23 September 2014

Nuk jemi popull vëllazëror- jemi vllezër- nga Kolec Traboini


NUK JEMI POPULL VĂ‹LLAZĂ‹ROR- JEMI VLLEZĂ‹R 

Vëllazëror është cilësi e një populli a kombi në raport me popuj a kombe të tjerë, por për popullin mes vetes është i pakuptimtë ky nocion.

Nga KOLEC TRABOINI

PĂ«r tĂ« thĂ«nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ«n nuk ka nevojĂ« tĂ« jesh nĂ« maj tĂ« malit. Se çfarĂ« pa e dĂ«gjoi Papa, e  di Papa, se çfarĂ« pashĂ« e ndjeva unĂ« e di unĂ«...dhe fare panĂ« ata qĂ« pĂ«rpiqen me gjet naivin e mĂ«katarin tek unĂ«, kĂ«tĂ« e dinĂ« ata. Por meqĂ« jam brenda  media-s si profesion e di shumĂ« mirĂ« se si kalojnĂ« idetĂ« e si pĂ«rpunohen nĂ«pĂ«r laboratorĂ«t e mendjes e si u pĂ«rcillen atyre qĂ« janĂ« lart nĂ« kupola, tĂ« cilĂ«t mĂ« pas i shesin si idetĂ« e veta dhe ashtu mbeten.  Ă‹shtĂ« njĂ« mekanizĂ«m qĂ« funksionon dhe botĂ«risht i ditur dhe i pranuar. Nuk ka nevojĂ« qĂ« njĂ« udhĂ«heqĂ«s tĂ« prodhojĂ« pĂ«rditĂ« ide, kjo Ă«shtĂ« e pamundur, u mjaftojnĂ« ca kĂ«shilltarĂ« tĂ« zhdĂ«rvjelltĂ«,  qĂ« jo vetĂ«m dinĂ« si ti krijojnĂ« idetĂ« por edhe si ti thithin nga mendjet e intelektualĂ«ve qĂ« janĂ« larg vĂ«mendjes  se kastave por qĂ« i ekspozojnĂ« ato nĂ« media. Ka njĂ« ekip tĂ« plotĂ« pĂ«r kĂ«to raste nĂ« gjuetinĂ« e ideve. Prandaj mos  u çuditni aspak qĂ« njĂ« ide e hedhur nga dikush i panjohur nĂ« ShqipĂ«ri tĂ« shkojĂ« atje ku duhet e si duhet,  sepse bota Ă«shtĂ« njĂ« kutizĂ« e vogĂ«l tashmĂ«. Mjafton pyetja si reaguan shqiptarĂ«t  dhe ekipet e kĂ«shilltarĂ«ve tĂ« sjellin çdo reagim tĂ« publikuar. Dhe unĂ« pĂ«r mirĂ« apo pĂ«r keq, isha ndoshta i vetmi qĂ« reagova. Nuk pashĂ« ndonjĂ« njeri tjetĂ«r tĂ« shprehte njĂ« mendim dyshues pĂ«r idetĂ« qĂ« u hodhĂ«n nĂ« vizitĂ«n e PapĂ«s qĂ« gjithsesi ishte njĂ« ditĂ« historike dhe madhĂ«shtore. NĂ« vizitĂ«n 11-orĂ«sh kĂ«rciti  kambana e tolerancĂ«s  ndĂ«r shqiptarĂ« dhe asnjĂ« nuk tha tĂ« kundĂ«rtĂ«n, e nuk Ă«shtĂ« se unĂ« shpika ndonjĂ« nocion tĂ« ri, por duke pat shpirtin e kundĂ«rshtimit kur shoh se tĂ« vĂ«rtetĂ«s i bien pĂ«rskaj,  thashĂ« ato çfarĂ« thashĂ«, qĂ« pĂ«rdorimi i fjalĂ«s tolerancĂ« ndĂ«r shqiptarĂ« ma shpif,  di  gjithashtu se kam nĂ« miqĂ«si njĂ« duzinĂ«  priftĂ«rinj qĂ« i kanĂ« lidhjet e duhura pĂ«r ti çuar reagimet e shqiptarĂ«ve atje ku duhet, pra nĂ« kĂ«tĂ« rast  tek zĂ«dhĂ«nĂ«sit e Vatikanit.
Mua me vjen shumĂ« mirĂ« qĂ« u reflektua, pra Ati i ShenjtĂ«, e zbuti sidokudo fjalĂ«n tolerancĂ« duke shtuar  fjalĂ«n vĂ«llazĂ«rim, ani pse unĂ« sĂ«rish kam rezervat e mia sepse ne mes vetes nuk jemi njĂ« popull vĂ«llazĂ«ror, por thjeshtĂ« jemi njĂ« familje dhe familja nuk ka mes vetes vĂ«llazĂ«rim por ka lidhje gjaku e janĂ« vĂ«llezĂ«r.  VĂ«llazĂ«ror Ă«shtĂ« cilĂ«si e njĂ« populli a kombi nĂ« raport me popuj a kombe tĂ« tjerĂ«, por pĂ«r popullin mes vetes Ă«shtĂ« i pakuptimtĂ« ky nocion. Termi vĂ«llazĂ«rim ka pat pĂ«rdori0 nĂ« kuptimin e miqĂ«sisĂ« sĂ« popujve tĂ« ndryshĂ«m tĂ«  njĂ«jtit shtet.   Pra sĂ«rish ruaj mendimin se ende vazhdon tĂ« ketĂ« njĂ« paragjykim nĂ« lidhje me efektin qĂ« ka feja tek shqiptarĂ«t.
Para vizitĂ«s sĂ« Atit e ShenjtĂ«,  por edhe gjatĂ« saj dikush u mundua ta pĂ«rdorĂ«  popullin shqiptar si njĂ« shĂ«mbĂ«llesĂ« e mesazh  pĂ«r botĂ«n, se ja pra qĂ« mysliman e tĂ« krishterĂ« mund tĂ« jetojnĂ« mirĂ« e nĂ« tolerancĂ«. MirĂ«po mua si atdhetar nuk mĂ« pĂ«lqen qĂ« Europa tĂ« na tregojĂ« me gisht si nĂ« kopshtin zoologjik, mjaft na kanĂ« treguar deri mĂ« sot, dhe pĂ«r kĂ«tĂ«  pata kurajĂ« qĂ« tĂ« shkruaj e publikisht tĂ« sfidoj njĂ« mendim qĂ« mua mĂ« duket mediokĂ«r sepse nuk Ă«shtĂ« ShqipĂ«ria dhe as Kosova si Lindja e Mesme dhe si Arabia. Atyre qĂ« ndaj mejĂ« pĂ«rdorin kritizerin duke mĂ« quajtur naiv dua tu them, se Ă«shtĂ« e lehtĂ« tĂ« jesh me ata qĂ« kanĂ« pushtet, fuqi, qĂ« kanĂ« dhe madhĂ«shti e plot tĂ« tjera miradina  por Ă«shtĂ« e vĂ«shtirĂ« tĂ« kesh zĂ«rin tĂ«nd e tĂ« shfaqesh kundra. Nuk isha naiv kur shkrova mĂ« parĂ« pĂ«r nocionin e tolerancĂ«s sĂ« shpifur qĂ« u pĂ«rdor nĂ«pĂ«r fjalime,  nuk jam naiv kur shkruaj edhe tani,  por kam guximin,  pĂ«r disa  marrĂ« ndoshta,  ta shoh diellin nĂ« sy ani pse mĂ« lotojnĂ« sytĂ« dhe shumĂ« herĂ« me shkaktojnĂ« edhe dhimbje.  ZotĂ«rinjtĂ« qĂ« mĂ« konsiderojnĂ« naiv sa u pĂ«rket  pĂ«rsiatjeve tĂ« mia,  kĂ«tĂ« as qĂ« e kuptojnĂ« sepse i shohin  gjĂ«rat nĂ« njĂ« kahe tjetĂ«r,  ju duket apo kanĂ« bindjen se  vetĂ«m tĂ« mĂ«dhenjtĂ« nĂ« pushtet dhe hierarki mund tĂ« japin ide tĂ« mĂ«dha. E konsideroj kĂ«tĂ« njĂ« absurditet sepse e di si punohet nĂ« kuzhinĂ«n e ideve, di edhe se kush ja pĂ«rpunonte idetĂ« , ta zĂ«mĂ«  edhe njĂ« presidenti amerikan nĂ« fushatĂ«n e tij, prej ku doli dhe fitues, thjeshtĂ« fjalimet i pĂ«rgatisnin dy studentĂ« universiteti. PĂ«r mbyllur:
I uroj  jetĂ« tĂ« gjatĂ« Atit tĂ« ShenjtĂ«,  Papa Francesku , i uroj gjithashtu edhe kĂ«shilltarĂ« tĂ« mençur tĂ« cilĂ«t tĂ« dinĂ« si ti mbledhin idetĂ« qĂ« qarkullojnĂ« nĂ« populli qĂ« me pas ato ti kthejnĂ« nĂ« orientime tĂ« dobishme e tĂ« mos dĂ«gjojnĂ« çfarĂ« thonĂ« nĂ«pĂ«r fjalime politikanĂ«t se e vĂ«rteta nĂ« terren Ă«shtĂ« shumĂ« larg tyre.
  KurrĂ« nuk e kam pat ambicie tĂ« tregohem mĂ« katolik se Papa ani pse kjo Ă«shtĂ« mĂ« komode sot  nĂ« ShqipĂ«ri, çfarĂ« u shfaq si epidemi e ditĂ«s,  sa unĂ«, ani pse i pĂ«rkas kĂ«tij religjioni nĂ« origjinĂ«,  si nĂ« diktaturĂ« edhe nĂ« demokraci e ndjeva vetĂ«n nĂ« minoritet. Nuk pata atĂ« lumturi  pra, tĂ« cilĂ«n e patĂ«n me bollĂ«k shtetarĂ«, politikanĂ« apo deputetĂ« qĂ« duke qenĂ« tĂ« privilegjuarit e kĂ«tij vendi, bashkĂ« me familjet e tyre, u gjendĂ«n mĂ« pranĂ« PapĂ«s,  morĂ«n kungimi , hapĂ«n gojĂ«n e morĂ«n osten, ani pse i pĂ«rkisnin njĂ« konfesionit tjetĂ«r fetar çfarĂ« Ă«shtĂ« nĂ« kundĂ«rshti me ritualet e krishterimit. GjithĂ«sesi mĂ« mirĂ« qĂ« pranĂ« Atit tĂ« ShenjtĂ« u gjendĂ«n mĂ«katarĂ«t shpirtzinj, hajdutĂ«t, vrasĂ«sit, banditĂ«t e parave tĂ« pista, milionerĂ« e miliarderĂ«,   se sa besimtarĂ«t e varfĂ«r zemĂ«rbardhĂ« sepse kĂ«sisoj rriten shanset qĂ« ata zemĂ«rzinj  tĂ« kthejnĂ« ves e sjellje, tĂ« vihen nĂ« udhĂ«n e tĂ« mirĂ«s, kĂ«sisoj edhe populli tĂ« shpĂ«tojĂ« prej tĂ« zezave, ani pse pĂ«r kĂ«tĂ« jam njĂ« dyshues fort i madh. 

