26 April 2014

Qitapet e Qatipët e demokracisë- nga Kolec Traboini



QITAPĂ‹T E QATIPĂ‹T E DEMOKRACISĂ‹
(Vazhdimi i shkrimit “HĂ«na verdhane e Ben Blushit” tashmĂ« nĂ« festivalin merre-lĂ«re tĂ« librave)

Nga KOLEC TRABOINI

NĂ« festivalin e merre-lĂ«re tĂ« librave nĂ« TiranĂ«, ku do tĂ« jepet çmimi i ri nĂ« fshat tĂ« vjetĂ«r “A. Klosi”, qĂ« ditĂ«n e parĂ« u vu re se njĂ« libĂ«r, anipse pak mĂ« shumĂ« se 100 faqe, qĂ« po sillej si ato mallrat qĂ« i lĂ«vizin nĂ«pĂ«r porte me elektrokarro.
Se vĂ«rtet ishin barrĂ« e rĂ«ndĂ« ato mijĂ«ra libra tĂ« bĂ«ra dĂ«ng e me tĂ« njĂ«jtin emĂ«r “HĂ«na e ShqipĂ«risĂ«” kur nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« nĂ« kopertinĂ« nuk duket askund ShqipĂ«ria, por fytyra plot shkĂ«lqim e mirĂ«qĂ«nie e deputetit tĂ« partisĂ« nĂ« pushtet Ben Blushi. NjĂ« marramendje kjo kur shkrimtarĂ«t, sado tĂ« mira t’i kenĂ« veprat e tyre, nuk pretendojnĂ« tĂ« shesin mĂ« shumĂ« se dhjetĂ« libra e jo mĂ« t’i transportojnĂ« me vinça. Llogaria Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« qĂ« botuesi i HĂ«nĂ«s sĂ« verdheme tĂ« Ben Blushit tĂ« nxjerrĂ« fitime financiare, por edhe politike. Henri Çili, sejmeni i pĂ«runjur i kryeministrit tĂ« djeshĂ«m, boton e pompon librin e deputetit socialist Ben Blushi, kĂ«sisoj kemi aleancat e atyre qĂ« ndĂ«rrojnĂ« kolltukĂ«t e bĂ«jnĂ« sikur janĂ« kundĂ«rshtarĂ« veç pĂ«r tĂ« ndĂ«rsyer popullin.
NdĂ«rkohĂ« autori bashkĂ« me fitimin ka edhe njĂ« show mediatik pĂ«r t’ia patur zili edhe nobelistĂ«t. KĂ«sisoj fryrje tollumbacore kemi parĂ« nĂ« kohĂ«n e veprave tĂ« Enver HoxhĂ«s, por mĂ« pas pĂ«rsĂ«ritur hareshĂ«m nga beniaminĂ«t e politikĂ«s. Ndaj sapo pashĂ« ngarkesĂ«n si nĂ« hapĂ«sirat portuale tĂ« DurrĂ«sit mĂ« shkoi mendje tek vepra “ShĂ«nime pĂ«r Lindjen e Mesme”, ku diktatori kishte shkruar edhe njĂ« kapitull tĂ« madh pĂ«r konfliktet fetare, konflikte tĂ« cilat tani i analizon deputeti Ben Blushi nĂ« terrenin shqiptar.
Sa bukur dinĂ« t’i bĂ«jnĂ« punĂ«t qatipĂ«t e politikĂ«s mendova. ShkruajnĂ« dhe qitape dhe Ă«shtĂ« e detyruar ta lexojĂ« tĂ«rĂ« kazaja. Jemi a nuk jemi ende nĂ« kohĂ«n e qoftĂ«largut?
Shembujt qĂ« sjell Ben Blushi nĂ« libĂ«rthin e tij janĂ« mbresa filmash(“nĂ« ShqipĂ«ri lulet i hanĂ« gomerĂ«t”) apo informacione tĂ« vonuara mbi incidentet nĂ« Mexhlisin e perandorisĂ« osmane, referenca me tĂ« cilat merren historianĂ«t, osmanologĂ«t e jo ata qĂ« flasin nĂ« emĂ«r tĂ« sovranit pĂ«r punĂ«t e hallet qĂ« ka sot ShqipĂ«ria, çfarĂ« tĂ« bĂ«n tĂ« mendosh se ende ka njerĂ«z qĂ« shkruajnĂ« me mendĂ«sinĂ« e qatipit e tĂ« qitapit. Pra duke sjellĂ« ca thĂ«nie a episode parashekullore e duke i aktualizuar si nĂ« kohĂ«n e mereqepit, sikur pĂ«r 100 vjet tĂ« kishim mbetur aty ku kemi qenĂ« e asgjĂ« nuk ka lĂ«vizur nĂ« mentalitetin e shqiptarit.
