29 July 2014

Dallandyshe pa qiell- nga Kolec Traboini

DALLANDYSHE PA QIELL 
Drita Çomo (1958-1981)

Tani që tirania është shuar, tani që ka feksur liria, si Doruntina e legjendës të na vinte poetja në botën e të gjallëve, qoftë dhe për pak ditë, pak orë, ti ngrohej e ti shkrihej prej trupit akulli siberian me të cilin e varrosi koha e çmëndur, ku fatalisht kishte lindur...
Shkrua nga KOLEC TRABOINI
 
Ishte engjĂ«llore si njĂ« fĂ«mijĂ« i posalindur. I vetmi faj i saj ishte se erdhi nĂ« kĂ«tĂ« botĂ« nĂ« njĂ« kohĂ« pa kohĂ«. Erdhi atĂ«herĂ« kur nuk duhej tĂ« vinte. Fati qĂ« e pĂ«rsjell njerĂ«zimin sipas tekave tĂ« tij e kishte sjellĂ« tĂ« lindĂ«te nĂ« njĂ« familje ku babai e nĂ«na, tĂ« dy, ishin nĂ« udhĂ«heqje tĂ« njĂ« sistemi absurd, sistem pĂ«r tĂ« cilin kishin punuar e luftuar, sistem qĂ« si njĂ« makinĂ« shtypĂ«se e deklaruar, ishte njĂ« mekanizĂ«m aq i verbĂ«r sa nga dĂ«shira e çfrenuar pĂ«r tĂ« masakruar nuk pyeste mĂ« madje as pĂ«r krijuesit e vet. Ishte njĂ« makinĂ« dhune e gjaku, pre e te cilĂ«s do tĂ« binin edhe udhĂ«heqĂ«sja e lartĂ« Liri Belishova me tĂ« shoqin Maqo Çomo. Por, do tĂ« binte rĂ«ndĂ« edhe mbi fĂ«mijĂ«n e tyre tĂ« pafajshĂ«m me emrin DritĂ«. Kjo DritĂ« e lindur nĂ« errĂ«sirĂ«n e njĂ« kohe tĂ« marrĂ«, duhej t’i paguante njĂ« haraç tĂ« rĂ«ndĂ« atij sistemi. Duhej ti paguante me vuajtje e mundime shpirtĂ«rore vetĂ«m pse zoti e kishte falur tek dy prindĂ«r tĂ« gremisur nĂ« honet e diktaturĂ«s. Babai, ish ministĂ«r, burgjeve, nĂ«na, ish zevĂ«ndĂ«sja nĂ« parti e Diktatorit, e internuar dhe e mbikqyrur natĂ« e ditĂ«, e pĂ«rgojuar dhe mallkuar nga diktatura nĂ« tĂ«rĂ« literaturĂ«n ideologjike dhe forumet e partisĂ« shtet . E ajo Drita, ferishte, shkonte pas nĂ«nĂ«s pa e ditur se pse tĂ« tĂ«ra fatkeqĂ«sitĂ« e botĂ«s kishin rĂ«nĂ« mbi prindĂ«rit e saj dhe mbi tĂ«. Ajo rritej pĂ«rditĂ«, derisa nisi tĂ« kuptonte se jeta e saj ishte e humbur, ajo rritej si njĂ« lule nĂ« greminĂ«, ku kishte fare pak diell. E megjithatĂ« ishte e bukur. NjĂ« bukuri e destinuar pĂ«r shkatrrim. Por nuk ishte vetĂ«m absurdi i sistemit qĂ« ja ngrinte buzĂ«qeshjen vajzĂ«s sĂ« re Drita Çomo. Erdhi njĂ« çast kur nisi tĂ« ndjente se nĂ« trupin e saj kish nisur tĂ« shfaqej njĂ« tjetĂ«r fatalitet vrasĂ«s, kanceri. I duhet tĂ« pĂ«rballonte tĂ« dyja, tmerrin e jetĂ«s nĂ«n diktaturĂ« dhe luftĂ«n pĂ«r t’i shpĂ«tuar vdekjes fizike. E nĂ« ecjaket e saj nga CĂ«rriku nĂ« spitalet e Elbasanit e tĂ« TiranĂ«s ajo meditonte nĂ« botĂ«n e saj, nĂ« vetmi. E çfarĂ« tjetĂ«r mund tĂ« bĂ«nte. E kush mund ti afrohej asaj nĂ«se do ta merrte vesh se e bija e kujt ishte. Edhe pse nĂ« mes njerĂ«zve nĂ« ato udhĂ«time cfilitĂ«se pĂ«r t'u mjekuar, i dukej se nĂ« mes saj dhe udhĂ«tarĂ«ve tĂ« pĂ«rhumbur nĂ« hallet e veta, kish njĂ« mur tĂ« trashĂ« xhami. Edhe zĂ«rat i vinin tĂ« largĂ«t si nga ndonjĂ« botĂ« tjetĂ«r. E aty nĂ« vetmi, nxirrte lapsin e letrĂ«n e shkruante vargje, me tĂ« cilat sikur donte tĂ« mĂ«lconte plagĂ«t e thella "PĂ«r durimin e dhimbshĂ«m pa fund".
Hidhte sytë pertej dritarës së vagonit ku rrëshqisnin peisazhe kalimtare, fusha të zymta, diku tej kuaj të lagur në shi."Shiu përplasi mbi xhama trishtimin/Shiu përplasi në xhama mërzinë/Shiu i lagu të gjitha mendimet/Për ditët që ikën dhe ato që do vijnë..."
Nuk ishte e mundur të kishte pak gëzim në jetë. Dhe ishte fare e re. Në të njëzetat. Ishte në pranverën e jetës.Ishte si një dallëndyshe me dëshira ngashërryese fluturimi. Po në cilin qiell. Ajo nuk kishte qiell. Qiellin dhe diellin ja kishin ndaluar. Me sy të pikëlluar prej ndalimeve shkruante "Vetmia është të duash shumë/ Dhe të mos kesh çfarë të duash/ Të mos kesh kujt t'i falësh dy lule/ Dy fjalë të mira të mos kesh kujt tia thuash...", "Vetmia" mars 1979.
Dhe vinin netĂ«t herĂ« me hĂ«nĂ« e herĂ« pa hĂ«nĂ« tĂ« CĂ«rrikut por qĂ« tĂ« gjitha kishin tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta, pagjumĂ«sinĂ«. Vajza e re e pikĂ«lluar shkruante: " MbrĂ«mĂ« prapĂ« nata ish e qetĂ«/PĂ«rmbi pisha errĂ«sira ra/Nxorri kokĂ«n hĂ«na qĂ« nga retĂ«/Po askujt asgjĂ« ajo s'i tha /PrapĂ« mbrĂ«mĂ« vezulluan yjet/PrapĂ« klithi qyqja me trishtim/PĂ«shpĂ«ritĂ«n fletĂ«t nĂ«pĂ«r pyje/ DrurĂ«t ulĂ«n degĂ«t, psherĂ«tinĂ«.”..."NatĂ« pa gjumĂ«" 1976.

