhënien e fondit prej 35 milionë eku që Bashkimi Evropian i kish akorduar për Shqipërinë. Ky ishte një rast tjetër ku incidentet pasoheshin nga kriza dhe incidente të tjerë.

Berisha dhe incidenti i Bostonit, 17 shtator 1994

Vizita e parë e Presidentit Berisha në SHBA u pasua me një incident për çështjen e Vorio Epirit. Rektori i Universitetit të Bostonit i ofroi Berishës një medalje në shenjë mirënjohjeje, por me kusht që të mbante një fjalim, ku të premtonte hapjen e shkollave për minoritetin grek. Berisha nuk pranoi dhe rektori i universitetit nuk i jep dhuratën në shenje proteste për diskriminimin që i bëhej minoritetit grek në Shqipërinë e Jugut. Greqia e shfrytëzoi këtë gjë në raportet e saj për Shqipërinë.

Berisha-Gejxh, Boston, 19 shtator 1994

Edhe këtë herë incidenti mes Presidentit Berisha dhe një prej ideatorëve të lëvizjes së Vorio Epirit u zhvillua në SHBA. Berisha dhe Gejxh ndodheshin në një pritje zyrtare, ku pas fjalës së Berishës, Gejxh hodhi poshtë të gjitha arritjet demokratike që përmendi Presidenti. Gejxh nuk harroi të përmendë dhe respektimin e të drejtave të minoritetit. Por Presidenti ngrihet sërish dhe flet për numrin e studentëve minoritarë dhe shkollat që janë hapur nga qeveria.

Arrestimi i të pestëve, shtator 1994

Arrestimi i pesĂ« krerĂ«ve tĂ« njohur tĂ« organizatĂ«s minoritare “Omonia” acaroi mĂ« tepĂ«r marrĂ«dhĂ«niet greko-shqiptare. Akuza qĂ« u ngrit ndaj tyre ishte pĂ«r spiunazh nĂ« favor tĂ« GreqisĂ«. PĂ«r kĂ«tĂ« çështje ndĂ«rhyri dhe Departamenti Amerikan i Shtetit, ku kritikoi ashpĂ«r qĂ«ndrimin e ShqipĂ«risĂ« ndaj çështjes minoritare. Gjyqi qĂ« u bĂ« ndaj tyre bĂ«ri qĂ« marrĂ«dhĂ«niet mes GreqisĂ«, KishĂ«s Ortodokse dhe ShqipĂ«risĂ« tĂ« njihnin dhe periudhat mĂ« tĂ« acarta. Pas shumĂ« presionesh tĂ« ndĂ«rkombĂ«tarĂ«ve, Gjykata Kushtetuese i liroi ata nĂ« vitin 1995.

Anulimi i Trojkës Evropiane, Athinë, dhjetor 1994

Departamenti Amerikan i Shtetit nuk kish arritur ta bindte qeverinë shqiptare për lirimin e pesë të akuzuarave për spiunazh. Atëherë Këshilli i Evropës vendosi të caktojë një grup pune për të shmangur përkeqësimin e situatës mes Greqisë dhe Shqipërisë. Pas takimit me palën greke në Athinë, shteti helen nuk lejoi që Evropa të hynte në bisedime me palën shqiptare për këtë çështje.

Operacionet fshesa, 1995

Pas viteve 1990, nĂ« Greqi emigruan rreth 400 mijĂ« emigrantĂ« ku pjesa mĂ« e madhe Ă«shtĂ« pa leje qĂ«ndrimi. MarrĂ«dhĂ«niet mes TiranĂ«s dhe AthinĂ«s zyrtare kanĂ« bĂ«rĂ« qĂ« mĂ«ritĂ« diplomatike zbrazen te kĂ«ta mijĂ«ra qytetarĂ« shqiptare. Operacionet fshesa janĂ« arrestime nĂ« masĂ« tĂ« policisĂ« greke disa herĂ« nĂ« dhjetĂ«ra mijĂ«ra dhe kthimi i tyre nĂ« ShqipĂ«ri. NĂ« vitet ‘94-‘95 pati rreth 4 operacione tĂ« tilla ku shqiptarĂ«t trajtoheshin nĂ« kushte çnjerĂ«zore.