NĂ« parlamentin turk vĂ«rtet kanĂ« ndodhur kĂ«sisoj ndeshjesh e grindjesh  siç citon Beni nĂ« libĂ«rthin e vet, sepse kanĂ« qenĂ« edhe nĂ« perandori forca politike kundĂ«rshtare. Ka pasĂ« opozitĂ« edhe nĂ« Mexhlisin otoman.  Ismail Qemalin nuk e kanĂ« rrahur vençe si tĂ« rrahin (apo vrasin sot)  por i nxehur Dervish beu nga Serezi i MaqedonisĂ«, i ra me shpullĂ« Ismail Qemalit. Hasan PrishtinĂ«s i erdhi aq keq, saqĂ« i kĂ«rkoi dyluftim deputetit tĂ« MaqedonisĂ«. MirĂ«po, ndĂ«rhyri Ismail Qemali:Biro! Ti i duhesh ShqipĂ«risĂ«” kĂ«shtu thotĂ« historia pĂ«r duelin qĂ« nuk u bĂ« kurrĂ«. KĂ«sisoj  autori i HĂ«nĂ«s rrĂ«nuese nuk ka asgjĂ« tĂ« re nĂ« shembujt qĂ« sjell. Ka njĂ« libĂ«r Hasan Prishtina botuar kĂ«tu afro 93 vjet, nĂ« vitin 1921,  "Shkurtim kujtimesh pĂ«r kryengritjet e vitit 1912" qĂ« tregojnĂ« shkaqet e kryengritjes qĂ« sollĂ«n pavarĂ«sinĂ« e jo pĂ«r ca grindje nĂ« mexhlisin turk ku na paska vepruar inati personal mĂ« shumĂ« se ndjesia kombĂ«tare.
Se ku po shkojmĂ«, pyetja qĂ« e rrĂ«nqeth deputetin e Elbasanit (anipse nga babai Ă«shtĂ« prej Korçe) me rezidencĂ« nĂ« TiranĂ«, Ben Blushin, nĂ« fakt duhet populli tĂ« pyesĂ« parlamentarĂ«t e jo tĂ« pyesĂ« deputeti popullin. KĂ«tu nĂ« ShqipĂ«ri dĂ«gjon mrekullira me Nastradin. Ky deputet me listĂ«, kur u sajua gurguleja me kimikatet e SirisĂ«, doli nĂ« publik nĂ« nahi tĂ« Elbasanit si njĂ« adoleshent e tha se unĂ« jam kundra nĂ«se qeveria merr njĂ« vendim tĂ« tillĂ«, sikur tĂ« mos kishte forume partia e tij, doli pra pĂ«rkrah tĂ« pizmosurve me frymĂ« antiamerikane, sikur Amerika do tĂ« hidhte bomba kimike nĂ« ShqipĂ«ri. NĂ« fakt u pĂ«rzie me mediokritetin e turmĂ«s thjesht pĂ«r t’i bĂ«rĂ«  karshillĂ«k Edi RamĂ«s. NĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« kĂ«tĂ« lojĂ« antiramĂ« e bĂ«ri  me koshiencĂ« sepse dĂ«shiron tĂ« vijĂ« nĂ« krye, mirĂ«po i ka tĂ« gjitha gjasat qĂ« nĂ« zgjedhjet e ardhshme jo tĂ« ngjitet mĂ« lart por tĂ« mos jetĂ« as deputet e kjo e tmerron autorin e librin “HĂ«na e ShqipĂ«risĂ«”.
Ajo çfarë e intrigon Ben Blushin, deputetin e partisë në pushtet, është mendësia e shqiptarëve të cilët i sheh nga maja e Pikaloit. I duken të vegjël, i duken mizantropë, i duken injorantë nga ata që i japin të hajë gomarit lule, kryekrejet i sheh shqiptarët si një specie në zhdukje me ca llogari fantazore se të varfërit zhduken duke mos u riprodhuar, ndërsa të pasurit mbijetojnë e Shqipëria shkon në një milion e gjysëm e asnjë çik më tepër. Kështu thotë Ben Blushi duke na bërë mësime maltiusiane, pse jo edhe neomarksiste që kapitalizmi i bën varrin vetes.
NĂ« aspektin tjetĂ«r se si janĂ« shqiptarĂ«t e kanĂ« thĂ«nĂ« udhĂ«tarĂ«t e ndryshĂ«m qĂ« nĂ« kohĂ«n e SkĂ«nderbeut e mĂ« pas Mevla Çelebiu e nuk ka mbetur ta shkokolisĂ« a ta kullandrisĂ« kĂ«tĂ« muhabet Ben Blushi qĂ« ngroh vezĂ«t nĂ« parlament. Nuk Ă«shtĂ« asgjĂ« e re edhe kjo. Por nĂ« njĂ« shtet provincial si ShqipĂ«ria çdo person publik kur flet e konsideron se kjo Ă«shtĂ« hera e parĂ« qĂ« shtrohet e zgjidhet njĂ« çështje. Ai e vetĂ«m ai Ă«shtĂ« i pari dhe i fundit. Duke e parĂ« kĂ«tĂ« mani, tashmĂ« nĂ« modĂ« nĂ« TiranĂ«,  kam qenĂ« e mbetem kundĂ«r beniaminĂ«ve tĂ« politikĂ«s qĂ« i pĂ«rkĂ«dhelin sedrĂ«n vetes, shkruajnĂ« ca pĂ«rsiatje pĂ«r dy muaj dhe ja libri, shoqĂ«ruar me kokorisje.
Po le tĂ« shkojmĂ« mĂ« pĂ«rtej faqeve tĂ« libĂ«rthit, HĂ«na e gremisur, mos vallĂ« e pamĂ« deputet Benin tĂ« thojĂ« njĂ« fjalĂ« tĂ« vetme nĂ« parlament? PĂ«rse Ă«shtĂ« Parlamenti, pĂ«r sojllitĂ« Ă«ndrrimtarĂ« apo njerĂ«z praktikĂ« qĂ« zgjidhin probleme. NĂ«se merr paratĂ« e popullit, shpĂ«rbleja me mund e sakrificĂ« kĂ«tij populli, fol nĂ« emĂ«r tĂ« interesave tĂ« tij e mos rri nĂ«n hije. TĂ« qĂ«ndruarit nĂ« hije e dalja me ca libĂ«rtha pĂ«r t’i shitur e bĂ«rĂ« bujĂ« dhe pĂ«r fituar para del nĂ« prioritet, kĂ«sisoj  meqĂ«nĂ«se Median e kanĂ« nĂ« dorĂ« e vĂ«rtisin si topsheqeri, gjejnĂ« frymĂ«n e mirĂ«kuptimit, tĂ« interesit  dhe kĂ«shtu puqen sejmenĂ«t e kryeqeveritarit tĂ« djeshĂ«m me deputetin e partisĂ« nĂ« pushtet. PĂ«r kĂ«tĂ« nuk flet as Beni e as askush. Edhe Media hesht pĂ«r kĂ«tĂ«.