Kish nisur të gjente ngushëllim tek gjyshja që e donte aq shumë, por, o Zot, çfarë ti thoshte fatit, çfarë ti thoshte gjyshes së saj, të cilës i humbi drita e syve nga mungesa e përkujdesjes mjekësore: " Ç'zëmërim perëndish mbi supe të ra/Ç'hyjneshë ke fyer me lumturinë tënde/Që pa dritën e syve të la...".
Kur merrte frymë në krahërorin e saj sikur buisnin lulet. E ndjente ti zgjoheshin dëshira që nga ndonjëherë i përndizmin fantazinë. Ikte larg me ëndërrime sepse fizikisht nuk e linin të largohej nga vendi internimit pa leje. Por veç, për të ëndërruar nuk kishte pse të kerkonte leje. Ishte e vetmja mënyrë për tu ndjerë e plotë. Ishte e vetmja mënyrë për të tejkaluar mjergullat e zymta të mendimeve që ja ushqente një realitet absurd i përbaltur "Në këtë botë të ndyrë dhe të ashpër"... E në këto ikje ndjehej herë si pëllumb e herë si mjellmë. Por më së shumti si dallëndyshe krahëthyer.
Ishte janar, dimër i egër me ngrica, me të ftohtin deri në palcë, e megjithatë ajo ndjente gjakun ti vershonte, ndjente afsh, i ndizeshin dëshira sepse ishte në moshën e dashurisë të cilën, o Zot, përse, ja kishin ngrirë e kallkanosur brenda tonelatave akulli tiranik , "Dashuria është ajo pisha e gjelbër/që lëkundet nën qiellin me hënë/Që ngrin në të ftohtin e janarit/ Si një dëshirë e pathënë.."
Ajo kishte plot dëshira të pathëna, madje të pathënat e saj qenë me mijra sepse përditë e më shumë filli i jetës po i këputej. Diçka e përvëlonte brënda trupit. Ajo përditë po tretej. Por dëshira për jetë kurrë nuk i humbi edhe pse e ndjente se " Ngrica i rrëzon(te) lulet përtokë".
Ajo e ndjente se çdo gjë po i shkiste, si retë që iknin në të tjera hapsira qiellore. Ajo e ndjente se kish ardhur koha ta linte këtë botë në një
moshë kur as mund të mendohet vdekja. E megjithatë, e ndergjegjëshme se fati i saj qe tragjikisht i pakthyeshëm, shkroi: "Dreqi e di ç'do të bëhet, po kujt t'i vësh faj."
Veshtrimi ju ngri dhe fryma e saj u përplas në qiell. Qanë ëngjëjt prej dhëmbjes. Frymën e saj e morën por trupin ja lanë në atë botë të egër e terrinë, për të cilën poetja Drita Çomo shkroi : "...mbi botë ka kaq akull /Qeli të lagështa dhe hekura.../ Kur varrosën për jetë të gjallët/ Si nuk ngrihen të bredhin të vdekurit...
Ajo e ndjente se po e varrosnin së gjalli, se gjithësesi nuk kishte vdekur. Se si mund të vdesë një vajzë, një lule e bukur në moshen 23 vjeç?! Si mund të mbulohej në dheun e zi klithma protestës për tragjizmin e fatit të një poetje, e pertej saj të mbarë një populli
"Në sa gradë nën zero paske lindur /Dashuria ime siberiane.".

Tani qĂ« tirania Ă«shtĂ« shuar, tani qĂ« ka feksur liria, si Doruntina e legjendĂ«s tĂ« na e vinte poetja nĂ« botĂ«n e tĂ« gjallĂ«ve, qoftĂ« dhe pĂ«r pak ditĂ«, pak orĂ«,  ti ngrohej e ti shkrihej prej trupit akulli siberian me tĂ« cilin e varrosi koha e çmĂ«ndur, ku fatalisht kishte lindur...


Dallandyshe pa qiell
Drita Çomos

dyfish tragjike, vajzë-dallandyshe
me dy krahë thyer, në lëndine zalisur
me deshira ngashërryese fluturimesh të largëta
në një botë ku të kish më shumë dritë e liri

po në cilin qiell, ajo nuk kishte qiell
qiellin dhe diellin ja kishin mohuar
e pikëllimin koha ja ktheu në shi

ja kishte ndaluar përjetë fluturimin
ndaj frymën e fundit e la në lendinë
me endrra të ngrira fluturimesh në sy
dallandyshja pa qiell.


Kolec Traboini
Boston, prill 2007



DRITA ÇOMO lindi në Tiranë, më 1958. Në nëntor të vitit 1960, në moshën dy-vjeçare, internohet për shkak të dënimit politik të nënës së saj, Liri Belishovës. Babai i saj, Maqo Çomo, u dënua dhe ridënua nga regjimi komunist. Një pjesë të fëmijërisë dhe të adoleshencës Drita e kaloi e internuar në Kuç të Vlorës, më pas në Progonat të Kurveleshit. Së fundi e internojnë në Cërrik, ku edhe mbaroi shkollën e mesme, por për arsye të sëmundjes së pashërueshme si dhe të një keqdashjeje politike, u pengua në mbrojtjen e maturës. Sëmundja avancoi dhe, më 19.02.1981, në moshë fare të re, vdes në spitalin onkologjik të Tiranës. Në momentet tragjike të ditëve të fundit të jetës nuk iu lejua të kishte pranë as nënën, dhe deri në grahmat e vdekjes ajo mbeti e vetme.( sipasQSHRT).

