14 February 2014

Kolec Traboini- tri festa, në një ditë.- nga Murat Gecaj

KOLEC TRABOINI: TRI FESTA, NĂ‹  NJĂ‹  DITĂ‹
(Kur pĂ«ruroi librat, “E kam Atdheun te porta” e “Dashuri”)

Nga: MURAT GECAJ

Prof. Murat Gecaj,poetja  Fatime Kulli dhe Kolec Traboini.
Nuk ishte hera e parĂ«, qĂ« salla kryesore e MinistrisĂ« sĂ« KulturĂ«s mblodhi poetĂ«, shkrimtarĂ« e artistĂ«, tĂ« cilĂ«t ishin nga Tirana, por dhe nga DurrĂ«si. KĂ«saj here, mikpritĂ«si ishte poeti, shkrimtari e kineasti Kolec Palok Traboini. NĂ« vijim tĂ« botimeve tĂ« shumta e cilĂ«sore tĂ« mĂ«parshme, nĂ« ditĂ«n e shĂ«nuar tĂ« ShĂ«nValentinit, ai solli para tĂ« ftuarĂ«ve, kolegĂ«, miq e dashamirĂ«, dy libra tĂ« rinj poetikĂ«, “E kam Atdheun te porta” e “Dashuri”. Sigurisht, kjo ishte njĂ« kanaqĂ«si e veçantĂ« pĂ«r atĂ«, por dhe pĂ«r tĂ« gjithĂ« pjesĂ«marrĂ«sit nĂ« kĂ«tĂ« veprimtari pĂ«ruruese, qĂ« u la atyre mbresa tĂ« pashlyera. Po, njĂ«kohĂ«sisht, suprizĂ« e bukur ishte njoftimi, qĂ« bĂ«nĂ« organizatorĂ«t se, autori K.Traboini kishte dhe festĂ«n e ditĂ«lindjes sĂ« tij.
Me dy motrat Vuji nga Hoti, Albana e Marina Kel Vuji
  I pari e çeli siparin e kĂ«saj veprimtarie Pandeli Koçi, kryetar i ShoqatĂ«s MbarĂ«kombĂ«tare tĂ« LetĂ«rsisĂ« pĂ«r FĂ«mijĂ« dhe tĂ« Rinj. Pastaj “fjalĂ«n e mori” poeti Kolec Traboini, i cili u paraqit me zĂ«rin e tij kumbues, pĂ«rmes ekranit tĂ« sallĂ«s, duke recituar vetĂ« disa nga krijimet e tij mĂ« tĂ« zgjedhura, shoqĂ«ruar me pamje filmike. Poezi tĂ« tilla ishin: “KohĂ« pa sens”, “Jemi ngapak donkishotĂ«”, “ZemĂ«r mbi dallgĂ«”, “Akuarel”, “Gjethe vjeshte” e “Zemra”.
 Kritiku e studiuesi Behar Gjoka qĂ« drejtoi promovimin.
Poetja Vllasova Musta dhe Kolec Traboini









Me Flutura Maçin dhe Kozeta Zavalanin.



  NĂ« vazhdimĂ«si, dolĂ«n nĂ« foltore disa poetĂ«, shkrimtarĂ« e studiues, tĂ« cilĂ«t nĂ«nvizuan shpirtin e butĂ«, por dhe “rebel” tĂ« kĂ«tij autori. Pas studiuesit Behar Gjoka, u shpreh me dashamirĂ«si pĂ«r krijimtarinĂ« e K.Traboinit poetja Fatime Kulli. Traditat atdhetare e arsimore tĂ« familjes sĂ« vet malĂ«sore, ai  i ka shprehur me mjeshtĂ«ri nĂ« krijimtarinĂ« shumĂ«planĂ«she, tĂ« pasur dhe tĂ« bukur tĂ« tij.
Pamje nga salla, ku u zhvillua veprimtaria…
NĂ« pamundĂ«si ardhjeje, nga Tuzi, Anton Gjojçaj kishte dĂ«rguar mesazh pĂ«rshĂ«ndetjeje. PĂ«rmes tij, shprehej pĂ«r disa vlera tĂ« krijimtarisĂ« letrare tĂ« K.Traboinit, duke theksuar qĂ« kĂ«tĂ« udhĂ« autori nĂ« fjalĂ«  e nisi nĂ« prozĂ« dhe e vijoi me vĂ«llime poetike, ku mbisundon motivi i dashurisĂ«, nĂ« tĂ« gjitha pamjet e saj. NĂ« fjalĂ«n e tij, P.Koçi e quajti poet qytetar, i cili me vargjet e tij shqetĂ«sohet pĂ«r fatet e bashkĂ«kohĂ«sve dhe jep mesazhe pĂ«r mĂ« shumĂ« optimizĂ«m e dashuri njerĂ«zore. PĂ«r lidhjet e poezive tĂ« poetit Traboini me lexuesin, me traditat atdhetare etj., u dal posaçërisht Ilia Dede.
Kryetari i Klubit tĂ« ShkrimtarĂ«ve dhe ArtistĂ«ve tĂ« DurrĂ«sit, Nikolla Spathari e pĂ«rshĂ«ndeti dhe e pĂ«rgĂ«zoi autorin e dy librave tĂ« rinj, qĂ« u pĂ«ruruan dhe tha se krijimtarinĂ« e K.Traboinit e ka ndjekur e gjithnjĂ« nĂ« rritje, qĂ« nga vitet ’60-tĂ« tĂ« shekullit tĂ« kaluar. NdĂ«rsa prof.dr. Klara Kodra u bĂ«ri analizĂ« profesionale jo vetĂ«m kĂ«tyre dy librave, por dhe nĂ« pĂ«rgjithesi krijmtarisĂ« sĂ« kĂ«tij autori, i cili tashmĂ« ka hyrĂ« natyrshĂ«m nĂ« letrat shqipe. KĂ«shtu, ndĂ«r tĂ« tjera, dĂ«shmoi se ai i ka poezitĂ« tĂ« çiltĂ«ra, tĂ« Ă«mbla e me bazĂ« dashurinĂ«, duke spikatur me individalitetin e vet. Poetja e kineastja Vllasova Musta lexoi temĂ«n e saj, “Portreti i poetit K.Traboini, pĂ«rmes vargjeve tĂ« tij”. NĂ« vazhdim, me dashamirĂ«si diskutuan pĂ«r krijimtarinĂ« e kĂ«tij autori, piktorja e poetja Flutura Maçi dhe krijuesi Agim Pipa.