Nuk kundĂ«rshtojmĂ« faktin se ka njĂ« mentalitet turqeli nĂ« administratĂ«n shqiptare, por Ă«shtĂ« nĂ« zero influencĂ« kushdo qĂ« mendon se i di tĂ« gjitha, i jep mend njerĂ«zve ndĂ«rkohĂ« nuk e lozin as qimen pĂ«r tĂ« ndryshuar gjendjen. KĂ«tij vendi nuk i bĂ«jnĂ« punĂ« as teorizimet e as llafeeollogjitĂ«, por prakticiteti, anzhazhimi qytetar pĂ«r t’i lĂ«vizur gjĂ«rat nĂ« kahjen e duhur. Llafet le t’ua lĂ«nĂ« atyre qĂ« kanĂ« veç çelĂ«sat e kashtĂ«s. Ben Blush- deputeti, duhet tĂ« lĂ«vizĂ«, tĂ« flasĂ« atje ku Ă«shtĂ« pĂ«r tĂ« folur, sepse pĂ«r atĂ« e paguan populli si deputet. Deputeti Ben Blushi nĂ« Kuvend hesht, e heshtja e tij  Ă«shtĂ« irrituese mĂ« shumĂ« sesa llomotitjet e opozitĂ«s e cila mesa po shihet ka arritur ta stepĂ« pozitĂ«n apo mĂ« e keqja, ka gjetur mirĂ«kuptimin e saj pĂ«r tĂ« mos u dĂ«nuar pĂ«r veprimet shkatĂ«rrimtare e vjedhjet spektakolare qĂ« i Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« shtetit shqiptar nga kastat e politikĂ«s.  E nĂ« kĂ«tĂ« pozitĂ«  anemike Ă«shtĂ« edhe Ben Blushi me qitapĂ«t e tij.
Guzhina universitare e Çilit del e jep njoftimin se janĂ« shitur deri mĂ« tani 3000 kopje tĂ« librit me pĂ«rçartje “HĂ«na....” e Blushit. Guzhina po guxhinĂ«, por do tĂ« kĂ«shilloja lexuesit tĂ« mos nguten tĂ« blejnĂ« tĂ« tillĂ« libra politikanĂ«sh me prognoza mjerane, tĂ« cilĂ«t edhe vetĂ« si politikanĂ«-autorĂ« veprojnĂ« si personazhe letrare, ta zĂ«mĂ« Obllomovi me papuçet e tij qĂ« nuk doli e nuk doli kurrĂ« deri tek dera e oborrit. LĂ«rini pra tĂ« bĂ«hen stok me qitapĂ« e me qatipĂ« e asesi tĂ« mos ndihmoni tĂ« dhjamoset politika qĂ« nuk bĂ«n asgjĂ« tjetĂ«r veç ushqehet me djersĂ«n e popullit dhe ngroh vezĂ«t e veta nĂ« parlament. Dhe kĂ«sisoj, njerĂ«zit qĂ« janĂ« nĂ« pikĂ« tĂ« hallit tĂ« detyrohen tĂ« paguajnĂ« dyfish, edhe pĂ«r qitapin, edhe pĂ«r qatipin, s’e dinĂ« si t’i molloisin punĂ«t e veta qafirĂ«t e demokracisĂ«. NĂ« mbyllje do tĂ« thosha se kĂ«ta politiko-shkrimtarĂ« qĂ« janĂ« bĂ«rĂ« njĂ« tufĂ« tashmĂ« e pompohen llahtarshĂ«m nga Media,  po shfaqen gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ«  tipikĂ« si “Çabytha” personazhi i romanit ironik i sapobotuar i shkrimtarit Agim Gjakova “RrĂ«fimet”. Sukses i padyshimtĂ« i demokracisĂ« edhe ky, qĂ« personalitetet politike nĂ« TiranĂ« kanĂ« ambicjen e shfrenuar Orwelliane, t’ju ngjajnĂ« personazheve groteske nĂ« PrishtinĂ«.

22 April 2014

Stina e mjekrrave të hajthshme - nga Kolec Traboini

STINA E MJEKRRAVE TĂ‹ HAJTHSHME

Nga  KOLEC TRABOINI

Jemi mĂ«suar qĂ« me mjekra tĂ« shohin figurat e shĂ«njtorĂ«ve. Padyshim edhe nĂ« fytyrat e heronjĂ«ve tĂ« lashtĂ«sisĂ«, tĂ« filosofĂ«ve e artistĂ«ve, nĂ« shtatoret qĂ« ka ruajtur dheu, pas rrĂ«nimeve qĂ« solli sa natyra po  aq vetĂ« njeriu, gjejmĂ« pra figura me mjekĂ«rr. Krishtin e Muhametin padyshim nuk mund ti pĂ«rftyrojmĂ« pa mjekĂ«rr. KristianĂ«t ndĂ«rkohĂ« qĂ« ruajtĂ«n shumëçka nga mĂ«simet e Krishtit, apo simbolikat qĂ« lidhen me tĂ«, si ta zĂ«mĂ« zakoni i pirjes sĂ« verĂ«s, nuk u ruajt nga katolikĂ«t  mjekrra,  e mezi po  kemi aty kĂ«tu  ndonjĂ« prift me mustaqe. OrthodoksĂ«t me pretendimin se vetĂ«m ata janĂ« kristianĂ«t e vertetĂ« e tĂ« drejtĂ«, e ruajtĂ«n mjekrrĂ«n si simbol. KĂ«shtu kudo qĂ« gjen priftĂ«rinj orthodoksĂ« gjen dhe mjekrra, madje kreshnike.