NEXT: ---> 24 shkrime link :


"E vërteta"... e pavërtetë e prof. Emil Lafe - nga...
Zhvillimi letërsisë shqipe në Mal të Zi- nga Rrok Gjolaj
Akademia e mykur e TiranĂ«s- nga Kolec Traboini 
Kështu vret vetëm mafia - nga Kolec Traboini
Një spot që ministrit mund ti kushtojë postin- nga..
Aristidh Kola - një libër i ri i Kolec Traboinit
Disidenti i heshtur Zef Zorba - nga Kolec Traboini...
Lazarati në tym - shteti në delir- nga Kolec Trabo.
 Zeusit i lajkatohen tĂ« gjithĂ«- nga Traboini
 Big Show me Canabis Sativa- nga Kolec Traboini
Njerka shkon në ballo- nga Kolec Traboini
Vasil Josif Pani- ne krye të oborrit të shqiptariz...
Stina e mjekrrave të hajthshme - nga Kolec Traboin...
Edgar Allan Poe - më së fundi i kthehet vendlindje...
Kur shpresa s’Ă«shtĂ« veçse njĂ« kurvĂ«...- nga Kolec ...
Atë Martin Gjoka kompozitor e mësues i madh - nga ...
Dekorimi politik i Kol Idromenos- nga Kolec Traboi...
Dhjetë vjet thirrje për bustin e Ded Gjo Lulit- ng...
Prejardhja e Hotit dhe Flamuri i Deçiqit - nga Kol...
Requiem i Verdit në vjeshtën politike të Tiranës- ...
Epika blu e Edison Gjergos- nga Kolec Traboini
Ardhacaket e Ballkanit Sofie-Safete Juka
Boston- një shekull përballë greqizimit
KATĂ‹R INTERVISTA NGA KOLEC TRABOINI

