25 December 2013

Krishti është dashuri - reflektim nga K.Traboini

Skulpturë e Mikelangjelos në Kishën e Shën Pjetrit në Vatikan.


KRISHTI Ă‹SHTĂ‹ DASHURI
- reflektim -

Bisedë me një mike që është më pranë engjëjve të qiellit se sa unë mëkatari i dashurisë tokësore, që ndjek më së shumti atë udhë të Hyjit që quhet revolta hyjnore e Jesu Krishtit ndaj sarafëve dhe mashtruesve në tempuj.

Nga Kolec TRABOINI

Fjala besim është shumëplanëshe. Nuk ka vetëm kuptimin e bindjes së verbër. Nuk ka vetëm kuptimin e mosvënies në dyshim të koncepteve që kemi trashëguar brez pas brezi, por ka edhe kuptimin e humbjes së baraspeshës të emocionit e mendimit brenda vetes, ku ti nuk flet me priftin, por flet në një intimitet të thellë me Atë që në çdo hall e nevojë i drejtohemi me fjalën, "O Zot!". E kam lexuar Biblën me mendje të kthjellët. Atje veç mësimit të besimit e përkushtimit, ka edhe katrahurën njerëzore, dënimet që Zoti, para se të trupëzohej e shfaqej si Krisht, i jepte njerëzimit sepse ai , njerëzimi, kish shkuar tepër larg e në tjetër shteg e jo në atë që krijuesi kish parathënë, ndaj më duket mbrapshti tinëzare kur për çdo marrëzi e ligësi që bëjnë njerëzit të themi "Kështu desh Zoti." Jo ashtu nuk desh Zoti i vërtetë, por zoti i rremë, vetë njeriu, sepse Zoti i vërtetë, sipas asaj që kam lexuar e kuptuar, ka hequr dorë prej njeriut me shkakun se mori udhë për skajore që nga momenti i ngjizjes. Sepse Zoti e ka krijuar njeriun për ta bërë botën të bukur brenda dhe jashtë tij! E ne që tashmë e lexojmë historinë ungjillore të botës, e dimë se ndër dy pinjollët e parë që lindën në këtë dhè, Abeli dhe Kaini, ndodhi një vëllavrasje. I dyti e vrau të parin pa dhembje e pa mëshirë. Pas mëkatit të prindërve Adam dhe Evë, ndodhi krimi i parë i botës që do të për-shumohej me një vras-ti marramendëse deri në ditët e vona. Ndaj për t'a ndaluar rrjedhën e gjakut u shfaq Krishti, fryma e Zotit e mishëruar në trajtë njeriu, se ndoshta kështu do t'a bindej të ndërronte udhën që kish marrë drejt greminave të shpirtit. U shfaq për t'a shpëtuar njerëzimin. Por ndodhi ajo çfarë nuk mund të mendohej. Njeriu kish shkuar aq larg në shtigjet e errtë të së mbrapshtës sa ishte gati të vriste vetë Krijuesin brenda trupëzimit si Krisht. Dhe e vrau tupin, por në të vërtetë njerëzimi bëri vetëvrasjen më të madhe në tërë historinë e ekzistencës së vet, mëkat që nuk është shlyer kurrë , ndaj dhe të gjithë qeniet njerëzore konsiderohen si pjesëz e botës mëkatare. E kështu na quajnë, madje edhe ne vetë, vetëquhemi mëkatarë. Që nga momenti që u shfaq në tokën e Izraelit, Krishti është Zot për ne katolikët, tek ai sendërtohet gjithçka, me atë ne e perceptojmë jetën në cikle të ripërtërira në breza të pafundmë. Misioni ynë ndaj tij është para se devocioni, ripërtëritja, çfarë nënkuptoj se popujt janë grigja e Krishtit, pasuria e vetme e tij si Zot, sepse çdo gjë tjetër e gjithësisë që shkon në skaje të pa matshme e të pafundme, është veç gur, zjarr e shtjella gazi e yjesh, vrima të zeza thithëse të gjithësisë që përpijnë e shuajnë planetë. Misioni i çdo ardhësi në këtë botë është devocioni e ripërtëritja, të cilat mishërohen në atë që quhet dashuri. Çdo lloj dashurie së pari lind të Krishti, tek dashuria e sakrifica e tij për njerëzit, e pastaj kjo dashuri e madhe e zemrës së tij shumohet në miliona njerëz që përfytyrohen si një pishtar që kurrë nuk duhet shuar. Këtë pishtar e mban gjallë dashuria. Ajo që vret është urrejtja, smira, ligësia, pasioni i egër për karrierë, egoja për lavdi tokësore. Ajo çfarë në pamje te par; ndodh në jetën e përditshme e marrëdhëniet njerëzore, dashuria, martesa, lindja, është vetëm një shkak për të mbajtur ndezur pishtarin e Zotit në tokë. Ndaj gjithnjë kam thënë e them se Krishti është dashuri. Ndjej ta dua Krishtin shumë e shumë më tepër se ekipet e kuadruara e të veshur bukur të klerikëve, të cilët vërtetë përkushtohen, por më së shumti këtë e bëjnë për interesa vetjake profesionale apo sepse janë me profesionin klerik dhe është një lloj përkushtimi i kushtëzuar. Mbetëm me mendimin se Krishti është dashuri, e kurrsesi allçi, parafinë, statuja të rëndomta nga artistë gjysmakë nëpër hije e skuta monastiresh, të cilat të largojnë aq shumë nga e vërteta hyjnore, trupëzojnë hyjni në objekte materiale e fare pak e shpirtëzojnë atë tek qeniet njerëzore, mesa duket shpesh e harrojnë se Krishti është pjesë e jetës dhe jo e vdekjes. Kalvari dhe vdekja në kryq nuk shënon largimin e Zotit nga njeriu, braktisjen e tij, por shënon katarsisin, mësimin nga mëkati, çfarë do të thotë se që nga shfaqja e Krishtit e përkëtej, Zoti më shumë ka hyrë tek njeriu. Përjashto këtu shfaqjet e rrema, kur njeriut i duket vetja si zot, vendos pushtetin e tij të egër mbi të tjerët, kur në të vërtetë ai është një Luciferr a Kryedreq. Sa më përket mua mund të them se, i përqasem asaj pjese të grigjës që ndjek me dëshirë e vullnet e pa ndikimin e askujt udhën e Hyjit, në aspektin që quhet revolta hyjnore e Jesu Krishtit ndaj sarafëve dhe mashtruesve në tempuj. Të jesh në paqe e harmoni me veten dhe hyjninë, nënkuptoj të shfaqësh bukurinë njerëzore të shpirtit e cilësive të larta të mirësisë e dashurisë, sepse për këtë destinë në eterniti e ka krijuar Zoti njeriut.
Krishti është dashuri! Dashuri dhe dritë! Amen!