Me Lorin dhe Besmirin.
Me kolegun bashkestudent dhe ne Kinostudio Ilia Dede.

Pamje nga salla e Ministrisë së Kultures.
Pllakati i veprimtarisë.



Ndjesi të bukura sollën te të pranishmit, në këtë veprimtari përuruese, edhe recitimet e frymëzuara të disa poezive të K.Traboinit, nga Agim Xheka, Xhelal Luca e Fatime Kulli.
NĂ« mbyllje tĂ« kĂ«tij tubimi, mikpritĂ«si i tri festave tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta, Kolec Traboini i falĂ«nderoi nga zemra, si folĂ«sit dhe gjithĂ« pjesĂ«marrĂ«sit. GjatĂ« bisedave tĂ« ngrohta, nĂ« koktejin e shtruar me kĂ«tĂ« rast, me kĂ«naqĂ«si nĂ«nshkroi  librat e tij, pĂ«r kolegĂ«, miq e dashamirĂ«. KĂ«ta e uruan  sinqerisht dhe shprehĂ«n besimin se, pĂ«rsĂ«ri, ai do t’i mbledhĂ« nĂ« ngjarje tĂ« tilla tĂ« gĂ«zuara.

Tiranë, 14 shkurt 2014



Gazeta “Koha javore“, PodgoricĂ«  Nr.601, 602, nĂ« 29 janar e 6 shkurt 2014.
boton nje vështrimi letrar
 nga shkrimtari  ANTON GOJÇAJ

DEHJE VJESHTE 
(fragment)

Kolec Traboini me krijimtarinë e vet poetike në dy deceniet e fundit përmbys disa stereotipe, të cilat reflektohen në përmbajtje, cilësi dhe kuantitet. Ai ndryshon nga shumica e shkrimtarëve të tjerë për faktin se në portën e letërsisë hyri me një libër me tregime, në moshë të re, kurse njëzet vjet më vonë vazhdoi me poezinë. Zakonisht ndodh e kundërta, fillohet me poezi e pastaj kalohet në prozë. Paragjykimi tjetër që thyen ai ka të bëjë me cilësinë: thuhet shpesh se poezia më e bukur për dashurinë shkruhet në moshën e re. Koleci vargjet më të mira për dashurinë, i shkruan në vjeshtën e jetës. Dhe jo vetëm se shkruan mirë për dashurinë, por shkruan edhe shumë. Në gati secilën përmbledhje të tij motivi i dashurisë mbizotëron.
Libri nĂ« fjalĂ« Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rzgjedhje e poezive tĂ« dashurisĂ« nga gjithĂ« krijimtaria e tij e deritashme. Ă‹shtĂ« njĂ« poezi joshĂ«se, e cila lexohet me Ă«ndje, qĂ« s'ka nevojĂ« pĂ«r zbĂ«rthime tĂ« mundimshme kuptimesh. Ă‹shtĂ« e vetinterpretueshme, e plotĂ«, e pĂ«rmbyllur nĂ« vete, me njĂ« fjalĂ« – e vetĂ«mjaftueshme. Dhe asnjĂ«herĂ« hermetike.
....Poeti, duke hyrë në moshën e tretë, ndihet i përfshirë nga tallazet e dashurisë, çka e përjeton si një dalldisje që sfidon racionalen dhe kohoren:
Mosha e poetit pĂ«rcakton edhe perspektivĂ«n e folĂ«sit lirik, nĂ« ligjĂ«rimin e tĂ« cilit ka shpesh reminishenca drithĂ«ruese pĂ«r kohĂ«n e shkuar: „ndaj shkoj herĂ« pas here nĂ« motin e shkuar / tĂ« kĂ«rkoj çfarĂ« sot nuk e gjej mjerisht.“
.....FĂ«mijĂ«ria dhe rinia e hershme lĂ«nĂ« gjurmĂ« tĂ« pashlyeshme nĂ« shpirtin e njeriut, çka shprehet fuqishĂ«m edhe nĂ« krijimtarinĂ« e Traboini. NĂ« vjershĂ«n „Dashni nĂ« kohĂ«n e kolerĂ«s“, qĂ« aspak rastĂ«sisht ta sjell nĂ« mendje titullin e romanit tĂ« njohur tĂ« G. G. Markesit, kujtohet me mall koha e rinisĂ«, e cila edhe pse nĂ« rrethana „kolere“ arrin tĂ« prodhojĂ« çaste tĂ« paharrueshme, tĂ« cilat pas shumĂ« vjetĂ«ve shpĂ«rthejnĂ« nĂ« trajtĂ«n e shkĂ«ndijave tĂ« njĂ« nostalgjie pĂ«rvĂ«luese. E gjitha kjo jepet si njĂ« tabllo e cila, pĂ«r rrezet semantike dhe emocionale qĂ« pĂ«rmban, e kapĂ«rcen, por nuk e zhduk, motivin bazik:

Kolec Traboin Ă«shtĂ« njĂ« mjeshtĂ«r i rimĂ«s. LehtĂ«sia me tĂ« cilĂ«n e funksionalizon estetikisht rimĂ«n, por edhe figurat tingĂ«lluese dhe pĂ«rsĂ«ritĂ«se, frazeologjinĂ« shqipe, janĂ« mahnitĂ«se. Nuk Ă«shtĂ« adhurues i risive stilistike me çdo kusht, mĂ« shumĂ« Ă«shtĂ« ndjekĂ«s i formave klasike, prandaj mund tĂ« konstatohet se lirika e tij Ă«shtĂ« vazhduese e poezisĂ« sĂ« mirĂ« shqipe tĂ« traditĂ«s, nĂ« radhĂ« tĂ« parĂ« tĂ« Lasgushit, por ka pikĂ«takime edhe me poetikĂ«n e Zef Serembes, Ali Asllanit, kurse te vjersha „ZemĂ«r çmendurake“ ka ngjashmĂ«ri (nĂ« ritĂ«m) me „Marathonomakun“ e Nolit, etj. Natyrisht qĂ« ka elemente tĂ« ndryshme poetike qĂ« bashkĂ«pĂ«rkojnĂ«, herĂ« mĂ« shumĂ« e herĂ« mĂ« pak, qoftĂ« nĂ« formĂ«, qoftĂ« nĂ« frymĂ«, edhe me poezinĂ« e autorĂ«ve mĂ« tĂ« mirĂ« bashkĂ«kohorĂ« shqiptarĂ«.




Ofshama e fundit e Gjokë Becit

Photo: OFSHAMA E FUNDIT E GJOK BECIT

Tek po hartonim antologjinĂ« poetike “ÇamĂ«ri  - zemra ime”, qĂ« tashmĂ« po shtypet nĂ« KosovĂ«,  i kĂ«rkova Gjok Becit tĂ« na pĂ«rcillte pĂ«r botim ndonjĂ« poezi pĂ«r ÇamĂ«rinĂ«, dhe shtova se,  edhe nĂ« mos e paç shkrue deri tash, ulu e shkruaje se pendĂ«s tĂ«nde kurrĂ« nuk i Ă«shtĂ« shterr frymĂ«zimi. Nuk shkoi gjatĂ« dhe i miri Gjok Beci e dĂ«rgoi poezinĂ« e tij.  Kaluan muaj dhe mĂ« 22 maj 2013 mĂ« dĂ«rgoi njĂ« letĂ«r qĂ« po e shĂ«noj mĂ« poshtĂ«:   

“I dashur dhe i nderuar Kolec, nuk di se ku mĂ« ka humbur “OfshamĂ« buzĂ« detit Jon" e , s' po e gjej ma. BĂ«n vaki ta keni ruejt ju e mĂ« ndihmoni tue ma postue se po mĂ« mungon pĂ«r botim. TĂ« fala! 
Me respekt Gjokë Beci

Të nesërmen e gjeta dhe ia dërgova poezinë me shënimin se ofshama e Gjok Becit është poezi dhe poezia nuk humb kurrë. E tani që poeti ndrroi jetë, po e përcjell edhe për lexuesit e miqtë e poetit Gjok Beci, që tashmë e quaj edhe Ofshama e Gjok Becit se mesa duket është ndër poezitë e tij të fundit, sepse Bilbili i Mirditës e prajti zërin e vet. Por përtej dhëmbjes  për humbjen fizike,  mund të themi se poeti lumturisht  e la shpirtin e tij në vargje, dhe kurrkund më mirë se në vargje e pranë tingujve mund ta ndjente veten shpirti i poetit Gjokë Beci. Aty e kemi, aty gjithnjë mund ta takojmë.

K.Traboini
14 shkurt 2014

GJOKE BECI:
OFSHAME BUZE DETIT JON

Vinte nga Çamëria bashkë me lotin e shkretë, 
shtrëngata helene e shkuli,
 kishte Nënë Tereza ky zgjatim i dheut të vet 
ku poeti vargje dhimbje nguli.