28 July 2014

Rrota e Kapllan Resulit- nga Kolec Traboini



ABRAKADABRA
Rrota e Kapllan Resulit

nga KOLEC TRABOINI

Pas aq vitesh nĂ« mĂ«rgim, qĂ« nĂ« 90-tĂ«n e pĂ«rkĂ«tej , nĂ« shtator 2005 mĂ« sĂ« fundi u gjenda pĂ«r njĂ« kohĂ« tĂ« gjatĂ« nĂ« TiranĂ«n time. KĂ«shtu mĂ« pelqen ti them kryeqytetit ku kam strehĂ«zĂ«n-shtĂ«pi qĂ« “as nuk e shes e as nuk e fali”, paçka se edhe Shkodra e imja Ă«shtĂ«. NjĂ« jetĂ« e ndarĂ« pĂ«rgjysĂ«m nĂ« mes tĂ« TiranĂ«s e ShkodrĂ«s, nuk e pĂ«rgjysmon dashurinĂ«, nĂ« tĂ« kundĂ«rt e dyfishon atĂ«.
PĂ«rmasat e kryeqytetit tonĂ« asokohe, ende pa marrĂ« udhĂ«t ne ikanaket, kanĂ« qĂ«nĂ« tĂ« tilla sa tĂ« gjithĂ« thuajse e njihnin njĂ«ri-tjetrin.ThonĂ« se nĂ« Nju Jork proabiliteti Ă«shtĂ« qĂ« njeriun qĂ« sheh nĂ« njĂ« ditĂ« kalimtare, do tĂ« mund ta shohĂ«sh sĂ«risht vetĂ«m pas 100 vjetĂ«sh, ndersa nĂ« TiranĂ«n tonĂ« tĂ« para 20 vjetĂ«ve mund ta shihje njĂ« njeri thuajse pĂ«rditĂ«, se aty mblidheshim, rreth e qark Pallatit tĂ« KulturĂ«s, tek Lidhja e ShkrimtarĂ«ve, tek 15 katshi mĂ« rallĂ«, ndersa tek "Dajti" hiç fare se ishte plot fuksa. Por edhe uleshim ndonjĂ«herĂ« pasditeve tek shkallĂ«t e Teatrit e Operas dhe Baletit, apo te borduret rreth monumentit tĂ« Skenderbeut, ku ndodhte qĂ« edhe tĂ« mos gjeje vend tek ajo qĂ« ne quanim me shaka "Kafe Gjirokastra", sepse kishte ’’klientele„ tĂ« madhe, nga se prej aty soditej "xhiroja" e kryeqytetasve, me sĂ« shumti vajzave, pa nxjerrĂ« asnjĂ« lekĂ« nga xhepat tanĂ« gjysĂ«m tĂ« grisur. Eh, krenari boshe e kohĂ«s sĂ« vdekur, rob tĂ« sĂ« cilĂ«s, mesa duket, ende dhe sot kemi mbetur...
Isha ende me këto ndjesi tek qendroja para Bibliotekës Kombëtare me botuesin Petraq Risto, i cili kishte në shtypshkrojë dy librat e mi. Sapo ishim ndarë me pedagogun tonë të letersisë në universitet, poetin Fatos Arapi. Botuesi e miku im poet, pasi takoi një burrë të moshuar, por fort të mbajtur e disi shulak, me flokë të zi e disi të harlisur nga era, më thotë:
- TĂ« njoh me shkrimtarin Kapllan Resuli!
Nuk e prisja këtë takim e këtë njohje kur e dija se Kapllan Resuli nuk para shkonte në Shqipëri, të cilën e kishte mohuar e duhej të ishtë diku në Zvicer a në Maqedoni, ndaj i shpreha kënaqësinë që u takuam e u njohëm fizikisht, për më tepër se isha lexuesi i librit të tij të kahershëm "Tradhëtia".
Sa e mori vesh emrin tim,(akademiku, se kështu nënshkruan me tituj të lartë), picërroi sytë e më tha:
- A je ti Traboini që jeton në Amerikë?
- Vetë jam, o Kapllan Resuli, po ti ku po më njeh. Po më befason.
- Unë kam shkruar për ty e të kam kritikuar rëndë.
- Po pse o Kapllan - i thashë me buzëgaz.
- Se ti ke shkruar për mua ca rrjeshta në një shkrim që ke botuar tek revista "ARS" e Irhan Jubicës këtu në Tiranë.
- Po ndonjë gjë të rëndë nuk kam thënë, thjeshtë se vepra jote "Tradhëtia" mbetet gjithnjë me vlerë, pavarësisht se autori mund të ketë luhatje për përkatësinë e vet kombëtare.
Me kĂ«tĂ« desha t’i thosha nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« zbutur se ai kish bĂ«rĂ« disa deklarata ku e quante vehten malazez a boshnjak a maqedonas, serb, dreqi po e di, punĂ« e tij, por jo shqiptar e, seç kishte shprehur ca fjalĂ« pĂ«rbuzĂ«se pĂ«r shqiptarĂ«t. FjalĂ« qĂ« njĂ« shqiptar pĂ«r kombin e vet nuk mund t’i thotĂ« pa qĂ«nĂ« atdhemohues.
-Mirë, mirë -vazhdoi.- Unë të kam kritikuar në librin tim me polemika që sapo kam nxjerrë nga shtypi. Quhet "Rrota e historisë".
- Nuk ka gjë - i thashë. - Pastaj shtova, - Si ta gjej atë librin me polemika ku ti më ke vënë në rrotën e historisë...
Ai mĂ« shikoi drejtĂ« nĂ« sy. Kur e pa se isha fort i qetĂ« e miqĂ«sor, hapi çantĂ«n kinse pĂ«r tĂ« parĂ« ç’kish brenda, ndĂ«rkohĂ« mĂ« tha se nuk i kishte mbetur asnjĂ« kopje, e duke mĂ« treguar librarinĂ« pranĂ« BibliotekĂ«s KombĂ«tare, shtoi: Atje i gjen. Pastaj na dha dorĂ«n se, siç tha, nxitonte. Kish ardhur nga Maqedonia pĂ«r nĂ« TiranĂ« veç pĂ«r atĂ« ditĂ« e duhej tĂ« mbaronte ca punĂ« (mesa duket tĂ« shpĂ«rndante broshura nĂ«pĂ«r librari) dhe tĂ« ikte pas dite. Gjithashtu nuk donte ta merrnin vesh se kishte ardhur. Thua se e ndjente vehten ilegal nĂ« ShqipĂ«ri?!
Kapllan Resuli, me çantën e rëndë të profesorit në dorë mori rrugën për nga qëndra e Tiranës, ndërsa unë me botuesin tim në të kundërt, drejt e tek libraria që na tregoi akademiku. Hyra në librari dhe e pyeta shitësen se, a e kishte librin "Rrota".
Enkas nuk i thashë titullin e plotë.
Ajo më tha se nuk kishte libër me titull të tillë...veç....dhe hodhi vështrimin me dyshim nga raftet... - "Rrota" e Kapllan Resulit, - saktësova për ta ndihmuar.
- Oh, po ashtu mĂ« thuaj!- tha shitsja.- Kapllan Resuli sapo mĂ« solli disa libra tĂ« vegjĂ«l dhe unĂ« i kam vĂ«nĂ« kĂ«tu poshtĂ«, se janĂ« mĂ« shumĂ« si broshura e vĂ«shtirĂ« tĂ« shiten. Ndoshta vjen e i merr prap i zoti. 
- S'ka gjë, mi jep ti shoh- i thashë kurioz.