23 shtator 2014


Shkrimi im i datĂ«s 21  0ra 16:00 botuar nĂ« faqen time nĂ« FCB:

KUR TA SHPIF TOLERANCA....
Mjaft na i ndatë tokat, mos na i ndani dhe njerëzit!

Nuk e marr vesh kush dreqi i frynĂ« kĂ«saj fjale qĂ« tĂ« parĂ«t tanĂ« nuk e kanĂ« njohur kurrĂ« nĂ« shekuj,  por e solli diplomacia e huaj tek ne, ...çfarĂ« Ă«shtĂ« kjo tolerancĂ« e shpifur. Po ne jemi vĂ«llezĂ«r more, tĂ« njĂ« gjaku, ç'nevojĂ« kemi pĂ«r tolerancĂ«...Po pĂ«rdoret feja pĂ«r qĂ«llime politike. Dy vĂ«llezĂ«r, njĂ«ri Mark Shpendi e tjetri Mehmet Shpendi, si po u dashka me qenĂ« tolerant me njĂ«ri tjetrin, o mediokĂ«r, po ata janĂ« vĂ«llezĂ«r more e jo armiq. Harrojini klasifikimet, nuk ka nevojĂ« tĂ« na pĂ«rdorin si kavje politike pĂ«r tu treguar botĂ«s se edhe nĂ« diversitete mund tĂ« jetohet. JO, ne nuk kemi diversitet se jemi tĂ« gjithĂ« shqiptar, kemi njĂ« gjak, njĂ« traditĂ«, njĂ« gjuhĂ«, njĂ« komb. Toleranca Ă«shtĂ« kur ke pĂ«rballĂ« llojin tjetĂ«r....ta zĂ«mĂ« ne dhe grekĂ«t minoritar. Aty shihet toleranca dhe mirĂ«kuptimi...Mua me vĂ«llezĂ«rit e mi tĂ« besimit mysliman nuk me hyn ne pune toleranca juaj, ma shpif fjala tolerance, sepse janĂ« vĂ«llezĂ«rit e mi. ÇfarĂ« janĂ« kĂ«to absurditete e mediokritete. Pse nuk shohim dot larg ne prejardhjen tone? Kush na a ka kastruar mendjen?
I lutem tĂ« gjithĂ« shqiptarĂ«ve, mos pranoni tĂ« klasifikoheni, heshtojeni besimin e mos e shfaqni nĂ« publik se nuk Ă«shtĂ« dekoratĂ«, nuk Ă«shtĂ« pĂ«r tu mburrur, mos pranoni t’ju cilĂ«sojnĂ« nĂ« pĂ«rkatĂ«si fetare, konsiderojeni ofendim, siç bĂ«n gjithĂ« bota e qytetĂ«ruar, refuzoni çdo statistikĂ« e census, mos prani t'ju pĂ«rdorin si kavie politike, jemi njĂ« dhe tĂ« pandashĂ«m.

k.p. traboini
21 shtator 2014, ora 16:00



18 September 2014

Valsi poetik i emigrantit Festim Liti- nga Kolec Traboini


VALSI POETIK I EMIGRANTIT FESTIM LITI

(Festim Liti, “Valsi i Vdekjes”,
poezi, prozë, publicistikë, Tiranë-Larisa, 2014)