E përshëndesnin zambakët e i thonin: je poet 
ai ulte kryet : thonë se jam, 
e pickonin spiunët : ku e ke shtëpinë poet ? 
përsëri ulte kryet : jam Çam.

Në gjithë ëndrrat vorbullonte një tokë e lashtë 
zgjohej e më kërkonte gjithmonë 
trokisnin gota gëzimi e helmi bashkë 
me buzën e rreshkur fliste : jemi vonë.

Një ditë u mat të çante kufirin te shpirti 
nuk e linte terri 
Në Kastri varret prindërore ia mallkonte prifti 
Ishte Bilal Xhaferri.

Guximi e çau një ditë kufirin me tela 
dhe shkoi larg,larg në Amerikë , 
nuk tha ku isha e ku erdha 
veç çapitej me habi dhe frikë.

Më jepni pak zë rënkimit t'i falem 
për poetin që u shua si flaka e dëshpërimit 
ditë e natë tani Deti Jon ia dëgjon fjalën 
atje në Sarandë për krah Hasan Tahsinit.

e përshëndesin zambakët e i thonë : je poet 
me ballin lart thotë : po ,jam. 
i ledhatoj bustin : ç' po thua o poet ? 
me ballin lart ofshanë dhe bronxi : jam Çam!OFSHAMA E FUNDIT E GJOK BECIT

 
Tek po hartonim antologjinĂ« poetike “ÇamĂ«ri - zemra ime”, qĂ« tashmĂ« po shtypet nĂ« KosovĂ«, i kĂ«rkova Gjok Becit tĂ« na pĂ«rcillte pĂ«r botim ndonjĂ« poezi pĂ«r ÇamĂ«rinĂ«, dhe shtova se, edhe nĂ« mos e paç shkrue deri tash, ulu e shkruaje se pendĂ«s tĂ«nde kurrĂ« nuk i Ă«shtĂ« shterr frymĂ«zimi. Nuk shkoi gjatĂ« dhe i miri Gjok Beci e dĂ«rgoi poezinĂ« e tij. Kaluan muaj dhe mĂ« 22 maj 2013 mĂ« dĂ«rgoi njĂ« letĂ«r qĂ« po e shĂ«noj mĂ« poshtĂ«:

“I dashur dhe i nderuar Kolec, nuk di se ku mĂ« ka humbur “OfshamĂ« buzĂ« detit Jon" e , s' po e gjej ma. BĂ«n vaki ta keni ruejt ju e mĂ« ndihmoni tue ma postue se po mĂ« mungon pĂ«r botim. TĂ« fala!
Me respekt Gjokë Beci


Të nesërmen e gjeta dhe ia dërgova poezinë me shënimin se ofshama e Gjok Becit është poezi dhe poezia nuk humb kurrë. E tani që poeti ndrroi jetë, po e përcjell edhe për lexuesit e miqtë e poetit Gjok Beci, që tashmë e quaj edhe Ofshama e Gjok Becit se mesa duket është ndër poezitë e tij të fundit, sepse Bilbili i Mirditës e prajti zërin e vet. Por përtej dhëmbjes për humbjen fizike, mund të themi se poeti lumturisht e la shpirtin e tij në vargje, dhe kurrkund më mirë se në vargje e pranë tingujve mund ta ndjente veten shpirti i poetit Gjokë Beci. Aty e kemi, aty gjithnjë mund ta takojmë.

K.Traboini
14 shkurt 2014

GJOKE BECI:
OFSHAME BUZE DETIT JON

Vinte nga Çamëria bashkë me lotin e shkretë,
shtrëngata helene e shkuli,
kishte Nënë Tereza ky zgjatim i dheut të vet
ku poeti vargje dhimbje nguli.

E përshëndesnin zambakët e i thonin: je poet
ai ulte kryet : thonë se jam,
e pickonin spiunët : ku e ke shtëpinë poet ?
përsëri ulte kryet : jam Çam.

Në gjithë ëndrrat vorbullonte një tokë e lashtë
zgjohej e më kërkonte gjithmonë
trokisnin gota gëzimi e helmi bashkë
me buzën e rreshkur fliste : jemi vonë.

Një ditë u mat të çante kufirin te shpirti
nuk e linte terri
Në Kastri varret prindërore ia mallkonte prifti
Ishte Bilal Xhaferri.

Guximi e çau një ditë kufirin me tela
dhe shkoi larg,larg në Amerikë ,
nuk tha ku isha e ku erdha
veç çapitej me habi dhe frikë.

Më jepni pak zë rënkimit t'i falem
për poetin që u shua si flaka e dëshpërimit
ditë e natë tani Deti Jon ia dëgjon fjalën
atje në Sarandë për krah Hasan Tahsinit.

e përshëndesin zambakët e i thonë : je poet
me ballin lart thotë : po ,jam.
i ledhatoj bustin : ç' po thua o poet ?
me ballin lart ofshanë dhe bronxi : jam Çam!
 