I mora ato libra nĂ« dorĂ«.VertetĂ« ishin si broshura, jo vetĂ«m tĂ« vegjĂ«l por edhe me kopertinĂ« tĂ« hollĂ« dhe krejt tĂ« bardhĂ« si tĂ« ishin faqe e brendĂ«shme e jo mbĂ«shtjellje libri. MĂ« kujtohet, si pasionant librash qĂ« gjithmonĂ« kam qĂ«nĂ«, se libra tĂ« kĂ«saj natyre nĂ« ShqipĂ«ri mbanin vitin e botimit 1950, madje kisha ruajtur deri vonĂ« njĂ« libĂ«r me format tĂ« tillĂ« qĂ« mĂ« kish rĂ«nĂ« nĂ« dorĂ« nĂ« vite tĂ« mĂ«vonĂ«shme. Ishte njĂ« vĂ«llim me tregime tĂ« shkurtĂ«ra tĂ« “DitĂ« tĂ« mvrejtura“ i shkrimtarit tĂ« njohur grek Minelaos Ludemis.
Në kapakun e libërthit që kisha në dorë shënohej titulli "Rrota e historisë" dhe emri i autorit Kapllan Resul Buroviç. Profesor, akademik e të tjera siprore si këto në formë tirande shënoheshin në hyrjen spjeguese. I ktheva librares librat e tjerë dhe mbajta vetëm librërthin "Rrota e historisë", ku një prej polemikave më drejtohej e gjitha mua madje duke më cituar si "nacionalist ekstremist".
E lexova në këmbë aty në trotuar, ndërkohë që botuesi e poeti Petraq Risto qeshte dhe me humor më tha: - Ta ka ngopur keq, ë... me siguri do ti përgjigjesh.
- Jo! - ja ktheva mikut tim.- Nuk kam pĂ«r t’iu pĂ«rgjigjur nĂ« kĂ«sisoj polemikash se, nuk ia vlen tĂ« vĂ«rtitesh nĂ« njĂ« vorbull fjalĂ«sh pakuptim. Por gjithĂ«sesi le t’ja lĂ«mĂ« kohĂ«s, mbase ajo do ti japĂ« Kapllan Kallush Resul Buroviçit tĂ« drejtĂ«.
Si e nxorra kuriozitetin me broshurĂ«n “Rrota e historisĂ«”, ia kalova Petraqit, i cili ma ktheu prap pa e shfletuar:
- E kam lexuar tek revista "ARS". E ka botuar më parë atje, por nuk të thashë duke menduar se do të mërziteshe.
Desha ti thosha se jo merzi që nuk kisha por, më vinte për të qeshur se çfarë nacionalisti ekstremist qënkësha unë, kur,... çfarë të shoh, që nga sheshi në drejtimin tonë vura re të vinte si i hallakatur duke lëvizur duart në ajr, Akademik- Profesori polemist që pak çaste më parë ishte ndarë nga ne.
-Mor, - i thashë Petraqit - ky që na bën me dorë nga larg a është Kapllan Resuli apo më bëjnë sytë?
- Ai është, - ma ktheu Petraqi e shtoi- Shiko, mesa duket ka vënë re librin e tij në dorën tënde dhe të jep të kuptosh se, mirë e paske gjetur po a e lexove.
Vertetë ashtu ishte. Kapllani kur u afrua, me një frymë më pyeti:
- E bleve, e. Po, a e lexove.
- E lexova -ia ktheva pa e bërë vehten.
- Si t’u duk- mĂ« tha me njĂ« vĂ«shtrim tĂ« vĂ«ngĂ«rruar…
- Polemika kundër meje?
- Po, për atë të pyes.
- Shumë e mirë - i thashë.
- Ashtu?
E pashë që priste që të më vinte keq, apo të hidhërohesha, mirëpo unë që isha në atdhe pas kaq vitesh e kisha mallë edhe për ajrin, rrugët, pemët, lumin e Lanës e lumin e njerëzve të Tiranës, përpara asaj që ndjeja, nuk më hynte në sy jo vetëm polemika vetanake e Kapllan Resulit, por as pesëmbëdhjet a më shumë artikujt denigrues që kishte shkruar në prill vitit 2000 Abdi Baleta tek gazeta Mazrrekut "Bota sot" në Zvicër e që m'i kishte dërguar nga Parisi në Boston bashkatdhetari emigrant, njeriu i mirë Nikoll Daka . Madje, as ato që Baleta kishte shkruar pafund tek "Rimbëkëmbja" në aleancë me atë që sot e konsideron si kundërshtarin më të egër, Kastriot (Kaç) Myftarin.
U ndamĂ« pĂ«r tĂ« dytĂ«n herĂ« pa arritur tĂ« pimĂ« bashkĂ« mĂ« tĂ« as dhe njĂ« kafe a llallĂ« tĂ« freskĂ«t Tirane, megjithĂ«se e ftova, sepse polemisti, siç kishte ardhur vertik nga Maqedonia, shkonte prap vertik nĂ« Maqedoni pĂ«rmes QafĂ«s sĂ« ThanĂ«s sepse atje pĂ«rtej kishte edhe hajen edhe pijen. Mbase edhe nga frika se mos i punonin ndonjĂ« rreng shqiptarĂ«t, tĂ« cilĂ«t e konsideronin si Hamza Kastrioti, kish qendruar ne TiranĂ« sa pĂ«r tĂ« shpĂ«rndarĂ« nĂ«pĂ«r pika shitje libĂ«rthat e vet, ndĂ«r tĂ« cilĂ«t edhe atĂ« ku gjĂ«ndem edhe unĂ« nĂ« tehun e kritikĂ«s resuljane, atĂ« libĂ«r qĂ« unĂ« tashmĂ« e kujtoj si "Rrota e Kapllan Resulit”.
Jam i bindur se nĂ«se Kapllan Kallush Resul Buroviçi e lexon kĂ«tĂ« fejton mbi takimin tonĂ« nĂ« TiranĂ« vjeshtĂ«n qĂ« shkoi, me siguri do t’i vĂ«rĂ« libĂ«rthit tĂ« vet tĂ« polemikavĂ« edhe njĂ« rrotĂ« tĂ« re... mullirit kallushian. E gjasat pĂ«r kĂ«tĂ« janĂ« sepse mokrra e shkrimtarit kĂ«rkon tĂ« bluajĂ«. Nuk flĂ« mokrra por mokrarĂ«t, thotĂ« njĂ« fjalĂ« me hoka.
Tek e mbramja, kĂ«to shĂ«nime pĂ«r shkrimtarin polemist qĂ« vĂ«rtitet hapsirave ballkanike pa nda, do ta mbyll me njĂ« shprehje alegorike e gazmore qĂ« ja atribuojnĂ« mĂ« sĂ« shumti oratorisĂ« sĂ« profesorĂ«ve dhe akademikĂ«ve tĂ« hallakatun e flokĂ«shpupurishun, tĂ« cilĂ«ve s’u merret vesh se çfarĂ« thonĂ« e çfarĂ« bĂ«jnĂ«: “QĂ« Ă«shtĂ« mulli me erĂ« e shoh, po uji nga i vjen?!".
­- Eh, - thashĂ« me vehte,- Kapllan Resuli bĂ«ri ç’bĂ«ri dhe e shiti njĂ« libĂ«r, e nxorri bilieten e kthimit pĂ«r TetovĂ«, po ti a derĂ«zi e punĂ«zi, pse je kĂ«shtu kurioz si njĂ« harabel vjeshte, qĂ« bie nĂ« grackĂ«n mĂ« tĂ« parĂ« tĂ« Kapllan maçokĂ«ve panballkanike.