21 December 2013

KERTHIZA APO JATAGANI - nga Kolec Traboini


KERTHIZA APO JATAGANI

Kujdes! Që në themele të mos hyjë baltë Kaurri...
KAMBER II-të, Vargje Osmanike


Nga Kolec TRABOINI

1. Themeluesi

       Duke parĂ« zellin e madh, me tĂ« cilin po rimĂ«kĂ«mbet tĂ«rĂ« historia, si dhe dalja e mjaft figurave tĂ« shuara e tĂ« harruara edhe ne po pĂ«rpiqemi tĂ« sjellim njĂ« ndihmesĂ«, nĂ« mbĂ«shtetje tĂ« studimit tĂ« letĂ«rshkruesit SkĂ«nder Jasa, botuar nĂ« «K.J.» datĂ«11.05.1994, mbi origjinĂ«n e TiranĂ«s, rrĂ«njĂ«t e saj historike qĂ« u lidhkan me bollĂ«k dhe me fije tĂ« pazgjidheshme me trungun e perandorisĂ« osmane dhe asnjĂ« fije me Marin Barletin, jetĂ«shkruesin e Gjergj Kastriotit, heroit tĂ« ShqiptarĂ«ve, qĂ« u vuri turqĂ«ve shtegun tek thana. E pra ky Barlet (Ah, tĂ« mos ishte prift!), e pĂ«rmend i pari, nĂ« historinĂ« e letĂ«rsinĂ« e shkruar tĂ« ShqipĂ«risĂ«, emrin e TiranĂ«s. Aferim e paç ymĂ«r tĂ« gjatĂ« SkĂ«nder Efendi (Jasa), se kĂ«shtu ti na e nderon vatanin. PĂ«r tĂ« mbeshtetur, qĂ« tĂ« mos çahet kazani nĂ« sy tĂ« botĂ«s, po tĂ« sjellim studimin tonĂ« mbi tĂ« paharruarin themelues, tĂ« ndriturin Sulejman PashĂ« Kurrkushi, qĂ« me izĂ«n e vetĂ« Sulltan Salepit tĂ« 13, hodhi themelet e njĂ« qyteti perandorak nĂ« zemĂ«r tĂ« EuropĂ«s, pĂ«r inat tĂ« kaurrve tĂ« gjithĂ« botĂ«s.