Nga Kolec TRABOINI

Festim Liti Ă«shtĂ« njĂ« emigrant qĂ« tashmĂ« i ka kaluar dy dekada jashtĂ« atdheut dhe  ka prekur tĂ«rĂ« kontinentin e me odisenĂ« e tij. Me prirje letrare qĂ« nĂ« rini, por pa mundur tĂ« botojĂ« nĂ« shtypin e kohĂ«s, sepse “biografia politike” ka qenĂ« plaga e vuajtja e shumĂ« e shumĂ« shqiptarĂ«ve tĂ« ndaluar nĂ« shkollim dhe krijimtari. Festim Liti, i ndaluari i diktaturĂ«s fillimisht shkoi emigrant nĂ« Gjermani. Tentoi tĂ« qĂ«ndrojĂ« nĂ« FrancĂ«, dhe pasi aventura e arratisjeve nĂ«pĂ«r kufijtĂ« europianĂ« nuk i rezultoi me sukses, sepse edhe largĂ«sia e lodhi, preferoi GreqinĂ«, kĂ«shtu qĂ« u vendos nĂ« Larisa ku pati mundĂ«sinĂ« tĂ« bashkohej edhe me familjen.
NĂ« njĂ« nga ditĂ«t e zakonshme tĂ« punĂ«s, nĂ« njĂ« qytet ku kishte pak shqiptarĂ«, gjen nĂ« nĂ« njĂ« kioskĂ« ku shitej shtypi, njĂ« gazetĂ« “Egnatia”. NjĂ« gazetĂ« nĂ« gjuhĂ«n shqipe dhe iu duk se po takonte atdheun. MenjĂ«herĂ« i shkruan kryeredaktorit nĂ« AthinĂ« qĂ« ishte miku i tij i rinisĂ« dhe qĂ« Ă«shtĂ« autori i kĂ«tyre radhĂ«ve. QĂ« atĂ«herĂ«  Festim Liti u bĂ« njĂ« nga bashkpunĂ«torĂ«t kryesorĂ« tĂ« gazetĂ«s dhe korrespondenti i saj pĂ«r LarisĂ«n. JanĂ« tĂ« shumta shkrimet e Festim Litit nĂ« gazetĂ«n “Egnatia”, reportazhe, pĂ«rshkrime, poezi, gjithashtu ai Ă«shtĂ« njĂ« nga autorĂ«t e pĂ«rfshirĂ« nĂ« albumin poetik tĂ« emigrantĂ«ve “Balada e largĂ«sive” botuar nĂ« AthinĂ« nĂ« vitin 1995.
Mbylljen e “Egnatias” e priti me dĂ«shpĂ«rim, por ndĂ«rkohĂ« kishin dalĂ« gazeta tĂ« tjera shqipe nĂ« AthinĂ«. Afrohet me klubin e shkrimtarĂ«ve “Drita” nĂ« AthinĂ« dhe revistĂ«n “Pelegrin” ku Ă«shtĂ« njĂ« nga anĂ«tarĂ«t mĂ« aktivĂ«.
Boton librin e parĂ« “ShtĂ«pinĂ« e kam nĂ« njĂ« pikĂ« lot”- monografi, dhe kĂ«tĂ« vit  sjell librin e tij tĂ« dytĂ« “Valsi i vdekjes” - poezi, tregime dhe publicistikĂ«.
Janë krijime të dy dekadave, subjekte të qëmtuara me kujdes e të limuara me pasion. Një libër në kaq vjet mund të duket pak, por kur e lexon e ndjen se skalitja e vargjeve dhe e fjalës ka dashur kohën e vet. Si një gurgdhendës i mirë që nuk e vë gurin në mur pa e latuar në atë mënyrë që të mos e lëvizë më as koha, por as lëkundjet e tokës.
PoezitĂ« e Festim Litit mund tĂ« themi se kanĂ« katĂ«r karakteristika: kanĂ« ndjesi, kanĂ« figuracion, kanĂ« mendim dhe janĂ« lakonike, çfarĂ« tĂ« bĂ«n t’i lexosh me kĂ«naqĂ«si dhe tĂ« kesh po atĂ« ndjesi edhe kur t’i lexosh sĂ«rish. Festim Liti si autor i shmanget dy elementĂ«ve qĂ« e bĂ«jnĂ« poezinĂ« tĂ« lodhshme: retorikĂ«s dhe pasthirrmave, tĂ« cilat  vihen re nĂ« disa autorĂ« qĂ« rreken tĂ« bĂ«jnĂ« emĂ«r duke buçitur mĂ« shumĂ« sesa duke medituar. AtdhedashurinĂ« e gjen tek vargjet e Festim Litit siç e gjen lexuesi tek Manushaqja e Naim FrashĂ«rit, tĂ« thjeshtĂ« e tĂ« brishtĂ«, por edhe me njĂ« metaforĂ« qĂ« tĂ« ndez imagjinatĂ«n pĂ«r tĂ« bukurĂ«n e tĂ« mirĂ«n. JanĂ« 55 poezi nĂ« tre cikle qĂ« kanĂ« njĂ« gjeografi vendesh krijimi qĂ« kalon shtetet e EuropĂ«s nĂ« kalim kufinjsh, “BaladĂ« pĂ«r rininĂ« e vrarĂ«” - TuluzĂ« 1992, “DilemĂ«” -Nyrenberg 1992, “Kurbeti” nĂ« Larisa 1993, por edhe “NĂ« kopshtin e huaj” nĂ« Naples, Florida tĂ« AmerikĂ«s 2013 ku ai Ă«shtĂ« gjendur si vizitor, ashtu siç ka edhe poezi shkruar nĂ« TiranĂ« vitet e fundit, ku vjen mĂ« shpesh tashmĂ«, sepse sa mĂ« shumĂ« shkon mosha aq mĂ« shumĂ« malli pĂ«r atdheun tĂ« tundon.
Poezia e Festim Litit Ă«shtĂ« intime, si njĂ« bisedĂ« nĂ« njĂ« distancĂ« tĂ« afĂ«rt, ta zĂ«mĂ« me veten, me njĂ« mik a me njĂ« shok, me njĂ« vajzĂ« a me njĂ« lule, me njĂ« pĂ«llumb apo me njĂ« pemĂ« lule nĂ« oborrin e shtĂ«pisĂ«. Edhe kur poezitĂ« kanĂ« karakter shoqĂ«ror, pra qĂ« vijnĂ« jo nga njĂ« mundim a brengĂ« personale, por nga njĂ« hall qĂ« u ka rĂ«nĂ« shumĂ« njerĂ«zve nĂ« shpinĂ«, ai mbetet nĂ« kufinjtĂ« e njeriut qĂ« edhe zemĂ«rimin e ka tĂ« butĂ«. NjĂ« zemĂ«rim qĂ« tĂ« thĂ«rret pĂ«r t’i ndryshuar gjĂ«rat, sepse kĂ«sisoj nuk shkojnĂ«. TĂ« duken si fjalĂ«t e pleqve tĂ« urtĂ« qĂ« edhe zemĂ«rimin e kanĂ« si urtĂ«sia e syve melankolikĂ«. Edhe kur shfaqet ky zemĂ«rim me tĂ« keqen nuk gjen urrejte, sepse fjalĂ«n e konsideron si njĂ« medikament pĂ«r shpirtin e argasur tĂ« njeriut.
Do ta konsideroja poezinë e protestës të Festim Litit si fjalët e këshillat e një Bude të mençur që mediton thellë, që i flet të nesërmes, që sheh dritë atje ku të tjerët kanë ngecur: /tek tingujt hyjnorë mbështeta ballin/ e ndjeva qetësi, qetësi./
Ka vargje tĂ« dĂ«shpĂ«ruara pĂ«r fatin e mĂ«rgimtarĂ«ve tĂ« varfĂ«r, tĂ« cilĂ«t ndoshta mĂ« shumĂ« se askush janĂ« pranĂ« natyrĂ«s, nĂ« rastin tonĂ« pranĂ« pĂ«llumbave qĂ« i ushqen me varfĂ«rinĂ« e tij, qĂ« ndonjĂ«herĂ« i duhet t’u kĂ«rkojĂ« ndjesĂ« atyre qĂ« janĂ« simboli i paqes, duke iu drejtuar: / MĂ« falni, o fluturakĂ« fisnikĂ«,/sot s’mund t’iu pres jam me nxitim!/ Tej, tek katedralja hijerĂ«ndĂ«,/ njĂ« dorĂ« prifti do tĂ« puth, /pĂ«r tĂ« marrĂ« njĂ« rracion ushqim…/
Poezia herĂ«-herĂ« mbĂ«shtetet nĂ« imagjinatĂ« e abstragim nga realiteti duke tĂ« futur nĂ« botĂ« misterioze, gjĂ« qĂ« tregon se autori parapĂ«lqen edhe poezitĂ« me ide filozofike e me njĂ« mendim jo tĂ« drejtpĂ«rdrejtĂ«, siç Ă«shtĂ« poezia “Njeriu pa kokĂ«” pĂ«r njĂ« njeri qĂ« kish bĂ«rĂ« njĂ« jetĂ« pa patur kokĂ«n e vet mbi supe dhe nĂ« dĂ«shpĂ«rim nĂ« fund tĂ« jetĂ«s lutet: / MĂ« ndihmoni, o njerĂ«z!/PresidentĂ« qofshi a ministra,/deputetĂ«, lypsarĂ«, zuzarĂ« a kusarĂ«,/ diku po e gjetĂ«t ma thoni./ Nuk dua sytĂ«, veshĂ«t apo gojĂ«n,/as dhĂ«mbĂ«t nuk i dua se ishin proteza,/por trurin, ju lutem, tĂ« ma ktheni,/pĂ«r tĂ« vajtur i lumtur nĂ« varreza…/
Padyshim kjo poezi Ă«shtĂ« ndĂ«r mĂ« tĂ« bukurat, sepse Ă«shtĂ« edhe e veçantĂ«, nuk Ă«shtĂ« njĂ« temĂ« qĂ« e gjen tĂ« rrahur pĂ«rditĂ«, nuk Ă«shtĂ« pĂ«rgjĂ«rim, por njĂ« mendim i thellĂ« se çfarĂ« nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« Ă«shtĂ« mĂ« e çmueshme pĂ«r njeriun nĂ« jetĂ« e çfarĂ« kemi humbur nĂ«se nuk kemi ditur tĂ« jemi vetvetja, por njerĂ«z me mendje tĂ« shartuar e tĂ« budallepsur nga politika e ditĂ«s. “Fabul makabre” Ă«shtĂ« njĂ« poezi e kĂ«saj natyre qĂ« pĂ«rgjithĂ«son nĂ«pĂ«rmjet subjektit mistik, ikja e dy kufomave nga morgu. TĂ« duket misterioze nĂ« plan tĂ« parĂ«, sikur ke tĂ« bĂ«sh me njĂ« ngjarje vĂ«rtet makabre, por qĂ« pĂ«rfundon me njĂ« grotesk tĂ« goditur dhe e bĂ«n poezinĂ« njĂ« krijim tĂ« realizuar me mjeshtĂ«ri. Pasi po pĂ«rpiqeshin tĂ« zgjidhnin misterin e ikjes sĂ« kufomave zbulojnĂ« se ata kishin vjedhur vetĂ«m kasafortĂ«n e spitatit, ndaj: / VetĂ«m atĂ«herĂ« ministrat e deputetĂ«t,/morĂ«n frymĂ« tĂ« lehtĂ«suar./ O Zot, sa me fat jemi,/ç’do mbetej pĂ«r ne,/sikur tĂ« vidhnin arkĂ«n e shtetit?!/.
Poezia është shkruar në korrik 2013, po a nuk jemi në realitetin e sotëm kur dikush e ka vjedhur arkën e shtetit? Poezia e mirë është ajo që edhe pse i referohet një kohe apo një ngjarje, vlen edhe për kohë të tjera, ka forcën si të veçantës por edhe të përgjithësimit. Tek Festim Liti i gjen këto sepse ai punon me kujdes me poezinë, e qëmton me kujdes vargun, punon me idetë, është i kursyer në vargje dhe siç tërë jetën ka qenë një mekanik tornitor i mire, bën punë të imta, i jep metalit formë dhe vargut bukuri e hijeshi.
Kam kĂ«naqĂ«sinĂ« tĂ« jem personazh i Festim Litit nĂ« njĂ« poezi, “KupĂ«z malli”, shkruar nĂ« 1995 kur bashkĂ« punonim pĂ«r gazetĂ«n e emigrantĂ«ve shqiptarĂ« “Egnatia” nĂ« Greqi. NjĂ« poezi me ndjesi tĂ« thellĂ« pĂ«r shokun e rinisĂ«, por edhe bashkvuajtĂ«sin nĂ« mĂ«rgim, nĂ« prag tĂ« njĂ« fluturimi tĂ« ri pĂ«rtej oqeanit: por sado larg tĂ« ikim me mĂ«rgimet tona shpirti na mbetet nĂ« Atdhe: / NdĂ«rsa “kuajt e tu tĂ« bardhĂ«”, jele-harlisur,/ me trok tĂ« rĂ«ndĂ« rendin drejt moskthimit./ Ma thotĂ« zemra, vĂ«lla, ma thonĂ« yjet,/ ma thotĂ« hĂ«na tek lan faqet burimeve/ta pimĂ« bashkĂ« nĂ« kĂ«tĂ« mbrĂ«mje ndarje, /njĂ« kupĂ«z-malli me nektar ShqipĂ«rie!/
Titulli i librit Ă«shtĂ« marrĂ« nga njĂ« letĂ«r dĂ«rguar radio TiranĂ«s nĂ« vitin 2000, me mallin e zjarrtĂ« e tundimet e mĂ«rgimeve tĂ« gjata, por do tĂ« thosha se i tĂ«rĂ« libri Ă«shtĂ« njĂ« vals i bukur i emigrantit dhe poetit Festim Liti nĂ« tĂ«rĂ« skajet e kontinentit. E tĂ« vazhdosh tĂ« vallĂ«zosh deri nĂ« fund tĂ« jetĂ«s me bukurinĂ« e fjalĂ«s dhe tĂ« tingujve tĂ« jetĂ«s Ă«shtĂ« njĂ« gjĂ« e bukur, çka do tĂ« thotĂ« se jeta edhe nĂ« hallet e mergimtarit ka bukuritĂ« e veta e mbi tĂ« gjitha e ka njĂ« kuptim madhĂ«shtor, ajo qĂ« dikur mĂ« ka shkruar nĂ« njĂ« letĂ«r Festim Liti pĂ«r kohĂ«n kur ka qenĂ« nĂ« Frankfurt e  ku u thoshte punĂ«dhĂ«nĂ«sve “ZotĂ«rinj,  jam i fuqishĂ«m. E shes lirĂ« krahun tim. Por shpirtin tim nuk e shes!” Poeti Festim Liti e ruajti shpirtin e tij kudo ku punoi e u robĂ«tua si emigrant, e mblodhi copĂ«za- copĂ«za me fjalĂ« e me vargje, me bulĂ«za vese e djerse, e plot nostalgji e dashuri e solli  dhe e vendosi si buketĂ« me lule nĂ«  parzmin e Atdheut tĂ« vet.