Nga libri "Bukuri Shkodrane"-esè 2007.

26 July 2014

"E vërteta"... e pavërtetë e prof. Emil Lafe - nga Kolec Traboini



“E VĂ‹RTETA”...  E PAVĂ‹RTETĂ‹ E PROF.  EMIL LAFE

Gjuha Shqipe si tipar themelor i kombit kërkon bashkim e jo ndarje.

Nga KOLEC TRABOINI

Shkaku pĂ«r tĂ« cilin ka patur nderin tĂ« dalĂ« nĂ« opinionin publik prof. Emil Lafe nĂ« “GazetĂ«n Shqiptare” mĂ« 20 korrik 2014, Ă«shtĂ« se kĂ«rkon tĂ« shumĂ«zojĂ« me zero njĂ« shkrim mjaft serioz e konstruktiv  tĂ« botuar nĂ« gazetĂ«n “Tirana Observer” tĂ« datĂ«s 7 qershor 2014 “ShqetĂ«suese janĂ« rrĂ«njĂ«t e gjuhĂ«s shqipe” shkruar nga prof. dr. Luftulla Peza, kryetar i ShoqatĂ«s “Qendra e Studimeve Pellazgjike” TiranĂ« – PrishtinĂ«.
QĂ« nĂ« krye prof. Emil Lafe shpalos platformen e vet kundĂ«rshtuese duke pĂ«rmbledhur sĂ« pari nĂ«  9 pika problematikat qĂ« shtron prof. Peza,  pĂ«r tĂ« patur kĂ«sisoj mĂ« tĂ« lehtĂ« nĂ« kundĂ«rshtimin dhe minimizimin e vlerave tĂ« shkrimit nĂ« fjalĂ«.
Po cilat janĂ« pikat e dobĂ«ta tĂ« artikullit tĂ« prof. dr. Luftulla PezĂ«s  qĂ« sipas prof. Emil Lafe, u dashkan tĂ« konsiderohen si probleme tĂ« paqĂ«na.
Ja dhe esenca e shkrimit të prof. dr. Luftulla Peza që u bë shkak i kësaj polemike në mes dy profesorësh të nderuar:
“1) standardi i sotĂ«m i shqipes i vendosur nĂ« kohĂ«n e regjimit totalitar Ă«shtĂ« i vjetruar, i plakur dhe duhet tĂ« ecĂ« pĂ«rpara me shoqĂ«rinĂ«; 2) ruajtja e kĂ«tij standardi mbyll shtigjet e hulumtimit drejt lashtĂ«sisĂ« pellazge; 3) kur u vendos standardi u shkelĂ«n mjaft rregulla tĂ« gjuhĂ«s shqipe, sepse vendosi politika; 4) gjuhĂ«tarĂ«t dhe historianĂ«t shqiptarĂ«, duke shkelur tĂ« gjitha rregullat shkencore, i kanĂ« prerĂ« rrugĂ«n gjuhĂ«s shqipe drejt gjuhĂ«s pellazge dhe ilire me tĂ« cilat ajo lidhet dhe ka vazhdimĂ«si tĂ« plotĂ«; veprat qĂ« e lidhin gjuhĂ«n e lashtĂ« pellazge me gjuhĂ«n shqipe as analizohen, as kundĂ«rshtohen dhe as pranohen; 5) Homeri dhe Hesiodi, qĂ« kanĂ« jetuar para shek. VIII para erĂ«s sĂ« re, i pĂ«rkasin racĂ«s pellazge, qĂ« e pĂ«rshkruajnĂ« me dashuri dhe madhĂ«shti (d.m.th. nuk janĂ« grekĂ«); 6) gjuhĂ«tarĂ«t shqiptarĂ« njohin vetĂ«m standardin tĂ« bazuar nĂ« toskĂ«rishten dhe e kanĂ« shpĂ«rfillur gegĂ«rishten, prandaj nuk e pĂ«rmendin lidhjen e fjalĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« “IliadĂ«s” menin, me fjalĂ«n e gegĂ«rishtes mĂ«ni (toskĂ«risht mĂ«ri), qĂ« ka po atĂ« kuptim, por Ă«shtĂ« jashtĂ« standardit; 7) duke mohuar pellazgĂ«t si stĂ«rgjyshĂ«rit tanĂ«, historianĂ«t dhe gjuhĂ«tarĂ«t shqiptarĂ« nuk mund tĂ« vĂ«rtetojnĂ« autoktoninĂ« tonĂ«; 8) qindra mbishkrime me shkrimin ilir dhe nĂ« gjuhĂ«n ilire janĂ« nĂ« muzetĂ« e DurrĂ«sit dhe tĂ« ApolonisĂ«, por padrejtĂ«sisht gjuhĂ«tarĂ«t shqiptarĂ« nuk i pranojnĂ« si tĂ« gjuhĂ«s shqipe; 9) shqipja e njĂ«suar Ă«shtĂ« arritje e madhe e kulturĂ«s sonĂ«, duhet mbĂ«shtetur, por edhe do pasuruar dita-ditĂ«s. Disa nga kĂ«to nĂ«ntĂ« pika kanĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« me gjuhĂ«n e sotme, me shqipen standarde, ndĂ«rsa tĂ« tjerat me lidhjet shqiptaro-pellazge.”