2. Me kallam e me ferman

      Deri nĂ« çastin qĂ« marrim kallamin pĂ«r tĂ« shkruar pĂ«r vulehumburin Sulejman PashĂ« Kurrkushi, pĂ«r SulĂ«n pra, kurrkush nuk mori mundimin tĂ« hedhĂ« njĂ« bishtuk dritĂ« mbi kĂ«tĂ« rrepirĂ« tĂ« historisĂ« sonĂ«. KĂ«to male (edhe kodra) e rritĂ«n SulĂ«n me qumĂ«shtin e zanave, mĂ« pas ai i mbĂ«shtetur nĂ« traditĂ«n popullore, shumĂ« sisĂ« kishte pĂ«r tĂ« pirĂ«, por mbi tĂ« gjitha atij do ti pĂ«lqente sisa e turkeshĂ«s Aishe... Por tĂ« mos ngutemi, tĂ« tatĂ«pjetat e historisĂ« janĂ« tĂ« mundimĂ«shme, prandaj i duhet rĂ«nĂ« anĂ«s e pas anĂ«s. Termat e historiografisĂ« sĂ« kalur ? HistorinĂ« e bĂ«n populli." apo tĂ« sotmit, “HistorinĂ« e bĂ«jnĂ« historianĂ«t”, nuk i marrin nĂ« konsideratĂ«, po nisemi nĂ« bazĂ« tĂ« parimit principial “ HistorinĂ« e kanĂ« herĂ« e do ta bejnĂ« SulejmanĂ«t”, SulejmanĂ«t qĂ« nxorrĂ«n emrin e adashit tĂ« tyre nga greminat e historisĂ« dhe e vunĂ«, faqe me nder, nĂ« njĂ« shesh nĂ« ballĂ« tĂ« TiranĂ«s (diku pranĂ« gropĂ«s sĂ« Hajdin SejdisĂ«). KĂ«shtu historianĂ«t vunĂ« nĂ« vend nderin e vet dhe njĂ« ditĂ« nĂ«ntori me shi tĂ« vitit 93, shpĂ«tuan dhe tĂ« ziun Sulejman nga 300 vjet vetmi.

3. Kërkime në qorrsokak

    Heroi ynĂ« Sulejmani nĂ« figuracionin popullor njihet me shprehjen poetike “Mu tek pusi i Sulejmanit”. Pra del se ka pasur pronĂ« tĂ« tij tĂ« trashegueshme, pĂ«r tĂ« cilat sot i takon tĂ« marrĂ« letĂ«r me vlerĂ«. Por, as pse ja vunĂ« pusit emrin e tij, as hollĂ«si tĂ« tjera biografike nuk dihen. As emri i babait, i nĂ«nĂ«s , as gjyshe, e sa pĂ«r motĂ«r e vĂ«lla nuk bĂ«het fjalĂ«. MirĂ«po, pikĂ«risht nĂ« hapĂ«sirĂ«n qĂ« quhej TiranĂ«, diku pranĂ« Saukut, gjendej dhe njĂ« kodĂ«r e vjetĂ«r qĂ« quhej Kodra e Kopilit. Duhet menduar, duhet hulumtuar, se, a kishte fare lidhje Kodra e Kopilit me Pusin e Sulejmanit. Sepse SulĂ«s sĂ« shkretĂ«, duke mos iu gjetur kurrkush afĂ«r si sfond historik, i mbeti veç onomati pashĂ«, dhe me kĂ«tĂ« emĂ«r nĂ« kurriz ngjiti tĂ« pĂ«rpjetat e historisĂ« plot lavdi.

4. Hani me dy porta

         TĂ« dhĂ«nat e padhĂ«na thonĂ« se Sula, para se tĂ« bĂ«hej pashĂ«, ishte njĂ« zabit azgan, dy metĂ«r i gjatĂ«, e shkonte e vinte me araba pas atyre qĂ« mernin taksĂ« e vergji pĂ«r Sulltanin. BĂ«ri punĂ« tĂ« ndershme, mblodhi lira e mezhida me bollĂ«k, mblodhi dhe djem pĂ«r t’i çuar nĂ« Arabistan si jeniçer tĂ« Sulltanit. Kush s’e dĂ«gjoi SulĂ«n shkoi nĂ« degĂ« tĂ« rrapit, kush e dĂ«gjoi la kockat nĂ« Jemen. Zgjidh e merr!
      Sulejmani bĂ«ri pĂ«rpara deri nĂ« Oborr dhe njĂ« ditĂ« u gdhi pasha. I vuri punĂ«t mbarĂ«, mblodhi ushtri tĂ« madhe nĂ« PetrelĂ« dhe me force zboi gjithĂ« fshatarĂ«t nga Fush e TiranĂ«s.     Ngriti fushimin ushtarak dhe aty ku sot Ă«shtĂ« shatrivani i TiranĂ«s, vendosi shtatoren e vet. Dy fjalĂ« tha Sulejman Pasha, para asqerĂ«ve tĂ« vet:
      1. KĂ«tu do tĂ« ngre njĂ« Han.
      2. Ky Han do tĂ« hyje nĂ« histori me emrin Hani i Sulejmanit.
     Mori izĂ«n nga Sulltani, i cili bashkĂ« me fermanin i çoi dhe dhjetĂ« turkesha tĂ« Ă«mbla, tĂ« cilat ishin çengijet mĂ« tĂ« bukura tĂ« perandorisĂ«, e qĂ« Sula i sistemoi nĂ« Hanin e vet me dy porta.