NdĂ«rkohĂ« popullsia qĂ« i pĂ«rkiste kĂ«tyre kontensioneve fetare kristiane  nuk u tundua tĂ« mjekĂ«rrzohej,  madje edhe ata qĂ« e kishin  e hoqĂ«n sepse kĂ«sisoj sillte njĂ« pastĂ«rti mĂ« tĂ« madhe dhe bukuri nĂ« paraqitje. KlerikĂ«t islam e ruajtĂ«n edhe ato si orthodoksĂ«t  simbolikĂ«n mjekĂ«rrore, dhe me njĂ« fanatizĂ«m fetar u krijua njĂ« mikroklimĂ« e tillĂ« qĂ« mbajtja e mjekrrĂ«s tĂ« shprehte edhe pĂ«rkushtimin e thellĂ« deri nĂ« sakrificĂ«  ndaj fesĂ«,  shto mbajtjen e gjithçkaje tĂ« vjetĂ«r nĂ« mosndryshim pĂ«rballĂ« njĂ« bote qĂ« gjithnjĂ« ndryshonte mĂ«nyrĂ«n e jetesĂ«s.
Kuptohet se Shqipëria këtë mjekërrzim të shfaqur si përkatësi fetare pas pavarësisë mund të ketë ruajtur aty këtu, por nën influencen e kulturës perëndimore ku shumica e shqiptarëve të rinj kryenin studimet, bëri që mjekrra sa vinte e humbiste terrenin në fytyrat e shqiptarëve. Kuptohet se me ateizmin e sistemit monist, anipse nuk e ndaloi mjekrrën me ligj, nuk u duken më mjekrrat në Shqipëri. Kjo ka edhe spjegimin tjetër veç asaj që u quajt shfaqje e huaj, ku kishin kohë shqiptarët të merreshin me përformimin e mjekrrave kur kishin aq shumë telashe e aq shumë pamundësira.
Por erdhi demokracia sado e kufizuar qĂ« lĂ«shoi shumëçka nĂ« udhĂ« tĂ« vet pa krye. KĂ«sisoj u rishfaqĂ«n edhe mjekrrat,  paradoksalisht erdhĂ«n nĂ« njĂ« kohĂ« qĂ« kishte shumĂ« varfĂ«ri e  pisllĂ«k dhe kĂ«sisoj tĂ« mjekĂ«rrzuar rishtazi nuk u panĂ« for hijshĂ«m nga popullsia. TĂ« ishe emigrant e tĂ« mbaje mjekĂ«rr tregonte se ose nuk kishe njĂ« strehĂ«, nuk kishe as mundĂ«si tĂ« laheshe e  tĂ« rruheshe, ose ana tjetĂ«r imitoje artistĂ«t estravagantĂ« perĂ«ndimorĂ«t tĂ« viteve 60-70 pĂ«r tĂ« mos u dukur si njĂ« fshatar i provincave tĂ« humbura tĂ« ShqipĂ«risĂ« mbetur nĂ« izolim pĂ«r pesĂ«dhjet vjet. Por edhe kjo faze e dhjetvjeçarit tĂ« fundit tĂ« shekullit XX u krye e nĂ« fillimin e shekullit tĂ« ri nisi tĂ« bjerĂ« interesi pĂ«r mjekrrĂ«n si maskim apo si tendencĂ« pĂ«r tu shfaqur medemek europian i kulturuar, sĂ« pari se europianĂ«t e tejkaluan edhe vetĂ« kĂ«tĂ« mode, por edhe shqiptarĂ«t nisĂ«n ti kushtojnĂ« mĂ« shumĂ«  vemĂ«ndje pastĂ«rtisĂ« aq mĂ« tepĂ«r se mjekrra nisi tĂ« marrĂ« njĂ« simbolikĂ« tjetĂ«r, atĂ« tĂ« fanatizmit fetar orjental.