Vrasja e tre ushtarëve grekë, 1995

NjĂ« post kufitare grek ndalon nĂ« maj tĂ« vitit ‘95 njĂ« grup shqiptarĂ«sh qĂ« kalonin kufirin, mes tyre dhe njĂ« çift nga qyteti i ShkodrĂ«s. UshtarĂ«t grekĂ« pĂ«rdhunojnĂ« nĂ« grup para syve tĂ« shqiptarit, gruan e tij dhe tallen me tĂ«. Tre ditĂ« mĂ« pas, i riu shkodran shkon te posta i armatosur dhe vret tre prej ushtarĂ«ve. Mediat greke e pasqyruan aktin e shkodranit si terrorist, ndĂ«rkohĂ« qĂ« dy ditĂ« mĂ« pas policia arrestoi rreth 8 mijĂ« shqiptarĂ« dhe i nisi drejt kufirit tĂ« KakavijĂ«s.

Deklarata Panhelenike, SHBA, qershor 1995

Kongresi i 29-tĂ« i OrganizatĂ«s Panhelenike tĂ« Shteteve tĂ« Bashkuara, KanadasĂ« dhe AustralisĂ« i kushtoi njĂ« rĂ«ndĂ«si tĂ« veçantĂ« çështjes sĂ« Vorio Epirit. NĂ« deklaratĂ«n e kĂ«tij kongresi organizata shprehej se, “qeveria shqiptare duhet tĂ« ndalonte diferencimin qĂ« kish filluar nĂ« dĂ«m tĂ« shtetasve grekĂ« autoktonĂ«”. Gjithashtu deklarata i kĂ«rkonte SHBA-sĂ« tĂ« ndĂ«rhynin pĂ«r tĂ« zgjidhur situatĂ«n me ShqipĂ«rinĂ«.

Gejxh, “non grata” nĂ« ShqipĂ«ri, 1995

Publicisti greko-amerikan Nicolas Gejxh, i njohur si njĂ« mbĂ«shtetĂ«s i çështjes sĂ« Vorio Epirit, kĂ«rkon tĂ« hyjĂ« nĂ« ShqipĂ«ri sĂ« bashku me njĂ« deputet amerikan, Tom Lantosh. Pas kĂ«rkesĂ«s qĂ« i bĂ«nĂ« MinistrisĂ« Jashtme, kjo e fundit kthen pĂ«rgjigje se Gejxh Ă«shtĂ« person “non grata” nĂ« vendin tonĂ«. Ai ishte njĂ« nga tĂ« dyshuarit pĂ«r organizimin e masakrĂ«s sĂ« PeshkĂ«pisĂ«. Ministria i bĂ«ri tĂ« ditur se nĂ« rast se do tĂ« hynte nĂ« kufi, ai do tĂ« arrestohej.

Deklarata e zyrtarit grek, gazeta
“To Paron”, AthinĂ«, 27 shtator 1995


NjĂ« nga gazetat mĂ« tĂ« mĂ«dha greke, nĂ« njĂ« artikull tĂ« saj citon njĂ« zyrtar tĂ« lartĂ« grek pĂ«r çështjen e KishĂ«s Ortodokse nĂ« ShqipĂ«ri. Sipas zyrtarit, “Kryepeshkopi Janullatoas duhet tĂ« qĂ«ndrojĂ« nĂ« ShqipĂ«ri, pasi homogjenet e ShqipĂ«risĂ« kanĂ« mĂ« shumĂ« nevojĂ« pĂ«r tĂ«, si i vetmi mbrojtĂ«s i tyre dhe i pazĂ«vendĂ«sueshĂ«m pĂ«r kishĂ«n shqiptare. NĂ«se ai qĂ«ndron me gjithĂ« sulmet qĂ« shteti shqiptar u bĂ«n minoritarĂ«ve ata do tĂ« jenĂ« tĂ« sigurt”.