5. Sulejmani dhe divani

        GjatĂ« hulumtimeve nĂ« arkivat e oborrit perandorak ku gjenden spiunimet e Taksirat Qelepirxhiut, del ne pah fakti se, e para femĂ«r qĂ« u fut ne dhomĂ«n e posaçme tĂ« SulĂ«s, nĂ« mes sĂ« cilĂ«s ishte vendosur njĂ« nargjyle dhe njĂ« divan, ishte Aishe Hanemi, turkeshe e Ă«mbĂ«l, kumbull fare, e cila pasi i tĂ«rboi tĂ«rĂ« oficerĂ«t e gardĂ«s, u bĂ« shkak tĂ« thereshin me bajoneta dhe eunukĂ«t qĂ« ruanin haremin e Sulltanit; ky i fundit megjithĂ«se me dhimbje, e hoqi qafe, duke ia bĂ«rĂ« peshqesh shĂ«rbĂ«torit besnik Sulejman PashĂ« Kurrkushit, qĂ« po hidhte themelet e njĂ« qyteti tĂ« ri perandorak nĂ« perĂ«ndim dhe kishte nevojĂ« pĂ«r femra pjellore. KĂ«shtu e keqja apo e mira (kĂ«tĂ« historianĂ«t nuk e spjegojnĂ«) mbeti nĂ« derĂ«n e Sulejmanit, i cili ra nĂ« njĂ« dashuri magjike pas tuleve tĂ« AishesĂ«. U ndez, u pĂ«rvĂ«lua, u shkretua. Historia botĂ«rore dhe vetĂ« arti klasik njohin çiftĂ«zime ideale, qĂ« nuk ndahen as nĂ« shtĂ«pi, as nĂ« varr e as nĂ« histori. QĂ«llimi i studimit Ă«shtĂ« qĂ«, duke zbuluar vlerat e kĂ«saj dashurie dramatike, tĂ« bĂ«het e mundur qĂ« edhe emri i AishesĂ« tĂ« pĂ«rjetĂ«sohet nĂ« historinĂ« e ShqiperisĂ« dhe njĂ« rruge, qĂ« del tek Sheshi i Sulejmanit, t’i vihet emri i saj. KĂ«shtu qĂ«, ashtu siç ishin bashkĂ« nĂ« han e nĂ« divan, tĂ« jenĂ« pĂ«rjetĂ«sisht edhe nĂ« memorien e banorĂ«ve tĂ« kryeqytetit tĂ« arnautĂ«ve. Nga ana tjetĂ«r, do tĂ« bĂ«het e njohur nĂ« rrethet intelektuale, brenda e jashtĂ« vendit, se ashtu si Eva e Adami u bĂ«nĂ« krijues tĂ« njeriut, Aishja e Sulejmani u bĂ«nĂ« krijues tĂ« njĂ« kryeqyteti.Nga pikpamja estetike dhe emocionale, krahas EvĂ«s e Adamit mitologjik, tĂ« Romeos e ZhuljetĂ«s romantike do tĂ« kemi dhe çiftĂ«zimin e ri Sulejman e Aishe shqiptaro-osmanike.