Shfaqja nĂ« kĂ«tĂ« botĂ« e Bin Ladenit dhe pasuesve tĂ« tij solli edhe erĂ«n e re tĂ« mjekĂ«rrzimit, tashmĂ« jo si modĂ« por si njĂ« unitet e manifestim fetar. KĂ«tu nuk kishte mĂ« asnjĂ« rĂ«ndĂ«si a i kishe kushtet tĂ« mbaje mjekĂ«rr nĂ« aspektin se ajo kĂ«rkon pastĂ«rti, pĂ«rkundrazi lihej me njĂ« rritje tĂ« lirĂ« e pa asnjĂ« rregull estetik, si punĂ« shkurresh tĂ« egra. Ndryshe nga njerĂ«zit e kulturĂ«s dhe tĂ« artit qĂ« nĂ«se linin mjekĂ«rr bĂ«nin kujdes pĂ«r tĂ« duke i lĂ«nĂ« vend qĂ« tĂ« shprehin talentit e vet edhe berberĂ«t stilistĂ«, kĂ«ta tĂ« tjerĂ«t, qĂ« i pĂ«rkisnin njerĂ«zve qĂ« nuk kishin fare tĂ« bĂ«nin me kulturĂ«n, tĂ« jepnin pĂ«rshtypjen se je pĂ«rpara njĂ« pylli ku mund tĂ« rriteshin tĂ« gjitha llojet e bimĂ«ve e drurĂ«sh e askush nuk tregonte kujdes pĂ«r tĂ«. Kush ka patur rastin tĂ« udhĂ«tojĂ« nĂ«pĂ«r kĂ«sisoj pyjesh qĂ« u themi tĂ« virgjĂ«r, njĂ« lloj xhungle, gjithmonĂ« Ă«shtĂ« shoqĂ«ruar me njĂ« frikĂ« drithĂ«ruese,  e spjegueshme kjo prej drojĂ«s se prej kĂ«tij pylli mund tĂ« shfaqej befasisht çdo lloj kafshe e egĂ«r dhe e rrezikĂ«shme. NĂ« fakt kĂ«sisoj edhe ka ndodhur e  jo vetĂ«m nĂ« pyjet por edhe nĂ« shoqĂ«ritĂ« njerĂ«zore. TĂ« drithĂ«ron e tmerron mendimi i kamikazhĂ«ve qĂ« shfaqen krejt ngjashĂ«m me daljen e kafshĂ«ve tĂ« egra nga pylli dhe hedhin nĂ« erĂ« avionĂ« udhĂ«tarĂ«sh, stacione trenash apo lokale publike pa patur mĂ«shirĂ« pĂ«r njerĂ«zit e pafajshĂ«m.
TashmĂ« mjekrrat tek ne janĂ« njĂ« realitet, ndoshta jo dominues e zotĂ«rues por kanĂ« zĂ«nĂ« tĂ« shfaqen e tĂ« fitojnĂ« mjaft terren nĂ« pĂ«rditshmĂ«ri. Ca thonĂ« se pĂ«r mbajtjen e mjekrrĂ«s dikush andej nga thellĂ«sia e Orjentit edhe tĂ« stimulon, tĂ« lidh njĂ« pension tĂ« vogĂ«l tĂ« paktĂ«n sa pĂ«r tĂ« mbajtur frymĂ«n se ky shtet tĂ« lĂ« tĂ« vdesĂ«sh urie. Pra paskemi nĂ« shoqĂ«rinĂ« shqiptare edhe njĂ« kategori mjekĂ«rrzimesh pĂ«r mbijetesĂ«. Nuk ka pse tu themi “Pse?” kĂ«tyre njerĂ«zve sakohĂ« qĂ« shteti dhe instancat e pushtetit e politikĂ«s as qĂ« e vrasim mendjen se si ti zgjidhin problemet e papunĂ«sisĂ« qĂ« Ă«shtĂ« kryeproblemi vrastar i kĂ«tij vendi.
Ka edhe njĂ« grupim fetaresh islamikĂ« tĂ« cilĂ«t mbledhur pas njĂ« sekti konservator e fanatik e manifestojnĂ« mjekĂ«rrzimin duke e bĂ«rĂ« sa mĂ« tĂ« pranishĂ«m nĂ« shfaqjet publike me qĂ«llim tĂ« pĂ«rhapjes sĂ« itharĂ«ve tĂ« saj. Shumimin e mjekrrave publike ata e konsiderojnĂ« njĂ« fitore qĂ« do tĂ« kurĂ«rozohet me islamizimin politik dhe me premisĂ« marrjen e pushtetit. Ata janĂ« programuar asisoj dhe janĂ« nĂ« vazhdĂ«n e punĂ«s sĂ« vet, me njĂ« kushtĂ«zim,  sa mĂ« e mjeruar tĂ« bĂ«het jeta e njerĂ«zve aq mĂ« dominant do tĂ« jenĂ« ata, radikalĂ«t fetarĂ«. MegjithĂ«se frikĂ« e panik nuk ka pse tĂ« kemi, por gjithĂ«sesi mendjelehtĂ«sia e figurave tĂ« politikĂ«s e tĂ« pushtetit tĂ« cilĂ«t nuk bĂ«jnĂ« asnjĂ« kujdes pĂ«r njerĂ«zit,  por i lĂ«nĂ« ata nĂ« fatin e vet tĂ« mjerushĂ«m, Ă«shtĂ« njĂ« ndihmesĂ« e madhe pĂ«r shkarjen nĂ« ekstremizma tĂ« shumĂ«llojshme.
Po a Ă«shtĂ« çdo lloj mjekĂ«rrzimi shfaqje e mentalitetit fetar? Sigurish qĂ« jo.  Dhe padyshim qĂ« askush nuk ka ndĂ«rmĂ«nd tĂ« diskriminojĂ« ata qĂ« e kanĂ« mbjellĂ« rasatin e mjekrrave nĂ« fytyrĂ« tĂ« vet  sepse jetojmĂ« nĂ« njĂ« vend tĂ« lirĂ«,  por nuk Ă«shtĂ« e drejtĂ« dhe as e dobishme tĂ« jemi indiferent, tĂ« bĂ«jmĂ« sikur nuk shohim, tĂ« bĂ«jmĂ« sikur nuk ka probleme nĂ« kĂ«tĂ« vend, dhe se edhe shfaqja e shumimi i mjekĂ«rrzimit nuk e ka njĂ« shkak e nuk e ka edhe njĂ« kosto, akoma mĂ« tepĂ«r  dhe njĂ« pasojĂ« nĂ« balancat sociale nĂ« aspektin e larmisĂ« sĂ« religjioneve nĂ« ShqipĂ«ri.