Ngritja e flamurit në Himarë, 23 shkurt 1997

Kur ende shteti nuk kish rënë gjatë 1997, në Himarë edhe pse një zonë jo shumë e dëmtuar nga fenomeni i fajdeve persona të panjohur ngritën në qendër të qytetit flamurin grek. Sipas raporteve të policisë së asaj kohe, flamuri ishte ngritur nga persona të paidentifikuar. Ndërkohë që shteti grek e shoqatat e minoritarëve deklaruan se nuk kishin asnjë lidhej më këtë akt, por ai është ngritur nga banorët e zonës.

Zgjedhjet parlamentare 1996

Faktori ndĂ«rkombĂ«tar nuk i cilĂ«soi si tĂ« rregullta zgjedhjet e vitit 1996. Presidenti Berisha akuzoi publikisht pĂ«r kĂ«tĂ« çështje nĂ« forumin ndĂ«rkombĂ«tar ekonomik tĂ« “Crans MontanĂ«s”, faktorin grek. Ai pĂ«rmendi emrin e Gejxh dhe tĂ« tjerĂ«, duke i akuzuar si destabilizues tĂ« rajonit. Ministria greke protestoi duke i kujtuar sĂ«rish BerishĂ«s çështjen e 5 tĂ« burgosurve minoritarĂ«.

Trakte antishqiptare në Jug, 1997

NĂ« ditĂ«t kur shteti nuk ekzistonte mĂ« nĂ« Jug, pĂ«r ditĂ« e ditĂ« me radhĂ« avionĂ« civilĂ« tĂ« ardhur nga Greqia hidhnin trakte mbi qytetet e Jugut me pĂ«rmbajtje antishqiptare. “Vorio Epiri Ă«shtĂ« grek”. “GrekĂ«t e ShqipĂ«risĂ« tĂ« bashkohen me GreqinĂ«”. Shteti grek i asaj kohe u shpreh se nuk kishte asnjĂ« lidhje me organizata tĂ« tilla dhe shĂ«rbimet inteligjente nuk kanĂ« pasur asnjĂ« mision tĂ« tillĂ«.

Zv.ministri grek në Shqipëri, 17 mars 1997

Në protokollin e çdo shteti, një anëtar kabineti duhet të lajmërojë ardhjen e tij në një shtet tjetër zyrtarisht. Por kjo nuk ndodhi me zëvendësministrin e Jashtëm grek, Janis Kranidiotis. Duke thyer rregullat diplomatike, zyrtari grek kaloi kufirin dhe hyri në Shqipëri, ku u takua me Komitetet e Shpëtimit në Gjirokastër. Qeveria greke nuk dha asnjë shpjegim për këtë ngjarje, ndërkohë vetë zëvendësministri humbi jetën në një incident ajror pak muaj më pas.

Thirrjet anti-shqiptare, gazeta "Stohos", 05 mars 1997

Sipas gazetĂ«s greke, "Stohos", “oficerĂ« vorioepirotĂ«” drejtojnĂ« kryengritĂ«sit e Kiço Mustaqit, ish-ministĂ«r i Mbrojtjes. Shpallet autonomia, nĂ« HimarĂ« e TepelenĂ« ngrihet flamuri grek. Shtabi i andartĂ«ve tĂ« Epirit bĂ«n thirrje: “Tani autonomi, mos na tradhtoni prapĂ«. Treqind tĂ« rinj nisen nga Athina pĂ«r nĂ« SarandĂ«, gati ushtria jonĂ« tĂ« ndĂ«rhyjĂ«. OficerĂ«t tanĂ« vorioepirotĂ«, dikur nĂ«n armĂ« nĂ« ushtrinĂ« shqiptare tani po e marrin situatĂ«n nĂ« dorĂ«”.

Flamuri i Vorio Epirit, televizioni "Mega", 5 mars 1997

GazetarĂ«t grekĂ« jepnin pamje nĂ« televizionet mĂ« tĂ« ndjekura, ku grupe tĂ« armatosura nĂ« Jug, sipas tyre, ngritĂ«n pĂ«r herĂ« tĂ« parĂ« flamurin e Vorio Epirit. “Kriza aktuale nĂ« ShqipĂ«ri Ă«shtĂ« pĂ«rqendruar nĂ« Jug, ku popullsia Ă«shtĂ« greqishtfolĂ«se. Ata kĂ«rkojnĂ« ndarjen e pjesĂ«s se Jugut nga pjesa tjetĂ«r e vendit, duke filluar nga Tepelena dhe duke shpallur kĂ«shtu edhe autonominĂ« e Jugut tĂ« ShqipĂ«risĂ«”.