19 shtator 2014

10 September 2014

Kriza e artistit dhe superkriza e kulturës- nga Kolec Traboini


KRIZA E ARTISTIT DHE SUPERKRIZA E KULTURĂ‹S

Nga KOLEC TRABOINI

Ă‹shtĂ« krejt e natyrshme qĂ« nĂ« kĂ«tĂ« demokraci tĂ« pambrrime, kur ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« nĂ« anarki dhe artistĂ«t nĂ« pikĂ« tĂ« hallit, kur arti mezi merr frymĂ«, tĂ« kemi dilema e zhgĂ«njime tĂ« mĂ«dha dhe tĂ« revoltohemi, tĂ« shprehemi edhe ashpĂ«r pĂ«rtej etikĂ«s intelektuale publike, duke i hapur udhĂ« kĂ«sisoj padurimit  dhe zemĂ«rimit tĂ« pafre qĂ« Ă«shtĂ« njĂ« hap larg nga kriza e personalitetit si shprehje e  mjerimit social tĂ« artistit.
Maks Velo  Ă«shtĂ« artist dhe si gjithĂ« artistĂ«t ka dilemat e veta, pakĂ«naqĂ«sitĂ« e mĂ«rzitĂ« te cilat i shpreh nĂ« intervistĂ«n e vet dhĂ«nĂ« gazetarit Alfred Lela, çfarĂ« ka sjellĂ« njĂ« reagim masiv tĂ« pakontrolluar nga vetĂ«dija mbi gjĂ«ndjen e mjeruar tĂ« krijuesve shqiptarĂ«. Ka plot tĂ« tilla ngjarje nĂ« jetĂ«n e artistĂ«ve jo vetĂ«m pse kĂ«shtu Ă«shtĂ« natyra e tyre, por edhe sepse e tillĂ« Ă«shtĂ« koha nĂ« tĂ« cilĂ«n jetojmĂ«. NjĂ« kohĂ« qĂ« nuk Ă«shtĂ« ashtu siç do tĂ« donte Maks Velo dhe intelektualĂ«t e tjerĂ« shqiptarĂ« tĂ« ishte.
Ă‹shtĂ« krejt e kuptueshme qĂ« Velo Ă«shtĂ« i zhgĂ«njyer, por edhe ne jemi tĂ« zhgĂ«njyer. Maksi ka shumĂ« tĂ« drejtĂ« tĂ« jetĂ« jo vetĂ«m i zhgĂ«njyer, por edhe i lodhur, madje edhe tĂ« thojĂ« se ky vend kĂ«sisoj, jo qĂ« nuk po bĂ«het, por edhe po çbĂ«het. Edhe kĂ«tu ka tĂ« drejtĂ«. Ă‹shtĂ« e lehtĂ« t’i themi Maksit se gabove dhe t’i lĂ«shohemi me breshĂ«ri fjalĂ«sh qĂ« tregojnĂ« jo vetĂ«m intolerancĂ«n, por edhe injorancĂ«n tonĂ« publike. Por Ă«shtĂ« mĂ« e vĂ«shtirĂ«, nga ana tjetĂ«r, tĂ« rrimĂ« e tĂ« mendojmĂ« e analizojmĂ« se pse shkojnĂ« intelektualĂ«t deri nĂ« kĂ«tĂ« zgrip mohimi e urrejtjeje?  Maks Velo ka tĂ« drejtĂ« sepse janĂ« tĂ« shtrembra shumĂ« zgjidhje qĂ« janĂ« bĂ«rĂ« nĂ« kĂ«tĂ« ShqipĂ«rinĂ« tonĂ« tĂ« vogĂ«l me sipĂ«rfaqe,  por me halle tĂ« mĂ«dha sa pĂ«r njĂ« kontinent. Sepse ka shkatĂ«rrime marramendĂ«se dhe Ă«shtĂ« çudi si ende ky popull mbahet nĂ« kĂ«mbĂ«. Ka tĂ« drejtĂ«, se kĂ«tu Ă«shtĂ« nĂ« modĂ« shprehja, tĂ« vrasin e nuk tĂ« paguajnĂ«, çfarĂ« do tĂ« thotĂ« se kalon nĂ« rrugĂ« e vjen tjetri e i bie artistit Agron Aliaj dhe e vret nĂ« mes tĂ« bulevardit, nĂ« qendĂ«r tĂ« TiranĂ«s ku nuk ka asnjĂ« shkak tĂ« qarkullojnĂ« mbi 100 mijĂ« makina gjatĂ« 24 orĂ«ve, kancer i gjallĂ« nĂ« mushkĂ«ritĂ« e kryeqytetasve dhe askush nuk thotĂ« kurrgjĂ«, e quajnĂ« jetĂ« moderne tĂ« kalosh nĂ« qendĂ«r tĂ« TiranĂ«s makari pĂ«r tangĂ«rllĂ«k, pĂ«r t’u pa. Po kĂ«shtu nĂ« DurrĂ«s vjen njĂ« shofer dhe pa njĂ« pa dy e godet e vret nĂ« mes tĂ« rrugĂ«s shkrimtarin Perikli Jorgoni. KĂ«ta janĂ« tĂ« njohur, po sa tĂ« panjohur prej egĂ«rsisĂ« sĂ« njerĂ«zve me vetura shkojnĂ« me jetĂ« tĂ« humbura. Ndoshta kjo duket pa lidhje, por njĂ« lidhje e ka, se jemi nĂ« firo tĂ« madhe me etikĂ«n e me kulturĂ«n qytetare dhe nuk ka pse t’i kĂ«rkojmĂ« Maksit tĂ« jetĂ« njĂ« engjĂ«ll, kur nĂ« rrugĂ« pĂ«rditĂ« takon veç djaj, kur realiteti Ă«shtĂ« njĂ« pisllĂ«k i madh, ku etika Ă«shtĂ« degraduar sa njeriu i kulturuar e ndjen vetĂ«n ngushtĂ«, e kjo mungesĂ« kulture e mediokriteti jo vetĂ«m qytetar, por edhe institucional. Le tĂ« shkojmĂ« mĂ« tej e tĂ« shohim si shihen shkrimtarĂ«t dhe artistĂ«t nga shteti shqiptar, çfarĂ« pĂ«rkujdesje tregohet ndaj tyre qĂ« bashkĂ« me luftĂ«n pĂ«r tĂ« mbijetuar nĂ« kĂ«te kaos bĂ«jnĂ« edhe artin, krijojnĂ« vepra kur shpĂ«rblimi pĂ«r kĂ«to Ă«shtĂ« njĂ« hiçmosgjĂ«. Po kĂ«tu nĂ« kĂ«tĂ« ShqipĂ«rinĂ« tonĂ« halleshumĂ« shkrimtarĂ«ve dhe artistĂ«ve u Ă«shtĂ« marrĂ« nga qeveria e mĂ«parshme edhe selia e tyre qĂ« e kanĂ« mbajtur dekada nĂ« diktaturĂ« dhe me njĂ« tĂ« rĂ«nĂ« tĂ« lapsit nxirren shkrimtarĂ«t e artistĂ«t nĂ« rrugĂ«. Vjen qeverisja e re dhe as e vĂ« ujin nĂ« zjarr kur paradoksalisht Kryeministri Ă«shtĂ« njĂ« artist.  ShkatĂ«rrohet Kinostudio nga qeverisja e mĂ«parshme, po kjo qeverisja e re as qĂ« dĂ«gjon fare kur protestojnĂ« kineastĂ«t dhe kĂ«rkojnĂ« qĂ« Kinostudio tĂ« kthehet nĂ« identitet si pjesĂ« e traditĂ«s kulturore shqiptare, si njĂ« muze e tempull arti e jo siç Ă«shtĂ« katandisur, rrĂ«mbe kush tĂ« rrĂ«mbejĂ«  si njĂ« mall pa zot. As nuk flasin fare. BĂ«jnĂ« sikur nuk dĂ«gjojnĂ«, sepse aty janĂ« mpleksur interesat e tĂ« dy partive qĂ« i duan televizionet qĂ« kanĂ« pushtuar Kinostudion si megafonĂ« personale. PolitikĂ«, politikĂ«, politikĂ«. AsgjĂ« tjetĂ«r nuk prodhohet nĂ« kĂ«tĂ« vend. Kultura Ă«shtĂ« njĂ« handikap social dhe mĂ« kot pĂ«rpiqen tĂ« na rrejnĂ« sikur jemi inkluduar nĂ« ca marrĂ«veshje kulturore paneuropiane kur arti, kultura e letĂ«rsia shqiptare janĂ« nĂ« mjerim tĂ« plotĂ«.