09 February 2014

Katedralja e Tiranës kishë bizantine apo greke?- nga Kolec Traboini


                               
KATEDRALJA  E TIRANĂ‹S KISHĂ‹ BIZANTINE APO GREKE?
  
Nga Kolec TRABOINI


Modelimi i kishës tradicionale bizantine
Se çfarĂ« shpreh  pamja nga lart e qĂ«ndrĂ«s sĂ« TiranĂ«s ka qĂ«nĂ« gjithherĂ« e ditur,  ka patur njĂ« zgjidhje tĂ« imponuar ideologjike nĂ« kohĂ«n e pushtimit fashist. NdĂ«rtimet kryesore kanĂ« patur qĂ«llim tĂ« krijonin imazhin e tĂ« pĂ«rjetĂ«sonin simbolet e glorio fashizmit, spatĂ«n e Liktorit e tufĂ«n e druve. Po tashmĂ« nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« apo njĂ« tjetĂ«r me ndertimet e reja, krejt
konfuze e pa njĂ« plan tĂ« madh e perspektiv, Tirana Ă«shtĂ« njĂ« kaos urbanistik kur e sheh nga toka,  por nuk kryshon ky mishmash edhe kur e sheh nga qielli. Pyet e askush nuk tĂ« jep njĂ«
pĂ«rgjigje se si e pse e kush po e nderton, nĂ« pĂ«rfundim tashmĂ«,  njĂ« kullĂ« tĂ« lartĂ« si njĂ« fole grenzash apo njĂ« inkubator ku futen vezĂ« e dalin zogj, e pĂ«r mĂ« tepĂ«r çfarĂ« do ai ndĂ«rtimi tjetĂ«r monstĂ«r nĂ« krah tĂ« GjykatĂ«s sĂ« LartĂ« ku do tĂ« sajojnĂ«  vend nĂ« taracĂ« edhe pĂ«r uljen e helikopterĂ«ve tĂ« vipave tanĂ«. Eh si po e trajtojnĂ« kĂ«tĂ« vend plaçkĂ« tregu e si po e telendisin kĂ«tĂ« popull kĂ«to vipa qĂ« kanĂ« dalĂ« nga balta. 
Kisha bizantine e Shen MarisĂ«  Ardenice Fier , ShqipĂ«ri.
 me afreska te Kostandin Zografi dhe Athanas Zografi 
NĂ« kĂ«tĂ« vĂ«shtrim syzogu  siç i thonĂ« kineastĂ«t planit tĂ« xhiruar nga lart bie nĂ« sy edhe njĂ« tjetĂ«r simbol qĂ« i shtohet atij tĂ« Duçes sĂ« fashizmit, e ky Ă«shtĂ« flamuri grek nĂ« kupolen e KishĂ«s Katedrale Orthodokse nĂ« TiranĂ«, asaj kishe qĂ« quhet krejt kot Autoqefale.
Kishe katolike ne stil bizantin ne Kalabri, Itali