Organizata greke, “TĂ« mbrojmĂ« trojet tona”, mars 1997

NĂ« mars tĂ« 1997-s, njĂ« nga organizatat greke pĂ«r çlirimin e Vorio Epirit bĂ«nĂ« thirrje publike pĂ«r marshimin drejt ShqipĂ«risĂ«. “Situata e vĂ«shtirĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n ndodhet Epiri i Veriut, iu bĂ«n thirrje tĂ« gjithĂ« epirotĂ«ve tĂ« Veriut tĂ« kthehen nĂ« "vatrat" e tyre pĂ«r tĂ« mbrojtur pronat e vendin e tyre. NĂ« kĂ«tĂ« moment tĂ« vĂ«shtirĂ« vetĂ« epirotĂ«t duhet tĂ« marrin pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« e fatin nĂ« duart e tyre”.

Faktori grek, “Corriere della Sera”
Romë, 12 mars 1997


PĂ«r opinionin italian, ajo qĂ« po ndodhte nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« 1997-n kishte lidhje me çështjen e Vorio Epirit. Gazeta “Corriere Della Sera” shkruan se, trazirat nĂ« ShqipĂ«ri janĂ« koordinuar nga avokati i njohur grek, Aleksandros Lykourezos. Sipas gazetĂ«s, pĂ«rfshirja e kĂ«tij personi nĂ« ShqipĂ«ri mund tĂ« shkaktonte rreziqe tĂ« paparashikuara pĂ«r vendin. Kjo pasi gazeta ishte e informuar se avokati ishte njĂ« nga udhĂ«heqĂ«sit e LĂ«vizjes pĂ«r Çlirimin e Vorio Epirit.

Incidenti në Vidohovë, 11 gusht 1997

Edhe pas 48 vitesh në kufirin e Vidohovës janë regjistruar incidente të tjera mes ushtrisë shqiptare dhe asaj greke. Më 11 gusht, dy ushtarë grekë kalojnë kufirin hyjnë në thellësi të tokës shqiptare, ku në këtë zonë vranë shtetasin civil Agim Xhihani. Pala shqiptare protestoi duke i çuar një notë proteste ministrisë greke. U ngrit një grup i përbashkët për të nxjerrë shkaqet e incidentit, por deri më sot askush nuk ka nxjerrë shkaqet që çuan ushtarët grekë në vrasjen e një civili të pafajshëm, për më tepër në tokën shqiptare.

Tentativë rrëmbimi në kufirin grek, 25 gusht 1997

Pas ngjarjeve tĂ« marsit 1997, nĂ« kufi forcat greke shtojnĂ« patrullat e shĂ«rbimit pĂ«r tĂ« ndaluar kalimin armĂ«ve dhe trafiqeve tĂ« drogĂ«s qĂ« vinin nga ShqipĂ«ria. Por pati dhe raste kur ushtarĂ«t grekĂ« vranĂ« dhe sulmuan tĂ« pafajshĂ«m. KĂ«shtu, mĂ« 25 gusht ‘97, tre ushtarĂ« grekĂ« hynĂ« nĂ« territorin shqiptar dhe tentuan tĂ« rrĂ«mbenin njĂ« vajzĂ« nĂ« pikĂ«n kufitare tĂ« Gurit nĂ« Tresenik. VetĂ«m ndĂ«rhyrja e banorĂ«ve arriti tĂ« eliminojĂ« rrĂ«mbimin, ndĂ«rkohĂ« qĂ« nĂ« njĂ« pĂ«rplasje me banorĂ«t e armatosur ngeli i plagosur shtetasi shqiptar Rezart Medolli.