PĂ«rtej kĂ«saj,  vihet se se ka edhe njĂ« mjekĂ«rrzim allasoj, pak mĂ« kontemporan qĂ« mund ti kenĂ« nĂ«n ndikimin e disa artistĂ«ve me famĂ« por ekstravagant. Dihet se njĂ« shoqĂ«ri foshnjore nĂ« zhvillimin e kulturĂ«s i shfaqet njĂ« mani kolektive, si njĂ« lloj majmunĂ«rie duke imituar gjithçka çfarĂ« sheh nĂ« botĂ«n e zhvilluar. ThamĂ« se disa tĂ« rinjĂ« shqiptar, pas hapjes sĂ« ShqipĂ«risĂ«, nisĂ«n tĂ« imitojnĂ« ato moda e modele qĂ« kishin parĂ« nĂ« ekranet televizive e qĂ« pĂ«r ta qe e ndaluar. U shfaqĂ«n mjekrrat artistike( artistike u thĂ«nshin) ca si Kardinali Rishelje, ca si Don KishotĂ« e ca tĂ« tjerĂ« me mjekrra piktoreske alla Miguel de Cervantes Saavedra. NĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« kĂ«ta u shfaqen si ilaritete sepse ajo kohĂ« ishte e perĂ«nduar nĂ« modĂ«. KĂ«sisoj mjekĂ«rrzimi me tendenca tĂ« sforcuara deri nĂ« raskapitje pĂ«r tu dukur modern, nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« tregonte diçka tjetĂ«r,  se sa anakronikĂ« e dĂ©modĂ© jemi. GjithĂ«sesi kĂ«ta lloj mjekrrash janĂ« me shpenxime, madje shpenxojnĂ« mĂ« shumĂ« kohĂ« e para se vetĂ« gratĂ« e tyre. Dhe ja ku i kemi edhe nĂ« parlament edhe nĂ« qeveri edhe nĂ« krye tĂ« insitucioneve mjekĂ«rrzimet  “artistike”.  Ca me humor thonĂ« ( ndoshta zĂ«rat dalin nga opozita) se Kryemimistri, meqĂ« i ka dobĂ«si kategorinĂ« e njerĂ«zve me mjekrra tĂ« estetizuara skajshĂ«m, kur hartonte listen e drejtuesve tĂ« institucioneve i binte ballit me dorĂ« se nuk po gjente nĂ« ShqipĂ«ri njeri me mjekĂ«rr intelektuale tĂ« denjĂ« ta zĂ«mĂ« pĂ«r drejtor tĂ« GalerisĂ« sĂ« Arteve. Pa ç’pa dhe e tĂ«rhoqi njĂ« emigrant shqiptar nga Franca. Tani nĂ« tĂ« vĂ«rtetĂ« Galeria e Arteve Figurative,  ka njĂ« drejtor me njĂ« mjekĂ«rr tĂ« stilizuar pak si Vincent e pak si Paul Gauguin, e denjĂ« pĂ«r tu shfaqur si progres shqiptar nĂ« kulturĂ«n europiane. Por ama ekspozitĂ«n "PranverArt 5" e pamĂ« nĂ« Muzeun Historik KombĂ«tar e jo nĂ« GalerinĂ« e Arteve, çfarĂ« tregon se mjekrrat institucionale  i kemi tĂ« bukura, progresive, por punĂ«t nuk i kemi po aq.
Por shkoni mĂ« tej e vini re me kujdes kush janĂ« drejtuesit e institucioneve kryesore kulturore nĂ« TiranĂ«. Pas Galerise, kaloni tek Teatrin KombĂ«tar qĂ« Ă«shtĂ« fare pranĂ«. E njĂ«jta zgjidh-zgjedhje… Aq ngushtĂ« ka vajtur puna sa dalin fjalĂ« hokatare se ka njĂ« inkursion tĂ« fshehtĂ« tĂ« pozitĂ«s pĂ«r ti marrĂ« apo huazuar ndonjĂ«  figurĂ« mjekrrore opozitĂ«s pĂ«r ta vĂ«nĂ« nĂ« krye tĂ« ndonjĂ« institucioni, e nuk Ă«shtĂ« çudi tĂ« riciklohet edhe ndonjĂ« mjekĂ«rr  mberthejcore. Ca thonĂ« se Kryeministri edhe kĂ«shilltarĂ«t i zgjodhi me mjekrra artistike, por mĂ« tej edhe njĂ« kĂ«shilltar nga Kosova qĂ« piketoi ishte i stafit filosofik mjekrror, a thĂ«nĂ« ndryshe, mjekrra mĂ« e hijshme e PrishtinĂ«s.
KĂ«sisoj, qĂ« tĂ« rrimĂ« shtrĂ«mbĂ«r por tĂ« flasim drejtĂ«, mjekrrat nuk i kemi vetĂ«m tek Xhamia e Dine HoxhĂ«s nĂ« rrugĂ« tĂ« KavajĂ«s apo dhe rreth xhamive tĂ« tjera, nĂ«pĂ«r dyqanet e shumta “Hallall” qĂ« kanĂ« zĂ«nĂ« çdo skutĂ« tĂ« TiranĂ«s, tĂ« cilat e vĂ«nĂ« nĂ« panik pĂ«r ardhmĂ«rinĂ« deputetin socialist Blushi, por i kemi edhe nĂ«pĂ«r institucionet kryesore tĂ« kulturĂ«s.