Pa patur qĂ«llim tĂ« bĂ«j debate e pa u hyrĂ« nĂ« pjesĂ«n profesionale arkitektĂ«ve e urbanistĂ«ve sepse nuk jam specialist i fushĂ«s sĂ« arkitekturĂ«s bizantine, por thjeshtĂ« nga leximet e njohjet mund tĂ« sjell si shĂ«mbull disa ndĂ«rtesa kishtare tĂ« orthodoksisĂ«. SĂ« pari duhet thĂ«nĂ« se kishat bizantine tĂ« vjetra nuk kanĂ« asnjĂ« lidhje me kupolat blu. Kupolat blu tĂ« kishave greke kanĂ« ardhur  pas vitit 1821, pra atbotĂ« kur Greqia u bĂ« shtet dhe krijoj edhe flamurin e vet nĂ« sfond blu me njĂ« kryq nĂ« mes. Por meqĂ« priftĂ«rinjtĂ« grekĂ« u pĂ«rzienĂ« aq thellĂ« nĂ« punĂ«t e shtetit tĂ« ri grek duke dominuar nĂ« qeverisje e eleminuar arvanitĂ«t, tĂ« cilĂ«t bĂ«nĂ« revolucionin e i sollĂ«n lirinĂ« GreqisĂ«( shumicĂ«n e krerĂ«ve arvanitas i burgosĂ«n apo i vranĂ« qĂ« nga Kollokotroni, Karaiskaqi, Bubulina e tjerĂ«), por nisĂ«n qĂ« edhe kupolat e kishave ti kthejne nĂ« blu, ndryshe prej ngjyrĂ«s purpuranti qĂ« kishte patur mĂ« parĂ« nĂ« preferencat e kishtarĂ«ve, ose ndryshe edhe nga ngjyra tullĂ«, tjegull, pra baltĂ« e pjekur. Sot nĂ« tĂ« gjithĂ« GreqinĂ« e nĂ«pĂ«r ishuj dominojnĂ« kupolat blu, duke krijuar simbolin e kishĂ«s greke, krejt ndryshe nga kishat e vjetra bizantine duke pĂ«rfshirĂ« edhe kishat orthodokse bizantine qĂ« janĂ« ndĂ«rtime tĂ« vjetra nĂ« ShqipĂ«ri. Le tĂ« sjellim si shĂ«mbull ndĂ«rtesen e kishĂ«s orthodokse tĂ« ApolonisĂ« njĂ« ndĂ«rtim tipik bizantin por qĂ« nuk ka asnjĂ« lidhje me kishat greke bashkohore ku kupolat lyhen blu gjithnjĂ« me idenĂ« se kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me ngjizjen kishĂ«s orthodokse me kombin grek .
Kisha ne stil bizantin bizantin Kremlin, Moske, Rusi.
Edhe monastiret ruse orthodokse nuk e kanë njohur ngjyrën blu nëpër kupola, por atë të artë. Natyrisht nën ndikimin e kishës greke dhe aleancave historike edhe në Rusi nisën të hynë kupolat blu. Në fund të fundit ngado që ta sjellësh Katedralja e Kishës Orthodokse në Tiranë në kupolen e saj ka simbolikën flamurit grek dhe kësaj nuk mund ti japësh asnjë spjegim tjetër megjithë dëshirën e ndokujt për ta konsideruar si një zgjidhje arkitekturore apo shije blu arkitektësh. Madje më shumë se vetë bluja e kupolës, flamurin grek e thekson vënia e kryqit që të krijon vertetë imazhin e flamurit të vjetër grek mbasi që flamuri i ri që kanë sot është modifikuar meqë edhe shteti i vogël grek nisi të zgjeronte territorin e vet në dëm të tokave shqiptare duke rrëmbyer territore të mëdha në kohën e rënies së Perandorisë Otomane.
Kisha greke në ishullin Santorini, Greqi.
Nuk na intereson kush janĂ« arkitektĂ«t e çfarĂ« spjegimi mund ti japin ato apo çfarĂ« argumenta teologjike mund tĂ« sjellin  hierarkĂ«t fetarĂ« pĂ«r tĂ« spjeguar misteret e blusĂ« sĂ« kupolave, por njĂ« gjĂ« e dimĂ« mirĂ«, prej qiellit shqiptar, kupola e KishĂ«s Katedrale Orthosokse nĂ« qĂ«ndĂ«r tĂ« TiranĂ«s kushdo qĂ« ka sy nĂ« ballĂ« e dallon si njĂ« flamur grek. Sa i pĂ«rket arkitekturĂ«s sĂ« kĂ«saj kishe mund tĂ« themi se ajo Ă«shtĂ« njĂ« vepĂ«r e bukur, me njĂ« zgjidhje arkitektonike tĂ«  pelqyeshme,  por ajo çfarĂ« duam tĂ« vĂ«mĂ« nĂ« dukje si mos pĂ«lqim Ă«shtĂ« se  kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me atĂ« qĂ« specialistĂ«t e arkitekturĂ«s e quajnĂ« “kushtĂ«zim tĂ« modelimit”, pra njĂ« ndĂ«rhyrje nĂ« kĂ«tĂ« vepĂ«r nga faktorĂ«t jashtĂ« profesionalĂ« e tradicionalĂ«, tĂ« cilĂ«t nĂ« kushtĂ«zim pĂ«r nga qĂ«llimi pak ndryshon nga  plani urbanistik i qĂ«ndrĂ«s sĂ« kryeqytetit shqiptar i modeluar nga pushtuesit fashistĂ«. Veç njĂ« gjĂ« ndryshon gjithĂ«sesi. Ne jemi njĂ« shtet i lirĂ« por gjithnjĂ« nĂ«n tutelĂ«n e çaponjĂ«ve tĂ« fqinjĂ«ve  tanĂ« tĂ« cilĂ«ve nĂ« histori gjithnjĂ« u kemi dhĂ«nĂ« dashuri, madje ndonjĂ«herĂ« mĂ« shumĂ« se sa duhet, dashuri qĂ« mjerisht na ka kushtuar shtrenjtĂ«.

Poshte shënim:

Mbi stilin bizantin nĂ« arkitekture dhe influencat nĂ« botĂ«  mund tĂ« lexoni nĂ« kĂ«tĂ« link:

http://library.thinkquest.org/C005594/Medieval/byzantine.htm

The Byzantine Empire was a very influential Eastern power. In fact most of modern Russian culture is a reflection of Byzantine culture. Russians, along with many other Eastern nations exhibit architecture similar to that of the Byzantine Empire. One example is the Onion Domes that appear on the Kremlin in Moscow, Russia [below]. Another is the Assumption Cathedral in the Kremlin, Moscow (begun in 1475). These onion domes are prevalent in many kremlins throughout Russia as they were in the Byzantine Empire.