Pengmarrja e autobusit, 28 maj 1999

Rrëmbimi i një autobusi nga një shqiptar u kthye në një incident diplomatik mes dy vendeve. Flamur Plisi, 25 vjeç, zgjodhi rrëmbimin e 8 personave në autobusin e linjës Tiranë-Athinë për të protestuar ndaj indiferencës së shtetit Shqiptar dhe trajtimit të shtetit grek për emigrantët. Plisi kërkonte dënimin e një polici grek i cili nuk i kishte dhënë para për punën që i kish bërë. Plisi u vra nga policia shqiptare në dalje të Elbasanit dhe aksidentalisht policia vrau dhe një peng grek në autobus.

Pengmarrja e Aleksandër Nanas, 15 korrik 1999

Aleksandër Nana ishte shqiptari i dytë që kreu pengmarrje në shenjë proteste ndaj shtetit grek vetëm 5 javë pas tentativës së Flamur Plisit. Nana rrëmbeu një autobus në Selanik me 40 persona dhe kërkoi një shumë të majme parash. Ai pretendonte se policia greke i kishte grisur dokumentet pa të drejtë dhe ai nuk mund të merrte më paratë në një bankë të Athinës. Por ndryshe nga Pisli, ai u qëllua nga një snajper grek pak pasi i kishin dorëzuar paratë.

Hakmarrje greke me pengmarrje, 16 korrik 1999

Në shenjë proteste ndaj pengmarrjeve të përsëritura të shqiptarëve vendos të reagojë dhe nacionalizmi grek. Greku Andres Kalyvas, nga Patra, hyn i armatosur në një autobus me shqiptarë dhe merr peng 38 pasagjerët. Pas disa orë bisedimesh, ai vendos të lëshojë pjesën më të madhe të pengjeve dhe mban aty vetëm shoferin e fatorinon, si dhe një emigrant. Disa orë më vonë ai dorëzohet dhe pohon në rajonin e policisë se kishte kryer këtë veprim në shenjë hakmarrjeje, pas pengmarrjes së grekëve.

Policia greke qëllon në territorin shqiptar, 6 korrik 2001

NjĂ« skaf i policisĂ« greke diktoi dhe qĂ«llon me armĂ« njĂ« skaf shqiptar qĂ« lĂ«vizte nĂ« ujĂ«rat territoriale shqiptare. Pas goditjeve tĂ« para pĂ«rgjigjen me zjarr dhe drejtuesit e skafit shqiptar. MĂ« pas nĂ« minibetejĂ«n ujore Ă«shtĂ« bashkuar dhe roja territoriale shqiptare, ku pĂ«r 10 minuta Ă«shtĂ« zhvilluar njĂ« betejĂ« e vĂ«rtetĂ«. ZyrtarĂ«t grekĂ« deklaruan se, “ishte thjesht njĂ« stĂ«rvitje nate e rojeve tona”.

Zgjedhjet në Himarë, Tetor 2000

Një nga incidentet ku kanë marrë pjesë ligjvënësit grekë është dhe ai i zgjedhjeve parlamentare në tetor të vitit 2000 në Himarë. Deputetët kanë ushtruar presion propagandistik mbi votuesit, kanë hyrë nëpër qendra votimi, kanë organizuar protesta përballë kamerave të televizionit grek te ardhura enkas në ditën e votimit, kanë premtuar viza në këmbim të votave për kandidatin e PBDNJ-së. Shteti shqiptar reagoi duke miratuar një rezolutë për këto shkelje kushtetuese.

Vrasja e Gentian Çelnikut, Athinë 2002

I riu shqiptar Gentian Çelniku ka qenë duke pirë një kafe në një nga baret e Athinës pas një ditë të lodhshme pune. Por kontrolli i një skuadre të policisë greke ka bërë që për Çelnikun kjo të ishte dhe dita e fundit e jetës. Oficeri i policisë greke, Joanis Rizopolos, nuk ka hezituat ta qëllojë me pistoletë Çelnikun duke i shkaktuar atij vdekjen e menjëhershme. Çudia ka qenë se vetë vrasësi më pas ka marrë pjesë në këqyrjen e vendngjarjes dhe më vonë është liruar nga gjykata greke.