Madje, hĂ«mmmm…., nĂ« parlament, nĂ« krahun e majtĂ« tĂ« deputetit socialist Blushi qĂ«ndron njĂ« mjekĂ«rr socialiste madhĂ«shtore e denjĂ« pĂ«r tu bĂ«rĂ« ministrore, por ideale do tĂ« ishte tĂ« bĂ«hej edhe mjekĂ«rr presidenciale.
Mesa duken bathĂ«t nĂ« kĂ«tĂ« provincĂ«n tonĂ« habitore,  kĂ«to mjekrrat institucionale pĂ«r tĂ« cilat tregohet pĂ«rkujdesje qeveritare nuk ja zĂ«nĂ« sytĂ« askujt, madje as opozitĂ«s,  sepse shihen si mjekrra tĂ« hajthshme, tĂ« buta.
Botuar në gazeta SOT 24 prill 2014, f.17
NEXT: EDGAR ALLAN POE ME SE FUNDI I KTHEHET VENDLINDJES
http://traboini1.blogspot.com/2014/04/edgar-allan-poe-me-se-fundi-i-kthehet_21.html

21 April 2014

Edgar Allan Poe - më së fundi i kthehet vendlindjes- nga Kolec Traboini

EDGAR  ALLAN  POE - MĂ‹ SĂ‹ FUNDI I KTHEHET VENDLINDJES
Nga qĂ«ndrimi i gjatĂ« mohues, mesa duket diçka ka ndryshuar nĂ« vitin 2014, kĂ«tĂ« vjeshtĂ« shtatorja e Edgar Allan Poes, qĂ« shihet nĂ« kĂ«tĂ« foto  tĂ« "The Paris Review" do tĂ« vendoset nĂ« njĂ« shesh tĂ« Bostonit, vendlindjes sĂ« poetit.
  Nga  KOLEC TRABOINI

Sa më shumë shkonin vitet, aq më tepër rritej fama e këtij shkrimtari që tashmë mbarë bota e konsideron si një gjeni. Shumë qytete në Amerikë e kanë nderuar duke krijuar muzeume apo buste e pllaka përkujtimore nëpër vendet ku ka jetuar. Por veç kurrkund nuk ka një muze ku të shkruhet e thuhet se këtu ka lindur gjeniu Edgar Allan Poe. Shumë kush e kapercen këtë moment të jetës së shkrimtarit, madje edhe kur e dinë vëndlindjen e tij, për të cilën vjen në ndihmë edhe epistolari i vetë Allan Poes, thëniet e tij.
Mattheu Pearl nga Kambridge Massachusets, author i veprĂ«s , "Hija e Poes” shkruan se :”Kurrsesi nuk shtrohet çeshtja se Poe e abandonoi Bostonin, pĂ«rkundrazi shtrohet çeshtja tjetĂ«r, pse Bostoni vazhdon ta abandonoje Poen”.
Kjo është një e vertetë e dhimbshme për dashamirësit e letërsisë aq më tepër kur ndër njëmijë reliket historike që ka Bostoni, si një qytet i madh turistik, nuk ka as muzeum e as statujen e tij në ndonjë nga sheshet e veta të shumta kur këtë e kanë dhe komunitetet nga Europa, ta zëmë grekët kanë organizuar një shesh me monumentin e Aleksandrit të Madh që e konsiderojnë të vetin. E vetmja shenjë që tregon lidhjet e Edgar Allan Poes me qytetin e Bostonit është një pllakez e vogël përkujtimore në vendin kur ka lindur poeti, në faqen e murit të një dyqani valixhesh e çantash. Ndoshta ky indiferentizëm është shkaku që shoqata e studimeve për veprën e Poes e kishte lënë kryeqendren e Nju Inglandit jashtë programit për festimin e 200 vjetorit të lindjes së shkrimtarit qe u organizua në vitin 2009.
NĂ« ditĂ«n e 19 janarit, nĂ« Boston nuk u pa kurrfarĂ« veprimtarie qĂ« tĂ« binte nĂ« sy, ndĂ«rkohe qĂ« u pĂ«rkujtua me nderime tĂ« medha nĂ« tĂ«rĂ« bregun lindor tĂ« AmerikĂ«s, qĂ« nga Baltimorja, Riçmondi, Filadelfia dhe Sharleston, ku admiruesit e tij u mblodhĂ«n dhe dĂ«gjonin nĂ« heshtje medituese “ Raven” tĂ« Egdar Allan Poes.
Shtëpia, për të cilat studiuesit thonë se ka lindur ky gjeni i letërsisë botërore, nuk ekziston më. Diku pranë Theater Distrikt në Boston është një park-ofiçinë e madhe e ndërtesës shteterore të transportit. Në vitin 1960 shtëpia ku kishte lindur poeti u prish, ndersa në 1989 një seksion i rrugës Carver Street ishte riemeruar me emrin Poe, mirëpo sot kurrkund nuk ka ndonjë shënim apo tabelë që të tregojë se ky seksion rruge ka emrin e poetit.
Edgar Allan Poe ka lindur në Boston me 19 janar 1819. Prindërit e tij Eliza dhe David Poe ishin aktorë shetitës dhe jepnin shfaqje në këtë qytet.
Sipas studiuesve, kur Poe ishte një vjeç, prindërit e tij e lanë qytetin e Bostonit, ndërsa kur kishte mbushur tre vjeç të dy prindërit i vdiqën duke e lënë jetim. E mori për ta rritur familja Allan në Riçmond, dhe për këtë ai emrit të tij i bashkangjiti edhe emrin e familjes së mirëbërësve të vet, pra Edgar Allan Poe.