Edhe Maks Velo kĂ«tĂ« bĂ«n, megjithĂ«se revoltĂ«n kĂ«saj radhe  e ka paraqitur si njĂ« urrejtje. Po a nuk e dimĂ« se njĂ« poet i madh amerikan i Beat Generation, Allen Ginsberg nĂ« revoltĂ« e sipĂ«r, sepse gjĂ«rat nuk shkonin siç ai dĂ«shironte, shprehet nĂ« njĂ« poezi “Fuck You America!”, por nuk u ngrit njeri me histeri ta linçonte poetin.
Jo vetĂ«m Maks Velo,  por tĂ« gjithĂ« ne jemi tĂ« lodhur deri nĂ« rraskapitje. KĂ«tu njeriu nuk ka vlerĂ«. KĂ«tu tĂ« hakĂ«rrehen nĂ« rrugĂ«, kĂ«tu po tĂ« jesh artist pensionist duhet tĂ« shkosh nĂ« çdo 6 muaj tĂ« lĂ«shosh njĂ« vĂ«rtetim se ende nuk ke vdekur, kĂ«tu marrĂ«zirat kthehen nĂ« normĂ«, por pse jo edhe nĂ« ligje, kĂ«tu subjektet reale janĂ« nĂ« pĂ«rmasa mitike. ÇfarĂ« janĂ« “Shpirtrat e vdekur” tĂ« Gogolit pĂ«rpara tĂ« gjallĂ«ve tanĂ« qĂ« konsiderohen tĂ« vdekur. Dhe Çiçikov nĂ« kĂ«tĂ« rast Ă«shtĂ« shteti.
Si shoqĂ«ri shqiptare jemi tmerruar e traumatizuar edhe nga çfarĂ« bĂ«n njĂ« islamik nga Kosova LavdĂ«rim Muhaxheri duke prerĂ« koka njerĂ«zish, mirĂ«po kjo disave u duket si diçka e largĂ«t,  qĂ« ndodh diku tjetĂ«r e nuk na pĂ«rket neve e nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« me ne, madje nuk u dashka  folur pĂ«r kĂ«tĂ« se disave u preket sedra prej muslimani. MirĂ«po a nuk i preu kokĂ«n Aishes njĂ« pĂ«rbindĂ«sh si Shaban Norja? Dhe jo larg nĂ« Siri, por kĂ«tu diku nĂ« mes DurrĂ«sit e TiranĂ«s. Veç nuk e  fotografuan kokĂ«n e prerĂ« tĂ« vajzĂ«s, nuk e pamĂ« dhe e pĂ«rjetuam ngjarjen me fjalĂ«. Gjithsesi kritizerĂ«t e anatemuesit duhet tĂ« dinĂ« se artistĂ«t kanĂ« veçori se duke qĂ«nĂ« mĂ« tĂ« ndjeshĂ«m i pĂ«rjetojnĂ« ngjarjet nĂ« shoqĂ«ri nĂ« mĂ«nyrĂ« emocionale tĂ« fuqishme dhe reflektojnĂ«, nuk heshtin. ArtistĂ«t kanĂ« shpirt tĂ« madh human. Prandaj dhe vihen re tĂ« reagojnĂ« aq ashpĂ«r sepse nuk pajtohen me njĂ« realitet absurd.
NĂ« shumĂ« pikĂ«pamje Maks Velo Ă«shtĂ« i motivuar nĂ« reagimin e tij dhe i motivuar nĂ« dilemat e tij.  Nuk ka pse t’i japim pozicionit tĂ« tij ngjyrime antikombĂ«tare, sepse nuk janĂ« tĂ« tilla. Maks Velo Ă«shtĂ« shqiptar dhe e do atdheun madje shumĂ« mĂ« tepĂ«r se ata qĂ« e kritikojnĂ« pĂ«r t’u dukur, qĂ« janĂ« lĂ«shuar tĂ« gjithĂ« njĂ«zĂ«ri si nĂ« kohĂ«n e monizmit kur linçohej njeriu qĂ« nuk mendonte siç donte e urdhĂ«ronte partia. E do shumĂ« mĂ« tepĂ«r sesa ata qĂ« thonĂ« se gjithçka nĂ« ShqipĂ«ri shkon mirĂ« e bukur, kur ne jemi me tĂ« vĂ«rtetĂ« vendi i pesĂ« anarkive, tĂ« cilat atdhetari i madh Fan Noli i shpalosi nĂ« parlamentin shqiptar mĂ« 27 Shtator 1923:
“1- Anarkia Fetare: KatĂ«r fe tĂ« ndryshme qĂ« nuk kanĂ« zĂ«nĂ« vend nĂ« zemrat e njĂ« populli pagan.
 2-Anarkia Sociale: KĂ«tu ska as klas bejlerĂ«sh as klas bujqĂ«sh as klas burzhuazie, kĂ«tu bujku Ă«shtĂ« mĂ« be se beu dhe beu mĂ« bujk se bujku .
3-Anarkia Morale: Këtu qeni nuk e njeh të zonë, këtu karakteret dobësohen , qullosën dhe ndërrojnë formë e ngjyrë nga dita në ditë si në kaleidoskop .
Këtu ambicjet janë pa fre e pa kufi, këtu i padituri i di të gjitha dhe i pazoti është i zoti për të gjitha.
4-Anarkia Patriotike: Këtu brënda një dite si për magji tradhëtori bëhet patriot dhe patrioti tradhëtor. Këtu shohim përpara syve tanë të kaperdisen si patriotë të mëdhenj ata që kanë luftuar për harfet dhe për flamurin e babës, që kanë djegur Shqipërinë e Mesme ose që janë puthur me andartet e i kanë ndihmuar të shënjtërojnë anë e mbanë Toskërinë. Këtu siç më thoshte një mik është më mirë që njeriu të jetë tradhëtar e të shikojë interesat e tij sepse kështu do të jetë i sigurt që të nesërmen do të proklamohet patriot i madh .
5- Anarkia e Idealeve: KĂ«tu idealet e shtrĂ«mbĂ«ra, tĂ« errĂ«ta e tĂ« mumifikuara tĂ« Fanarit tĂ« BuharesĂ« pĂ«rfyten e pĂ«rleshen pĂ«r jetĂ« a vdekje me  idealet e gjalla, me elegantet e mĂ« tĂ« ndritshmet e perĂ«ndimit. Na mungojnĂ« vetĂ«m idealet e antropofagĂ«ve po pĂ«r tĂ« zĂ«nĂ« vendin e tyre kemi kolltukofagĂ«t, krimba tĂ« verdhĂ« me kokĂ« tĂ« zezĂ« , qĂ« rritĂ«n nĂ« plagĂ«t e infektuara tĂ« ShqipĂ«risĂ« nĂ« lĂ«ngim, kĂ«rpusha qĂ« mund ti copĂ«tosh, por jo ti shqitesh nga trupi qĂ« kafshojnĂ« dhe thĂ«thijnĂ«. Herodi tregon se nĂ« betejen navale tĂ« SalaminĂ«s , njĂ« athinas kapi njĂ« anije persiane me dorĂ«n e djathtĂ« e s’e lĂ«shonte, gjersa ja prenĂ« e atĂ«herĂ« e kapi me dorĂ«n e mĂ«ngjĂ«r, ja prenĂ« dhe kĂ«tĂ«, e atĂ«herĂ« e kapi me dhĂ«mbĂ« e s’e lĂ«shoi gjersa i prenĂ« kokĂ«n.