Racizmi me fëmijët shqiptarë, 25 tetor 2003

Odise Cenaj, 18 vjeç nga Shkodra, u pengua me forcĂ« qĂ« t’i printe parakalimit tĂ« gjimnazistĂ«ve me flamurin grek nĂ« njĂ« ceremoni zyrtare. Sipas rregullores sĂ« arsimin grek nĂ« ceremonitĂ« zyrtare flamurin helen duhet ta mbajĂ« nxĂ«nĂ«si i dalluar i shkollĂ«s. Dhe Odiseja ishte vĂ«rtet mĂ« i dalluari, por nuk ishte grek. Ky incident bĂ«ri qĂ« nĂ« Greqi tĂ« nisin debatet mes rrymave nacionaliste dhe atyre tĂ« moderuara, por nĂ« ShqipĂ«ri pĂ«rveç njĂ« keqardhje nuk pati asnjĂ« reagim nga shteti shqiptar.

Vrasja për një fjalë, Aleksandër Lufo, Athinë 2003

Aleksandri Ă«shtĂ« viktima e radhĂ«s ndĂ«r emigrantĂ«t tanĂ« nĂ« Greqi, ku gjykatat greke kanĂ« liruar thuajse tĂ« gjithĂ« personat qĂ« kanĂ« vrarĂ« shtetas shqiptarĂ«. 20-vjeçari Ă«shtĂ« qĂ«lluar disa herĂ« me thikĂ« nga njĂ« shtetasi grek, pasi ky i fundit mendonte se emigranti i kishte vjedhur njĂ« aparat radioje. Sipas policisĂ« greke, “49-vjeçari grek, bari dhensh, e ka qĂ«lluar shqiptarin sepse ky e ka ofenduar”.

Vullnet Bytyçi, vrasje në kufi, 23 shtator 2003

Është një nga emigrantët e shumtë të vrarë në kufirin greko-shqiptar. I riu Vullnet Bytyçi u ndalua nga një skuadër e ushtrisë greke gjatë kalimit të kufirit. Në rrethana të paqarta një nga ushtarët ka nxjerrë pistoletën dhe e qëlloi me një plumb në kokë duke i shkaktuar vdekjen e menjëhershme. Qeveria shqiptare protestoi në ambasadën greke duke kërkuar ndëshkimin e vrasësit. E vetmja masë që mori pala greke ishte largimi nga shërbimi i ushtarakut helen që bëri vrasjen.

Papandreu për Himarën, Athinë 2003

Zgjedhjet nĂ« ShqipĂ«ri kanĂ« ngritur gjithmonĂ« temperaturĂ«n e marrĂ«dhĂ«nieve greko-shqiptare. NĂ« vitin 2003, nĂ« HimarĂ« do tĂ« shĂ«noheshin jo pak incidente mes simpatizantĂ«ve tĂ« PBDNJ-sĂ« dhe partive tĂ« tjera. Kryeministri grek, Georgios Papandereu, deklaroi pĂ«r incidentet nĂ« HimarĂ« se, “Himara Ă«shtĂ« njĂ« pakicĂ« solide greke dhe duhet tĂ« konsiderohet si e tillĂ«”. Kjo deklaratĂ« e kreut tĂ« qeverisĂ« shkaktoi jo pak reagime nĂ« TiranĂ«, kur ende nĂ« HimarĂ« dĂ«gjoheshin thirrjet antishqiptare.

Gramoz Palushi, Greqi, 5 shtator 2004

Fitorja e kombĂ«tares shqiptare ndaj asaj greke nĂ« futboll Ă«shtĂ« kthyer nĂ« njĂ« tragjedi mbrĂ«mjen e 5 shtatorit 2004. Shqiptari Gramoz Palushi u vra me thikĂ« nga greku Panajotis Kladhis vetĂ«m pĂ«r arsyen se Palushi po festonte me flamurin. Palushi vdiq nga plaga e marrĂ« nga goditja me thikĂ«. NĂ« po tĂ« njĂ«jtĂ«n ditĂ«, nĂ« AthinĂ« pati njĂ« seri incidentesh mes shqiptarĂ«ve dhe grekĂ«ve tĂ« cilĂ«t kĂ«rkonin tĂ« festonin fitoren nĂ« sheshin “Omonia”.