   

02 February 2014

Katarsasi shoqëror pas eksperimentimit tragjik me komunizmin -nga Traboini



KATARSASI SHOQĂ‹ROR PAS EKSPERIMENTIMIT TRAGJIK
ME KOMUNIZMIN

Nga Kolec TRABOINI


QĂ« nga 21 janari i vitit 1924,  kur mbylli sytĂ« pĂ«rjetĂ«, Lenini ka patur dhe ende ka miliona simpatizantĂ« tĂ« kauzĂ«s sĂ« tij, tĂ« paktĂ«n teorikisht si lĂ«vizje punĂ«tore, por edhe miliona tĂ« tjerĂ« qĂ« e urrejnĂ« pĂ«r shkak tĂ« sistemit shtypĂ«s qĂ« u krijua nĂ« Rusi e nĂ« vazhdim, pas LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore,  nĂ« mbarĂ« EuropĂ«n Lindore. Madje ka edhe sot qĂ« e anatemojnĂ« duke e parĂ« me ndikim tĂ« frikshĂ«m sepse ishte njeriu qĂ« me forcĂ«n e ideve vuri nĂ« lĂ«vizje masa qindramilionĂ«she dhe pĂ«rmbysi njĂ« sistemin tĂ« urryer nga populli i vet nĂ« njĂ« nga shtetet me sipĂ«rfaqen mĂ« tĂ« madhe nĂ« botĂ«, nga Europa nĂ« Siberi, nga Deti Barenc nĂ« veri,  nĂ« bregun e Detit tĂ« Zi dhe Kaspik nĂ« jug.  Kush i ka lexuar veprat e tij teorike tĂ« filosofisĂ« e zhvillimeve sociale e kupton se Lenini ka qĂ«nĂ« para se njĂ« revolucionar njĂ« nga mendjet mĂ« inteligjente tĂ« kohĂ«s sĂ« vet nĂ« fushĂ«n e studimeve ekonomiko-shoqĂ«rore. Por edhe i traumatizuar nĂ« rinin e tij nga regjimi carist gjithashtu. MirĂ«po megjithĂ« mbĂ«shtjelljen e tyre me shprehje pĂ«r drejtĂ«si sociale, joshese kĂ«to,   jo gjithmonĂ« teoritĂ« sjellin pĂ«rparimin e shoqĂ«risĂ« njerĂ«zore. Shpesh bĂ«hen edhe fatale nĂ« pĂ«rplasjet e konfliktet qĂ« sjellin. Natyrisht revolucioni nĂ« Rusi nĂ« vitin 1917  ka mjaft krime,  prodhoi aq shumĂ« gjak e vuajtje,  por njĂ« gjĂ« mbetet konstante, pa njĂ« revolucion regjimi i kalbur e mizor carist nuk mund shĂ«mbej.  Lenini e kishte prirjen pĂ«r ta shĂ«mbur atĂ« sistem jo mĂ« shumĂ« nga idetĂ« qĂ« kishte nĂ« kokĂ« se sa urrejtja ndaj rregjimit qĂ« i kishtĂ« varur nĂ« litar nĂ« vitin 1887 edhe vĂ«llain e tij mĂ« tĂ« madh, AleksandĂ«r  Iliç Uljanov, student 21 vjeçar, njĂ« nga  figurat revolucionare tĂ« kohĂ«s. Edhe lutja qĂ« bĂ«ri e Ă«ma e Leninit  tek Cari i RusisĂ«  Aleksandri i  III Romanov pĂ«r falje, u refuzua. PĂ«rtej tragjedisĂ« familjare, tĂ« mos harrojmĂ« se kishte ndodhur edhe masakra e quajtur “e shtuna e pĂ«rgjakur” e 22 janarit( 9 janar sipas kalendarit tĂ« vjetĂ«r) tĂ« vitit 1905 mbi popullin nĂ« ShĂ«n PetĂ«rburg ku nĂ« njĂ« manifestim paqĂ«sor u vranĂ«  mbi 1000 njerĂ«z nga ushtria cariste, zĂ«rat flasin edhe pĂ«r 4000. Masakra e pĂ«rbindĂ«shme e makinĂ«s cariste  do tĂ« shkonte edhe mĂ« tej nga tetori 1905 deri prill 1906 kur nĂ« tĂ« gjithĂ« RusinĂ« u varĂ«n apo u pushkatuan 15,000 fshatarĂ« e punĂ«torĂ«. Ndoshta ky Ă«shtĂ« edhe shkaku qĂ« shĂ«mbja e sistemit tĂ« pĂ«rgjakur carist tĂ« Nikolla II Romanov  ndodhi nĂ«n indiferencĂ«n e plotĂ« tĂ« EuropĂ«s e pĂ«rfshirĂ« nĂ« LuftĂ«n e ParĂ« BotĂ«rore. Madje mund tĂ« thuhet e njĂ«jta gjĂ« edhe vrasja e carit megjithĂ« familje nĂ« vitin 1918 nĂ« Ekaterinburg tĂ« RusisĂ« sepse askush nĂ« EuropĂ« nuk u dha strehimin e kĂ«rkuar dhe kĂ«sisoj kur u pĂ«rmbys sistemi carist, mbetĂ«n nĂ« dorĂ«n e pamĂ«shirĂ« tĂ« bolshevikĂ«ve. 