Prof. Emil Lafe pasi ka cituar objeksionet e mĂ«sipĂ«rme tĂ« prof. dr. Luftulla PezĂ«s pĂ«rpiqet lodhshĂ«m tĂ« hedhĂ« poshtĂ« kĂ«to 9 pika, madje duke dashur ta bĂ«jĂ« kĂ«tĂ« gjĂ« zellshĂ«m, nĂ« vĂ«nd tĂ« pĂ«rdorĂ« argumentin gjuhĂ«sor si profesionist qĂ« Ă«shtĂ« , i lĂ«shohet trajtimin rutinĂ« si nĂ« shkrimet e rĂ«ndomta tĂ« gazetave tĂ« pĂ«rditĂ«shme. Duke harruar argumentin gjuhĂ«sor bie sa nĂ« ca kujtime tĂ« hershme fĂ«minore aq edhe tek nostalgjitĂ« e studimeve e hulumtimeve tĂ« kohĂ«s sĂ« komunizmit, por pa harruar t’i dalĂ« punĂ« edhe me varrosjen, bashkĂ« me dialektet veriore tĂ« shqipes, edhe tĂ« problemit pellazgjik, qĂ« shqiptarĂ«t e kanĂ« pĂ«r zemĂ«r por qĂ« prof. Lafes nuk i pĂ«lqen.
“MĂ« kujtohet – shkruan prof. Lafe,- mĂ«suesi im i gjuhĂ«s dhe i letĂ«rsisĂ« nĂ« gjimnazin e DurrĂ«sit (1951-52), shkrimtari Bedri Rama, qĂ« mĂ« qortonte: Mos ngatĂ«rro dialektet! – kur unĂ«, qĂ« vija nga 7-vjeçarja e LushnjĂ«s, pĂ«rpiqesha t’i shkruaja hartimet pak “durrsakçe”, si shokĂ«t.”
Duke dashur tĂ« tallet me problemin e paskajores si tipar themelor i dialektit tĂ« gegnishtĂ«s( dhe jo gegĂ«rishtes siç e pĂ«rdor rĂ«ndom),  prof Lafe merr ca citate tĂ« Enver HoxhĂ«s psonisur nĂ« traktet e luftĂ«s ku qĂ«nka pĂ«rdorur paskajorja jo siç duhet, ndaj, mendon e konkludon Prof. Lafe, nuk shtrohet si problem i pranueshĂ«m paskajorja sepse krijoka ilaritet nĂ« tĂ« shkruar. Paskajorja Ă«shtĂ« punĂ« e kryeme pĂ«r gjuhtarin e nderuar nga Lushnja qĂ« bĂ«n fole nĂ« Institutin Albanologjik nĂ« GjuhĂ«si dhe mbron gjithçka qĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« nĂ« kohĂ« tĂ« komunizmit. Ja dhe pĂ«rsiatja me stilistikĂ«n e Enverit qĂ« na e sjell si argument pĂ«r ilaritetin qĂ« sillka paskajorja nĂ« traktet e luftĂ«s:
“Apo Ă«shtĂ« fjala pĂ«r tĂ« “shartuar” nĂ« standard paskajoren, siç ka bĂ«rĂ« ndĂ«r tĂ« tjerĂ« edhe Enver Hoxha nĂ« shkrimet e viteve tĂ« luftĂ«s, kur shkruante p.sh.: ... pĂ«rpiqet me mish e me shpirt me e shpĂ«rnda frontin e gjerĂ« tĂ« popullit tonĂ«; ... po shkelin vatrat tona pĂ«r me gjuejtĂ« patriotĂ«t; ... ta gĂ«njejĂ« popullin, t’i hedhĂ« hi syve pĂ«r me muejtĂ« mĂ« mirĂ« me ja mbĂ«rritĂ« qĂ«llimeve tĂ« tija; ... u pĂ«rpoqĂ«n ta mobilizojnĂ« popullin pĂ«r me e çue tĂ« vritet nĂ« Libi; Fashizmi e ruante kĂ«tĂ« spiun tĂ« vjetĂ«r (Mustafa MerlikĂ«n) pĂ«r me e qitĂ« kur ta shihte pisk ... etj. Ky lloj shartimi, qĂ« pasqyron nĂ« gjuhĂ«n e shkrimit pĂ«rzierje dialektore tĂ« rastit, nuk pati (e nuk mund tĂ« kishte) sukses dhe u la mĂ«njanĂ«.”
PĂ«r gjuhtarin Emil Lafe nuk ekziston asnjĂ« shĂ«mbull i mirĂ« e i dobishĂ«m  i pĂ«rdorimit tĂ« paskajores, nuk i gjen kĂ«tĂ« as tek Pashko Vasa, Ndre Mjeda, Gjergj Fishta, Migjeni  po shkon e mbĂ«shtetet nĂ« frazeologjinĂ« politike tĂ«  Enver HoxhĂ«s shkruar nĂ« kushte ilegaliteti gjatĂ« viteve tĂ« luftĂ«s. E drejtĂ« e tij kujt i referohet. Po ky ka harruar pa cituar edhe Mehmet Shehun se edhe ai ka mbajtur njĂ« fjalim programor mjaft te gjatĂ« e tĂ« mĂ«rzitshĂ«m  pĂ«r punĂ«t e gjuhĂ«s, apo Mehmeti nuk u marrka nĂ« konsideratĂ« se ka qĂ«nĂ« poliagjent dhe armik i popullit siç e cilĂ«sonte ish miku i tij pĂ«r kokĂ« diktatori Hoxha.
Madje pĂ«r tĂ« qĂ«nĂ« bindĂ«s  nĂ« kundĂ«rshtitĂ« e veta profesori specialist i gjuhĂ«s,  thĂ«rret nĂ« ndihmĂ« krahas tĂ« tjerave edhe kujtimet e tij pĂ«rsonale pĂ«r dy dhĂ«ndurrĂ«t e prof. AleksandĂ«r Xhuvanit, Ramiz Alia dhe Bilbil Klosi, pa arritur tĂ« na bindĂ« se çfarĂ« lidhje e funksion kanĂ« kĂ«to dy emra nĂ« njĂ« pĂ«rsiatje pĂ«r GjuhĂ«n Letrare.  Inkursionet e prof. Emil Lafes nĂ« shkrimin e tij mjerisht  vetĂ«m gjuhĂ«si nuk shprehin.
Ă‹shtĂ« vĂ«rtetĂ«  i marramĂ«ndshĂ«m sepse kur i fut njĂ« tĂ«harrje problematike  nĂ« brigjet italiane, shkon thellĂ« nĂ« histori pĂ«r tĂ« na treguar  si u bĂ« standardi pĂ«rtej Adriatikut qĂ« nisi me 3 pĂ«rqind( sipas tij) e tani na lulĂ«zoka lumturisht  me 100 pĂ«r qind. Ky lloj tregimi me shifra pĂ«rqindjesh mĂ« kujton shkrimet e “ZĂ«rit tĂ« Popullit” pĂ«r rendimentin pĂ«r hektarĂ« tĂ« produkteve bujqĂ«sore, me statistika strikte, por qĂ« njĂ« herĂ« nga pakujdesia  e tipografeve titulli na doli i shtypur jangllĂ«sh, kĂ«sisoj bathĂ«t na dolĂ«n bythĂ« shifrore nĂ« rendimentet pĂ«r hektarĂ«. I kanĂ« gĂ«rmat kĂ«to rreziqe, kur nuk i pĂ«rdor si duhet tĂ« bĂ«jnĂ« gjĂ«mĂ«n.  Por profesor Lafe  vazhdon dhe me tutje pĂ«rsiatjen e tij sikur tĂ« ishim ende nĂ« shekullin e kaluar. Madje pĂ«rveç Enverit na sjell nĂ« kujtesĂ« edhe njĂ« lugat tjetĂ«r me pĂ«rmasa botĂ«rore, na kujton edhe programin e punĂ«s sĂ« vet nĂ« Kongresin e  Drejtshkrimit  ku, siç pohon jo pa krenari, ka patur si busull orientuese nĂ« GjuhĂ«sinĂ« shqiptare mĂ«simet e Josif  Visiarionoviç Stalinit. QĂ« tĂ« mos duket sikur po sajojmĂ« pĂ«rralla me Stalin e luftĂ« klasash, po paraqesim retorikĂ«n e  tĂ« nderuarit gjuhĂ«tarin tonĂ« luftĂ«tarit tĂ« ashpĂ«r kundĂ«r gegnishtes.  CitojmĂ«:

“MĂ« takon tĂ« jap kĂ«tu nja dy sqarime tĂ« shkurtra, edhe si dĂ«shmitar i punĂ«ve. Pas botimit tĂ« librit tĂ« Stalinit “Marksizmi dhe çështje tĂ« gjuhĂ«sisĂ«” gjuhĂ«tarĂ«t nuk u rrezikuan nga ndĂ«rhyrja e politikĂ«s. Pse? Sepse Stalini sqaroi nĂ« atĂ« libĂ«r se gjuha Ă«shtĂ« njĂ« fenomen shoqĂ«ror i njĂ« tipi tĂ« veçantĂ«, nuk Ă«shtĂ« as pjesĂ« e bazĂ«s, as pjesĂ« e superstrukturĂ«s sĂ« shoqĂ«risĂ«, se gjuha nuk ka karakter klasor, nuk Ă«shtĂ« ideologji, ajo u shĂ«rben njĂ«soj si klasave shfrytĂ«zuese, ashtu edhe klasave tĂ« shfrytĂ«zuara. NĂ« atĂ« libĂ«r Stalini kĂ«rkon qĂ« çështjet e gjuhĂ«s tĂ« zgjidhen nĂ«pĂ«rmjet diskutimesh shkencore dhe ka formuluar atĂ« thĂ«nien e njohur: “GjithĂ« bota e di se asnjĂ« shkencĂ« nuk mund tĂ« zhvillohet dhe tĂ« vejĂ« mbarĂ« pa luftĂ« mendimesh, pa liri kritike.” Ky citat, i shkruar me shkronja tĂ« mĂ«dha dhe me emrin e Stalinit poshtĂ«, ka qenĂ« njĂ« lloj embleme nĂ« veprimtari tĂ« ndryshme shkencore tĂ« asaj kohe.”