Luan Bërdëllima, vritet nga policia greke, 20 gusht 2004

36-vjeçari nga Gramshi, i cili jetonte familjarisht nĂ« AthinĂ«, u qĂ«llua pĂ«r vdekje nga njĂ« polic special. NĂ« lokalin ku viktima shikonte ndeshjen hyri policia dhe duke i sharĂ« dhe ofenduar kĂ«rkon t’u bĂ«nte kontroll shqiptarĂ«ve. 36-vjeçari protestoi duke treguar dokumentet e rregullta dhe i kĂ«rkoi policit grek tĂ« mos e ofendonte. Por polici grek nxori pistoletĂ«n dhe e qĂ«lloi me njĂ« plumb nĂ« kohĂ« duke i shkaktuar vdekjen e menjĂ«hershme. PĂ«rveç qĂ«ndrimit tĂ« opinionit publik nĂ« TiranĂ«, nĂ« Greqi nuk pati asnjĂ« reagim.

Vrasje për këngë shqiptare, 16 mars 2005

Ilir Frroku, 26 vjeç, u vra me thikë në një lokal të Athinës nga një grek vetëm sepse po këndonte këngë shqiptare. Sipas dëshmitarëve dhe shokëve të Ilirit vrasja është bërë nga badigardët e lokalit të cilët i kanë qëlluar shqiptarët që po festonin. Ndërkohë që policia greke serviri një tjetër motiv të vrasjes. Sipas saj shqiptarët kanë tentuar të vjedhin një motorr që ishte parkuar afër lokalit dhe personi që e goditi Frrokun ka qenë një turk.

Papulias anulon vizitën, Sarandë, 1 nëntor 2005

Dy vite më parë, incidentet diplomatike mes Shqipërisë dhe Greqisë shënuan nivelin më të lartë protokollar. Presidenti i Greqisë, Karolos Papulias, do të takohej me homologun shqiptar Alfred Moisiu, në Sarandë. Papulias kërkoi që më parë të shkonte në konsullatën e Gjirokastrës, por në hyrje të saj protestues të Shoqatës Çamëria kishin vendosur parulla dhe thërrisnin për të drejtat e tyre. Papulias e interpretoi këtë si një provokim dhe anuloi takimin me Moisiun në Sarandë.

Vrasja e Edison Jahaj, Kretë, 1 janar 2006

Mbajtja e një bluze me flamurin shqiptar e një djaloshi nga Tepelena, në një bar ka qenë shkaku i një sherri mes shqiptarëve dhe grekëve në mbrëmjen e 31 dhjetorit në fshatin Rrethimo të Kretës. Por sedra e grekëve duket se ishte fyer keq, ndaj katër orë më vonë 7 prej tyre hynë me forcë në shtëpinë e njërit prej shqiptarëve dhe e vrasin. Edison Jahaj, 17-vjeçari nga fshati Levan i Tepelenës u vra me 17 thika nga një grup grekësh. Autoritet helene e cilësuan si një vrasje raciste, ndërkohë në Tiranë, Parlamenti Rinor organizoi një seri protestash.

Shkolla greke në Himarë, 20 shkurt 2006

Hapja e shkollĂ«s sĂ« parĂ« greke “Omiros” nĂ« HimarĂ« ka sjellĂ« jo pak debate mes politikanĂ«ve shqiptarĂ« dhe pĂ«rfaqĂ«suesve tĂ« PBDNJ-sĂ«. PĂ«rurimi i shkollĂ«s u bĂ« nga zĂ«vendĂ«sministri grek i Arsimit dhe ai vendas, por qeveria shqiptare nuk kishte dhĂ«nĂ« ende lejen pĂ«r ndĂ«rtimin dhe hapjen e saj. MĂ« shumĂ« se njĂ« incident ishte njĂ« keqkoordinim i punĂ«s sĂ« qeverisĂ«. Pasi vetĂ«m nĂ« muajin maj dha lejen pĂ«r ndĂ«rtimin e saj, ndĂ«rkohĂ« qĂ« hapja u bĂ« nĂ« muajin shkurt. Por kjo nuk i pengoi politikanĂ«t tĂ« akuzonin vendin fqinj dhe anasjelltas.