Është vertetë për t`u çuditur për këtë neglizhencë të Bostonit, këtij qyteti të njohur për emra të mëdhej në letërsi. Këtu admirohet e ruhet plot përkujdesje emri i Longfellout, apo edhe i Hauthorne të cilët ishin bashkohës të Poes dhe në atë kohë vlerësoheshin më shumë se kushdo.
Në sytë e bashkohësve të vet Poe nuk ishte veçse një autor i zakonshëm dhe disi i çuditshëm. Madje sipas të dhënave të studiuesve, Poe dhe Longfellou nuk shkonin mirë me njëri-tjetrin, madje duke përdorur edhe akuza për plagjiaturë.
NĂ« librin e tij tĂ« parĂ« "Tamerlan dhe poema tĂ« tjera," tĂ« cilin e kishte botuar vetĂ« nĂ« vitin 1827, kur ishte 18 vjeç, nĂ« njĂ« stil jo tĂ« zakonshĂ«m pĂ«r kohĂ«n tij, libri shĂ«nonte autorin vetĂ«m me emrin “Bostoniani”. Disa studiues kanĂ« hedhur idenĂ« se Poe vinte emrin e qyteteve nĂ« perpjekje pĂ«r tĂ« shitur librat e vet. Por studiuesi Pearl thotĂ« se Poe vertet shkonte nga njĂ« qytet nĂ« njĂ« tjetĂ«r nĂ« Bregun Lindor tĂ« AmerikĂ«s, por mĂ« shumĂ« kohe ai ka qĂ«ndruar pikĂ«risht nĂ« Boston ku dĂ«shironte tĂ« kishte shtĂ«pinĂ« e tij.
Në vitin 1845 Poe bëri një lexim katastrofal në Liceun e Bostonit. Shtypi dhe shkrimtarët e tjerë e paraqitën si një dështim të tij të plote. Poe ishte udhëzuar të paraqiste diçka të re që nuk e arriti, madje e cilësuan se poeti u afroi dëgjuesve diçka që pretendohej të quhej poemë, duke shkuar edhe me tej, se autori u paraqit shumë pompoz dhe shumë pretendues.
Duke dashur të mbrohej nga sulmet në shtyp, Poe do të thoshte se leximi i tij ishte veçse një rreng i tij pa të keq për bostonianët.
Në të njejtin vit ai do të shërbente për pesë muaj në ushtri në kështjellën e ishullit në South Boston, ku sipas gojëdhënave kishte dëgjuar rrëfimet e një ish të burgosuri që e frymezuan të shkruante "The Cask of Amontillado .".
Në vitin 1848 kur i kishte vdekur e shoqja, Virgjinia, poeti i madh kishte tentuar të vriste veten duke pirë një doze të lartë ilaçesh. Fatmirësish iu gjend pranë një mik i tij, i cili e ndihmoi që t`i villte e kështu e shpëtoi nga vdekja. Kjo ngjarje kish ndodhur në Boston. Mesa duket gjeniu Allan Poe kishte vendosur t`i jepte fund jetës pikërisht në qytetin ku lindi.
Pasi krijoi kryeveprĂ«n e dhimbjes sĂ« tij me titull “Eureka” nĂ« kujtim tĂ« sĂ« shoqes, Edgar Allan Poe do tĂ« pĂ«sonte tronditje psiqike qĂ« do ta shkaterronte pĂ«rfundimisht. Kish derdhur nĂ« atĂ« krijim, tĂ«rĂ« dufin e shpirtit tĂ« tij, tĂ«rĂ« dashurinĂ« e dhimbjen dhe nuk i kish mbetur mĂ« kurrnji fare force a kurajo pĂ«r tĂ« jetuar. Shkrimtari ndĂ«r mĂ« tĂ« mĂ«dhenjte e AmerikĂ«s pĂ«r tĂ« gjitha kohĂ«rat, do tĂ« mbyllte sytĂ« pĂ«rjetĂ« nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« disi enigmatike. Ca shkruajnĂ« se ajo ditĂ« ishte ngjarje e veçante sepse zgjidhej presidenti i AmerikĂ«s. Sipas studiuesve gjasat janĂ« qĂ« njĂ« grup itharĂ«sh presidenciale e kishin marrĂ« dhe e kishin rrahur e braktisur nĂ« gjendje tĂ« dehur. Ashtu mbaroi. I pushoi se rrahuri zemra. Vdekja do ta rrĂ«mbente gjeniun me memorie tĂ« humbur, i braktisur e nĂ« varfĂ«ri, nĂ« Baltimore Maryland  me 7 tetor 1849, teksa brigjet rriheshin me tĂ«rbim prej dallgĂ«ve tĂ« oqeanit Atllantik. QĂ« nga ai çast, Edgar Allan Poe do tĂ« niste udhĂ«n e pavdeksisĂ« nĂ« mendjet e zemrat e miliona njerĂ«zve, por edhe nĂ«n indiferencen e çuditshme dhe tĂ« pakuptueshme tĂ« qytetit ku lindi, Bostonit, pĂ«r tĂ« realizuar kĂ«shtu thĂ«nien biblike: “Nuk bĂ«hesh dot profet nĂ« vĂ«ndin tĂ«nd....” 
Nga qĂ«ndrimi i gjatĂ« mohues, mesa duket diçka ka ndryshuar nĂ« vitin 2014, kĂ«tĂ« vjeshtĂ« shtatorja e Edgar Allan Poes, qĂ« shihet nĂ« kĂ«tĂ« foto  tĂ« "The Paris Review" do tĂ« vendoset nĂ« njĂ« shesh tĂ« Bostonit, vendlindjes sĂ« poetit.