TĂ« lumtĂ« profesor Emil Lafe. MĂ« bukur nuk ka si thuhet. Programi stalinist u jepte liri tĂ« plotĂ« intelektualeve madje edhe liri kritike.   I dĂ«njĂ« ky konsiderim pĂ«r rrugĂ«n dhe ideologjinĂ« staliniste, krenar pĂ«r lugatin tonĂ« qĂ« rrinte nĂ« Kongresin e Drejtshkrimit si njĂ« faraon pĂ«rpara tĂ« cilit drithĂ«ronte vetĂ« vdekja. TĂ« lumtĂ« qĂ« na e solle nĂ« kujtesĂ«  Stalinin qĂ«  ne mĂ«katarĂ«t e kĂ«saj bote tĂ« shekullit XXI mjerisht e kishim harruar.  I nderuar profesor Lafe vazhdo nĂ« llogoren e luftĂ«s kundĂ«r dialekteve, vazhdo ekzekutimin e gegnishtĂ«s siç Enver Hoxha pushkatonte intelektualĂ«t veriorĂ« veç pĂ«r dy shkaqe, se ishin gegĂ« dhe katolikĂ«.
Nuk ka nevojë të bëhet gjykimi i thellë i Kongresit të Drejtshkrimit mjafton të lexojnë broçkulla të tilla për të kuptuar në çfarë bataku kishte rënë gjuhësia shqiptare në kazanin e shtrigave të komunizmit.
Dua tĂ« sjell nĂ« kujtesĂ« tĂ« Profesor Lafes njĂ« emĂ«r shqiptari, studiuesi, shqipĂ«ruesi, profesor i gjimnazit tĂ« ShkodrĂ«s NikollĂ« Daka, njĂ« pinjoll nga Hoti i burrave kreshnikĂ«,  nĂ« kohĂ«n kur mblidhej Kongresi i Drejtshkrimit 1972 nĂ« TiranĂ«, ai pikllueshĂ«m shkruante pĂ«r tragjedinĂ« qĂ« po ndodhte me tĂ« bukurĂ«n gegnishte dhe krijonte kĂ«sisoj nĂ« ShkodĂ«r poemĂ«n “Koineja e GjuhĂ«s Shqipe”.  Ă‹shtĂ« shkruar bash atĂ« ditĂ« kur vendoste Kongresi,  dhe stigmatizonte tĂ«rĂ« atĂ« teatĂ«r kukllash ku dijetarĂ«t vinin me shumĂ« si servant se sa si shkencĂ«tar sepse nuk kishte asnjĂ« zĂ« kundĂ«rshtues nĂ« atĂ« sallĂ«.
Dhe e dini çfarĂ« u bĂ« me kĂ«tĂ« tĂ« vetmin zĂ« kundĂ«rshtues nĂ« ShqipĂ«ri pikĂ«risht kur ndahej me sopatĂ« gegnishtja prej trungut kombĂ«tar, u burgos dy herĂ« dhe tĂ«rĂ« jetĂ«n e kalbĂ«n nĂ« burg, sa kur doli nga burgu i dytĂ« nuk shkoi  gjatĂ« dhe vdiq. NjĂ« atdhetar i madh, pĂ«rkthyesi i madh i latinishtĂ«s,  siç e cilĂ«sonte vetĂ« albanologu i paharruar Norbert Jokli, pasi kishte lexoi pĂ«rkthimet e tij.
Ju profesor Emil Lafe mund tĂ« vazhdoni e shkruani e botoni nĂ«pĂ«r gazetat e TiranĂ«s, tĂ« na flisni deri nĂ« ekstazĂ« e stĂ«rlodhje  pĂ«r Enverin e Stalinin qĂ« paskan u dhĂ«nĂ« liri tĂ« plotĂ« pĂ«r zhvillimet gjuhĂ«sore nĂ« ShqipĂ«ri, por mjerisht fjalĂ«t nuk e fshehin dot synimin tuaj pĂ«r mbylljen e gjuhĂ«s shqipe dhe bjerrjen e pasurive gjuhĂ«sore dialektale, ato pasuri tĂ« paçmuara qĂ« ende falĂ« Zotit mbahen gjallĂ«. Ju kĂ«sisoj rrĂ«noni tĂ«rĂ« pasurinĂ« e letĂ«rsisĂ« shqipe qĂ« shpejt do tĂ« konsiderohet njĂ« minoritet. Kam pasur e ruaj mendimin qĂ« kushdo qĂ« kĂ«rkon tĂ« shkatĂ«rrojĂ«  dhe jo tĂ« pasurojĂ« atĂ« çfarĂ« kemi ndĂ«rtuar nĂ« GjuhĂ«si, por dhe e kundĂ«rta,  siç po bĂ«ni ju dhe kolegĂ«t tuaj konservatore qĂ« dĂ«rgoni dhe peticione nĂ« qeveri, qĂ« mbroni deri me histerizĂ«m çfarĂ« keni ndĂ«rtuar keq me abandonimin mizor tĂ« gegnishtĂ«s, u them me plot gojĂ« se i keni hipur kalit mbrapsht dhe po kalĂ«roni  tĂ« gjithĂ« nĂ« qorrollepsje. Gjuha Ă«shtĂ« njĂ« trase e madhe, gjigante, qĂ« nis prej historise dhe vjen prej tĂ« gjitha skajeve tĂ« trojeve dhe shqiptarisĂ« e ku mund tĂ« ecim tĂ« gjithĂ« shqiptarĂ«t pa patur aspak nevojĂ« tĂ« shtyjme, tĂ« anashkalojmĂ« apo dhe shtypim e shkelim njĂ«ri-tjetrin, çfarĂ« nĂ« komunizĂ«m mjerisht Ă«shtĂ« bĂ«rĂ«. Ndaj le tĂ« guxojmĂ« tĂ« bĂ«jmĂ« atĂ« qĂ« kĂ«rkon koha dhe e drejta: Hapjen e arkapijave tĂ« gjuhĂ«s, heqjen e brakeshave tĂ« fanatizmit akademik mediokĂ«rr dhe bashkimin e natyrshĂ«m gjuhĂ«sor nĂ«pĂ«rmjet pasurimit tĂ« saj nga çdo burim i kthjelltĂ« dialektor( ashtu siç lumejt krijohen nga burimet),  pĂ«r mĂ« tepĂ«r ashtu siç kĂ«rkohet dhe bashkimi kombĂ«tar,  sepse me ndarje e pĂ«rçarje  nuk shkohet kurrkund.