“Zhvarrimet nĂ« KosinĂ«”, PĂ«rmet, 5 qershor 2006

Zhvarrimet në Kosinë shkaktojnë incident diplomatik mes vendeve.
Prifti ortodoks Vasili Thomollari kish marrë përsipër mbledhjen e eshtrave të ushtarëve grekë të rënë gjatë luftës. Por zhvarrimet ishin bërë dhe në varreza shqiptarësh dhe fshatra ku ushtritë greke nuk kishin kaluar kurrë. Policia shqiptare ndërhyri për të verifikuar eshtrat në kishën e fshatit Kosinë të Përmetit. Ndërkohë konsulli grek nuk lejoi që policia të hyjë në një objekt kulti. Ndërkohë prifti grek refuzoi të paraqitej në prokurori.

Kryebashkiaku falënderon greqisht, 25 shkurt 2007

LojtarĂ«ve shqiptarĂ« nĂ« Greqi, njĂ« fjalĂ« e thĂ«nĂ« nĂ« gjuhĂ«n amtare mund t’u kushtojĂ« karrierĂ«n. NdĂ«rsa nĂ« ShqipĂ«ri askush nuk ndalohet ta fshehĂ« identitetin, madje edhe kur Ă«shtĂ« njĂ« zyrtar i lartĂ« shtetĂ«ror dhe me ligj i duhet tĂ« komunikojĂ« nĂ« gjuhĂ«n zyrtare. I sapo zgjedhur kryetar i BashkisĂ« sĂ« HimarĂ«s, Vasil Bollano preferoi t’i falĂ«nderojĂ« qytetarĂ«t e HimarĂ«s nĂ« gjuhĂ«n greke, edhe pse ata qĂ« e votuan ishin shqiptarĂ«, duke shĂ«nuar nĂ« kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ« njĂ« incident.

Viedoja greke, 4 mars 2007

NjĂ« marsh urrejtjeje i kĂ«nduar nga ushtarĂ«t grek gjatĂ« stĂ«rvitjes ka acaruar marrĂ«dhĂ«niet mes ShqipĂ«risĂ« dhe GreqisĂ«. Kjo video u publikua nĂ« internet, ndĂ«rkohĂ« qĂ« teksti i kĂ«ngĂ«s Ă«shtĂ« botuar nga gazetat greke dhe shqiptare. “I shikoni ata, janĂ« shqiptarĂ«. Me zorrĂ«t e tyre do tĂ« bĂ«jmĂ« lidhĂ«se kĂ«pucĂ«sh”, ky ishte teksti i kĂ«ngĂ«s raciste qĂ« shkaktoi reagime nĂ« disa qytete tĂ« vendit. NdĂ«rkohĂ« qĂ« Ministria e Mbrojtjes i kĂ«rkoi AthinĂ«s tĂ« dĂ«nonte skandalin, gjĂ« qĂ« u bĂ« nga zĂ«vendĂ«sministri i JashtĂ«m grek.

Dhuna mbi familjen e Alban Bushit, 5 mars 2007

Goli i futbollistit Shqiptar Alban Bushi ndaj skuadrĂ«s Iraklis u ka kushtuar shumĂ« shtrenjtĂ« familjarĂ«ve tĂ« tij. NĂ« ndeshjen Iraklis-Apollon Kallamaria, pas golit tĂ« Bushit, tifozĂ«t e Iraklisit kanĂ« ushtruar dhunĂ« mbi familjarĂ«t tĂ« cilĂ«t shihnin ndeshjen nĂ« stadium. PrindĂ«rit dhe bashkĂ«shortja e futbollistit shqiptar janĂ« goditur me grushte dhe shkelma pĂ«r disa minuta. Familja e Bushit Ă«shtĂ« detyruar tĂ« largohet me autobusin e skuadrĂ«s pasi forcat e rendit nuk mund tĂ« ndalonin turmĂ«n.