Sikur tĂ« ngjallej Herodi, pĂ«rsĂ«ri do tĂ« shikonte qĂ« kolltukofagĂ«t tanĂ« janĂ« mĂ« tĂ« fortĂ« se ky trim legjendar i vjetĂ«rsisĂ« antike. QĂ« ti shqitesh kĂ«ta tanĂ«t nga kolltuku duhet ti presĂ«sh jo vetĂ«m duart e kokĂ«n por edhe kĂ«mbĂ«t dhe trupin.”
Po ta shohim gjĂ«ndjen sotme tĂ«  ShqipĂ«risĂ«, KosovĂ«s dhe tĂ«rĂ« trojeve shqiptare nĂ« Ballkan do tĂ« vĂ«mĂ« re se kĂ«tyre anarkive mund t’u shtosh edhe  pesĂ« apo shtatĂ« anarkive tĂ« tjera.
E si tĂ« mos mĂ«rzitĂ«sh pra kur sheh se pas afro njĂ« shekulli qĂ« Noli i madh i ka konstatuar kĂ«to fenomene negative nĂ« shoqĂ«rinĂ« e shtetin shqiptar ato jo qĂ« nuk janĂ« zhdukur,  por janĂ« thelluar e shumuar. Prandaj dhe duhet t’i jepet  tĂ« drejtĂ« Maks Velos nĂ« mllefin e tij ndaj tĂ« kĂ«qijave me tĂ« cilat ai dhe tĂ« gjithĂ« ne pĂ«rplasemi pĂ«rditĂ«. MirĂ«po Maks Velo  pĂ«rpiqet qĂ« tĂ« keqen ta lokalizojĂ«, tĂ« mos e paraqesĂ« si fenomen social e psikologjik gjithĂ«shqiptar, por e adreson nĂ« rajone tĂ« caktuara, sikur tĂ« kĂ«qijat tona tĂ« jenĂ« thjesht epidemi provincash apo rajonesh. MirĂ«po kjo nuk Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ«. KĂ«tu ai gabon nĂ« referimet e veta. Maks Velo pĂ«rmend Laçin, por e keqja nuk Ă«shtĂ« se pĂ«rmend Laçin sepse laçjanĂ«ve u ka dalĂ« vĂ«rtet nami pĂ«r njĂ« lloj ashpĂ«rsie qĂ« degradon nĂ« dhunĂ« e cila sigurisht buron nga papunĂ«sia e varfĂ«ria, por se me kĂ«tĂ« i fut tĂ« gjithĂ« GegĂ«t nĂ« njĂ« thes. Maksi kĂ«tu e ka gabim fund e krye edhe sepse kĂ«shtu dĂ«non padrejtĂ«sisht edhe ata njerĂ«z qĂ« ndajnĂ« me tĂ« pakĂ«naqĂ«sitĂ« prej kĂ«saj kohe mediokre. Ai Ă«shtĂ« nĂ« tĂ« drejtĂ«n e tij tĂ« urrejĂ« gjendjen, por jo ta pĂ«rcaktojĂ« kĂ«tĂ« gjendje si rezultat i prapambetjes sĂ« zonave tĂ« veriut, pĂ«r tĂ« cilĂ«n fajtor nuk ka si tĂ« jenĂ« vetĂ« banorĂ«t. Nga ana tjetĂ«r Maksi shfaqet si njĂ« adhurues i Kryeministrit. Dhe e shpreh kĂ«tĂ«. Po Maksi duhet ta dijĂ« se adhurimi pĂ«r pushtetarĂ«t nuk Ă«shtĂ« cilĂ«si fort e dallueshme tek artistĂ«t e vĂ«rtetĂ«. Po çfarĂ« tĂ« bĂ«jĂ« Maksi  qĂ« i duhet  kryeministri!? Gjithkujt i duhet dikush nĂ« kĂ«tĂ« vend, sepse pa mbĂ«shtetje politike apo pushtetare nuk bĂ«n dot anjĂ« punĂ«, nuk boton asnjĂ« libĂ«r, nuk hap dot asnjĂ« ekspozitĂ«. Ne jemi shembuj tĂ« gjallĂ« tĂ« kĂ«tij absurdi tĂ« ushtruar prej nĂ«npunĂ«sish e qeveritarĂ«sh mediokĂ«r. Dhe ta kesh mirĂ« me kryeministrin do tĂ« thotĂ« se Ministria e KulturĂ«s tĂ« bĂ«jĂ« kujdes pĂ«r Maksin pĂ«r t’i krijuar lehtĂ«sira qĂ« nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« atij i takojnĂ«, por qĂ« edhe mund tĂ« mos ia japin. Edhe nĂ« kĂ«tĂ« vĂ«shtrim Maks Velo Ă«shtĂ« brenda dilemĂ«s sĂ« artistit. Por dihet njĂ« gjĂ«, qĂ« ne verioret e dimĂ« mirĂ«, por edhe Maksi duhet ta dijĂ« me shkakun se Ă«shtĂ« nga bastioni i  komisarĂ«ve, qĂ« pas vitit 1944, “Jugu” e ka sunduar me egĂ«rsi dhe urrejtje Veriun pĂ«r 50 vjet, e jo sunduar, por vrarĂ« e prerĂ«, torturuar nĂ« mĂ«nyrĂ«n mĂ« mizore, sepse falangat e Enver HoxhĂ«s, tĂ« quajtura forcat e ndjekjes kanĂ« qenĂ« mbushur me  “toskĂ«” tĂ« tipit Toger Baba, madje pĂ«r dijeni, kur kanĂ« hyrĂ« brigadat e kuqe, nĂ« mes tĂ« qytetit qĂ« quhej FushĂ« QelĂ«, partizanĂ«t kanĂ« hedhur valle me kĂ«to fjalĂ« tĂ« cilat  shkodranĂ«t  kurrĂ« nuk i harrojnĂ«: “Kur e futi Toska kĂ«mbĂ«n mirĂ« ja q... GegĂ«s nĂ«nĂ«n”.
Tani ne mund t’i mohojmĂ« kĂ«to, mund t’i quajnĂ« qĂ«llimkĂ«qija e pĂ«rçarĂ«se,  por ama janĂ« tĂ« vĂ«rteta, jo vetĂ«m se na i kanĂ« thĂ«nĂ« nĂ« fĂ«mijĂ«ri ata qĂ« i kanĂ« pĂ«rjetuar kĂ«to ngjarje, por edhe pse njĂ« dĂ«shmitar si Prenk Gruda i ka shkruar nĂ« librin e tij “Ditar i njĂ« zemre tĂ« lĂ«ndueme”.  Por ne GegĂ«t, ani pse i dimĂ« si kanĂ« qĂ«nĂ« punĂ«t, kurrĂ« nuk bĂ«jmĂ« marrinĂ« tĂ« themi se i urrejmĂ« ToskĂ«t.  KurrĂ«! Kemi vuajtur shumĂ«, por edhe jemi shumĂ« fisnikĂ« nĂ« pĂ«rballimin e vuajtjes me dinjitet, At Zef PĂ«llumbi e zbulon kĂ«tĂ« mrekullisht, gjithashtu njohim edhe institucionin e faljes. Jo ne nuk i urrejmĂ« ToskĂ«t, nuk e fusin popullin nĂ« njĂ« thes me banditĂ«t e vrasĂ«sit se tĂ« tillĂ« kudo ka.