Shembja makinĂ«s sĂ« vjetĂ«r vrasĂ«se pĂ«r fat tĂ« keq nuk e ndryshoi karakterin shtypĂ«s tĂ« shtetit qĂ« pas Leninit ra nĂ« dorĂ«n e njĂ« vrasĂ«si tĂ« paepur si Stalin qĂ« e shndrroi idenĂ« e barazisĂ« sociale nĂ« njĂ« burg popujsh e ferr tĂ« vĂ«rtetĂ« torturash.  NĂ« pikpamje tĂ« rendeve ekonomike tĂ« dy sistemeve tĂ« ndryshme e kundĂ«rshtare nĂ« teori e praktikĂ«, nĂ« fund tĂ« fundit asnjĂ« nuk e ka pĂ«rcaktuar vijimsinĂ« historike mĂ« mirĂ« se Lenini.  Ai shkruante: "NĂ« fund tĂ« fundit do tĂ« fitojĂ« ai sistem qĂ« siguron njĂ« rendiment mĂ« tĂ« lartĂ« nĂ« prodhim"... Pra luftĂ«n e fiton ekonomia. Dhe dihet. RusinĂ« e tĂ«rĂ« kampin socialist e shkatrroi gara ekonomike me SHBA  dhe perĂ«ndimin dhe jo ideologjia. PerĂ«ndimi triumfoi ekonomikisht dhe jo nga konflikti ushtarak. Ne mund tĂ« tregojmĂ« shumĂ« historira( madje edhe duke i pĂ«rrallizuar) si na do mideja e kohĂ«s apo konjukturat, por realiteti aty Ă«shtĂ«, nĂ« histori, dhe brezat qĂ« do tĂ« vijnĂ« do ta lexojnĂ« historinĂ« mĂ« me pak pasione se sa ne qĂ« e kemi hequr mbi kurriz idenĂ« e barazisĂ« sociale si barazi nĂ« varfĂ«ri. GjithĂ«sesi aspirata pĂ«r barazi sociale kurrĂ« nuk ka pĂ«r tĂ« reshtur sakohĂ« qĂ« ka shfrytĂ«zim herĂ«-herĂ« edhe tĂ« tejskajshĂ«m tĂ« njeriut tĂ« punĂ«s dhe humanizmi tek shtresat e larta e tĂ« privilegjuara nĂ« shoqĂ«ri nuk ekziston. Dhe tĂ« mos harrojmĂ« se kapitalizmi pas rrezikut qĂ« pa nĂ« pĂ«rballjen me komunizmin Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« mĂ« i arsyeshĂ«m. Ne e dimĂ« si ka qĂ«nĂ« kapitalizmi nĂ« fillim tĂ« shekullit XX dhe cili Ă«shtĂ« ai bashkohor ku edhe vetĂ« ligjet  dhe strukturat shtetrore  janĂ« bĂ«rĂ« mĂ« humane dhe problemet sociale i kanĂ« nĂ« pĂ«rparsitĂ« e veta. A mund tĂ« themi se megjithĂ«se ndodhi tragjedia e eksperimentimit me idetĂ« e barazisĂ« shoqĂ«rore nuk doli prej saj njĂ« mĂ«sim i madh, se shteti duhet tĂ« jetĂ« edhe njĂ« rregullator nĂ« jetĂ«n sociale, kemi parasysh nĂ« kĂ«tĂ« rast program-reformat e presidentit amerikan Franklin Delano Ruzvelt nĂ« vitin 1933-35 ndĂ«r tĂ« cilat edhe Sigurimet ShoqĂ«rore qĂ« vazhdojnĂ« tĂ« funksionojnĂ« nĂ« AmerikĂ« edhe sot e kĂ«saj dite. Ky Ă«shtĂ« edhe shkaku qĂ« megjithĂ« shembjen e kampit socialist antagonist, shtetet dhe mbarĂ« shtresat shoqĂ«rore qĂ« tashmĂ« janĂ« kundĂ«r radikalizmit, anarkizmit dhe dhunĂ«s, gjithĂ«sesi nga idetĂ« e majta progresive paqĂ«sore dhe nga humanizmi nuk kanĂ« hequr dorĂ«. Mendjet e ngushta tĂ« politizuara skajshĂ«m deri nĂ« ekstremizĂ«m, qĂ« nuk arrijnĂ« ti kuptojnĂ« fenomenet sociale e as ti interpretojnĂ« ato nuk e kanĂ« pĂ«r gjĂ« qĂ« humanizmin shoqĂ«ror  ta konfondojnĂ« me majtizmin radikal apo marksizmin qĂ« nuk e pranon rikonstruktimin e shoqĂ«risĂ« por preferon shkatrrimin e saj nga themelet pĂ«r tĂ« ngritur njĂ« shoqĂ«ri hibride e tĂ« klonuar ideologjikisht. Por humanizmi i vĂ«rtetĂ« nuk ka tĂ« bĂ«jĂ« me shkatrrimin  por pĂ«rmirĂ«simin e jetĂ«s sĂ« njerĂ«zve, duke i bĂ«rĂ« shoqĂ«ritĂ« mĂ« tĂ« arsyeshme e duke shmangur sa tĂ« jetĂ« e mundur mĂ« shumĂ« konfliktet sociale nga tĂ« cilat kurrkush nuk mund tĂ« dalĂ« i fituar.


NEXT --------------------->  NENE TEREZEN E RREZOI NATA NE MITROVICE http://traboini1.blogspot.com/2014/01/nene-terezen-e-rrezoi-nata-ne-mitrovice.html