Maks Velo bĂ«n njĂ« mĂ«kat tĂ« madh qĂ« me tone urrejtje i vĂ« gisht viktimĂ«s sĂ« komunizmit,  Veriut,  edhe pĂ«r faktin  se jugori, toska pra, erdhi njĂ« ditĂ« qĂ« u bĂ« viktimĂ« e nuk mendojmĂ« kurrĂ« se kanĂ« qĂ«nĂ« gegĂ«t qĂ« e kanĂ« rrasur nĂ« burg.  Komunizmi dhe natyra policore nuk ka qenĂ« nĂ« axhendĂ«n e gegĂ«ve, madje ata janĂ« shquar pĂ«r antikomunizĂ«m.
PĂ«rsa i pĂ«rket raportit me Islamizmin tĂ« cilin e urren hapur e pa mĂ«dyshje Maks Velo, ai ka parasysh tĂ« gjithĂ« ata qĂ« e pĂ«rdorin fenĂ« pĂ«r qĂ«llime tĂ« mbrapshta pĂ«r terror e vrasje,  por edhe ata qĂ« mbetĂ«n nĂ«n ndikimin e fesĂ« dhe zhyten nĂ« njĂ« injorancĂ« totale duke mos pranuar tĂ« qytetĂ«rohen.  Sepse kemi edhe fakte tronditĂ«se qĂ« meqĂ« ngjasin pĂ«rditĂ« jemi mĂ«suar tashmĂ« si me çdo absurditet tjetĂ«r mbi kĂ«tĂ« tokĂ«. Sepse dalin me mijĂ«ra vetĂ« nĂ« mes tĂ« TiranĂ«s me tĂ« prapme pĂ«rpjetĂ« qĂ« nuk Ă«shtĂ« kjo asnjĂ« lloj kulture qytetare tradicionale. Nuk mund qĂ« kulti i fesĂ« tĂ« cĂ«nojĂ« kulturĂ«n qytetare laike.  Secili ka shtĂ«pi apo objekt kulti  ku mund tĂ« kryejĂ« ritualet e veta, dhe jo tĂ« na shfaqet asisoj nĂ« publik. E nĂ« kĂ«tĂ« vĂ«shtrim Maksi ka tĂ« drejtĂ« nĂ« kundĂ«rshtinĂ« e vet ndaj gjĂ«rave qĂ« nuk duhet tĂ« ngjasin e qĂ« nuk ka asnjĂ« shkak t’i tolerojmĂ« si qytetarĂ«. Mjaft mĂ«, nuk shkohet mĂ« tej me ato tĂ« bĂ«rtitura me altoparlante nĂ«pĂ«r minaretĂ« e xhamive se po lemerisim njerĂ«zit me arabishte sikur jemi nĂ« Jemen. A ka tĂ« drejtĂ« Maks Velo, ky artist qĂ« ka kaluar pĂ«rmes kalvarit tĂ« Spaçit, tĂ« kĂ«rkojĂ« qĂ« ShqipĂ«ria tĂ« ketĂ« identitetin e vet, tĂ« shprehĂ« kulturĂ«n e vet perĂ«ndimore, qĂ« tĂ« mos jetĂ« anĂ«tare e KonferencĂ«s Islamike, qĂ« tĂ« mos na zymtĂ«sohet e ardhmja me pasthirrma orientale( po as greke e asnjĂ« gjuhĂ« tjetĂ«r)  se kemi gjuhĂ«n tonĂ« tĂ« bukur shqipe. Ne nuk mund ta pranojmĂ« as revanshin babist e as regresin me injorancĂ«n e fanatizmin e tĂ«rbuar qĂ« kĂ«rkon tĂ« imponohet. Si tĂ« mos mĂ«rzitet kur shteti i skĂ«terrĂ«s sĂ« Kalifatit Islamik (IS) e vĂ« ShqipĂ«rinĂ« e KosovĂ«n nĂ« axhendĂ«n e vet pĂ«r ta kthyer tokĂ«n e shqiptarĂ«ve nĂ« skĂ«terrĂ«n e fanatizmit me tĂ« tĂ«rbuar qĂ« ka parĂ« historia.  PatjetĂ«r qĂ« do tĂ« mĂ«rzitet, do tĂ« lodhet madje edhe do tĂ« urrejĂ« Maks Velo, po edhe ne do tĂ« mĂ«rzitemi edhe do tĂ« urrejmĂ« gjithçka qĂ« kĂ«rkon shprishjen e kombit shqiptar e kthimin nĂ« errĂ«sirĂ«n mesjetare.
Ne mund tĂ« mos jemi tĂ« njĂ« mendje me mĂ«nyrĂ«n se si i shpreh Maks Velo mendimet e veta tĂ« ashpra, por nuk mund tĂ« mos e vrasim mendjen se pĂ«rse shprehet ky artist kĂ«shtu, dhe ku qĂ«ndron thelbi i tĂ« vĂ«rtetĂ«s pĂ«r dilemat dhe urrejtjen e Maks Velos, qĂ« mund ta quajmĂ« vĂ«rtet njĂ« krizĂ« tĂ« artistit, por qĂ« shtrihet e mbivendoset nĂ« mjedisin e njĂ« superkrize tĂ« kulturĂ«s shqiptare qĂ« cĂ«nohet e rrezikohet gjithandej prej mendjelehtĂ«sisĂ« sĂ« qytetarĂ«ve dhe mendje shkurtĂ«sisĂ« sĂ« qeveritarĂ«ve qĂ« nuk po arrijnĂ« tĂ« kuptojnĂ« se “HallallĂ«t” me mjekĂ«rr e kanĂ« mbushur  TiranĂ«n, se fshatrat e Librazhdit kanĂ« dalĂ« nga shteti e zotĂ«rohen nga imamĂ«t e xhamive tĂ« paligjshme me predikime radikale vehabiste qĂ« njĂ«jtĂ«sohen me Kalifatin Islamik. Pasi ta bĂ«jmĂ« kĂ«tĂ« analizĂ« pĂ«r çka ndodh e bĂ«jmĂ« sikur nuk dimĂ« gjĂ«, mbase gjĂ«rat do t’i gjykojmĂ« pak mĂ« ndryshe dhe do tĂ« nxjerrim dhe pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« tonĂ« historike se pse ShqipĂ«ria e Kosova ende janĂ« nĂ« njĂ« gjendje tĂ« mjeruar, dhe sado me fjalĂ« tĂ« bukura ta mbulojnĂ« realitetin, ai Ă«shtĂ« tmerrĂ«sisht i zymtĂ« dhe kĂ«tĂ« realitet tĂ« shĂ«mtuar nuk mundesh tĂ« mos e urresh  bashkĂ« me tĂ« gjitha ata njerĂ«z apo faktorĂ« qĂ« i sollĂ«n shqiptarĂ«t deri nĂ« kĂ«tĂ« zgrip tĂ« lemeritshĂ«m.
E pĂ«r tĂ« gjitha kĂ«to nuk Ă«shtĂ« fajtor Maks Velo, dhe urrejtja e tij ndaj tĂ« kĂ«qijave tĂ« kĂ«tij vendi nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m urrejtja e tij, dhe linçimi publik qĂ« po i bĂ«jnĂ« Maks Velos nuk shpreh asgjĂ« tjetĂ«r veçse e vĂ«rteton mĂ« sĂ« miri kaosin tonĂ«, mungesen e tolerancĂ«s, tĂ« etikĂ«s qĂ« nuk njihet fare, shfrimin e urrejtjes  dhe mediokritetin publik me njĂ« superkrizĂ« tĂ« kulturĂ«s, kulturĂ« tĂ« cilĂ«n mĂ« sĂ« shumti e pĂ«rdorim vetĂ«m sa pĂ«r maskĂ«, se gjoja ne qĂ« e gjuajmĂ« me gurĂ« Maks Velon qenkemi engjĂ«j tĂ« pamĂ«katĂ«. Kujt ia shesim kĂ«to dokrra?!

Kriza e artistit dhe supërkriza e kulturës-Traboini
Presidenti Wilson- ëngjëlli mbrojtës i Shqipërisë -Traboini
Dy kryeministra ma vodhën Mitingun- Traboini
Kinostudio- në vend të ullinjëve mbollën beton- Traboini
Kadare-një mal drite që nuk i shpëton hijes së vet-Traboini
Seks pĂ«r njĂ« vend pune - nga Kolec Traboini  
PunĂ« kulturash - nga Tirana nĂ« PrishtinĂ« - nga Kolec Traboini 
Shkodrania aktore e parĂ« e TurqisĂ«- nga Kolec Trab...  
Fejton me shufra  ari - nga Kolec Traboini
Dallandyshe pa qiell- nga Kolec Traboini  

"E vërteta"... e pavërtetë e prof. Emil Lafe - nga...

Zhvillimi letërsisë shqipe në Mal të Zi- nga Rrok Gjolaj
Akademia e mykur e TiranĂ«s- nga Kolec Traboini 
Kështu vret vetëm mafia - nga Kolec Traboini
Një spot që ministrit mund ti kushtojë postin- nga..
Aristidh Kola - një libër i ri i Kolec Traboinit
Disidenti i heshtur Zef Zorba - nga Kolec Traboini...
 Lazarati nĂ« tym - shteti nĂ« delir- nga Kolec Trabo.
 Zeusit i lajkatohen tĂ« gjithĂ«- nga Traboini
Big Show me Canabis Sativa- nga Kolec Traboini
Njerka shkon në ballo- nga Kolec Traboini
Vasil Josif Pani- ne krye të oborrit të shqiptariz...
Stina e mjekrrave të hajthshme - nga Kolec Traboin...
Edgar Allan Poe - më së fundi i kthehet vendlindje...
Kur shpresa s’Ă«shtĂ« veçse njĂ« kurvĂ«...- nga Kolec ...
Atë Martin Gjoka kompozitor e mësues i madh - nga ...
Dekorimi politik i Kol Idromenos- nga Kolec Traboi...
Dhjetë vjet thirrje për bustin e Ded Gjo Lulit- ng...
Prejardhja e Hotit dhe Flamuri i Deçiqit - nga Kol...
Requiem i Verdit në vjeshtën politike të Tiranës- ...
Epika blu e Edison Gjergos- nga Kolec Traboini
Ardhacaket e Ballkanit Sofie-Safete Juka
Boston- një shekull përballë greqizimit

Udhë e mbarë, o Sizif

KATĂ‹R INTERVISTA NGA KOLEC TRABOINI

Gazeta SOT 12 shtator 2014 f.16-17