6. Lavdia dhe krevati

     NĂ« fushĂ« tĂ« historiografise dy çeshtje mbeten akoma pa u zgjidhur. E para, pse Sula e fsheh emrin e AishesĂ«, mos vallĂ« pĂ«r tĂ« mos ndarĂ« peshĂ«n pĂ«r krijimin e njĂ« qyteti, megjithĂ«se ajo e shkretĂ« e ndjente pothuaj çdo natĂ« peshĂ«n e tij sa i thyheshin kockat. Merre me, mend, kur kĂ«nga popullore e Zall Bastarit thotĂ«: “180 kile burrĂ«, nga mendja s' u poqe kurrĂ«”. Çeshtja e dytĂ« specifike Ă«shtĂ« karakteri i SulĂ«s, si i trajtonte ai gratĂ« e haremit, nĂ« mĂ«nyrĂ« humane( kĂ«tu ata tĂ« Albanian Human Rights bĂ«jnĂ« shumĂ« kujdes) d.m.th. nga cili parim nisej, nga ai socialist, mbani rradhĂ« se ka pĂ«r tĂ« gjithĂ«, apo ai kapitalist, ujku i fortĂ« çan gjithĂ« kopenĂ«. KurrfarĂ« konkluzioni historik nuk mund tĂ« definohet pa zgjidhur kĂ«tĂ« enigmĂ« tĂ« historisĂ«.

7. Sula në bronx - Aishja në vargje

      KĂ«shtu sheshit emri ju vu e historia u rishkrua. Por ideja e njĂ« skulptori tĂ« çmendur qĂ« bustin e SulĂ«s derdhur nĂ« bronx ta vinin nĂ« mes tĂ« sheshit, u kundĂ«rshtua rreptĂ« nga zyrtarĂ«t. Jo e madhe pĂ«r zgjidhje kompozicionale,- Sula i derdhur nĂ« bronx nĂ« mes tĂ« sheshit, rri nĂ« kanape e thith nargjylen me vĂ«shtrin tĂ« humbur diku... Ç 'janĂ« kĂ«ta heroj tĂ« pergjumur?! KĂ«shtu nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« vetvetishme u poq mendimi qĂ« pĂ«rpara tij duhet vendosur busti i AishesĂ« nĂ« njĂ« vallĂ«zim çengijesh. KĂ«shtu veshtrimi i SulĂ«s do tĂ« ishte i motivuar, i menduar...
Ah, moj Aishe, sa e bukur je, apo diçka tjetër.
U shkruan edhe vargjet qĂ« do t’i viheshin si diçiturĂ« çiftĂ«zimit skulptural.
      Sulejman o xhan, o Sulejman
      Aishe me ferexhe, o Aishe
      E shkritĂ« jetĂ«n qĂ« tĂ« dy nĂ« divan,
Mor, aman.
      Tek mendonit e punonit pĂ«r Atdhe.
      BĂ«rthama e kĂ«saj filosofie erotike, qĂ« duke bĂ«rĂ« dashuri ne i shĂ«rbejmĂ« Atdheut, u duk si njĂ« zgjidhje racionale dhe pĂ«r kĂ«tĂ« ra dakort dhe presidenca.

8. KĂ«rthiza dhe politika

        NĂ«  kĂ«tĂ« konkluzion arriti ekipi i lartĂ« studimor ku pĂ«rfshiheshin historianĂ«, funksionarĂ«, poetĂ« dhe bashkfshatarĂ« tĂ« Sules, tĂ« cilĂ«t sugjeruan qĂ« Aishja tĂ« realizohej lakuriq nga kĂ«rthiza e sipĂ«r pĂ«r tĂ« qenĂ« shprehĂ«se e epokĂ«s bashkĂ«ohore qĂ« po tejkalojmĂ«... Por, kĂ«rthiza e AishesĂ«, ashtu siç u bĂ« objekt sherri nĂ« haremin e sulltanit, shumĂ« shpejt u bĂ« si leshtĂ« e ArianĂ«s, mollĂ« sherri e dardhĂ« grindjesh nĂ« opinionin publik, qĂ« shkallĂ«- shkallĂ« do tĂ« pĂ«rhapej si epidemi e KĂ«rthizĂ«s (shtypi thotĂ« e KrizĂ«s). Grindje nĂ« rrugĂ«, nĂ« shtĂ«pitĂ«, nĂ« shkollat, nĂ« ndĂ«rmarrjet qĂ« s'punojnĂ«, nĂ« zyra politikanĂ«sh qĂ« merren me llogje, nĂ« zyra financierĂ«sh tĂ« korruptur, nĂ«npunĂ«s qĂ« marrin rushfet, nĂ« kokat boshe tĂ« diplomatĂ«ve, apo tĂ« deputetĂ«ve, tĂ« cilĂ«ve iu shkon goja lĂ«ng nĂ«pĂ«r seanca parlamentare kur kujtojnĂ« kĂ«rthizĂ«n e Ă«mbĂ«l tĂ« turkesheĂ«s. E ka qarĂ« nĂ« vargje edhe DritĂ«roi turkeshĂ«n. Pozita e Opozita janĂ« nĂ« njĂ« nga betejat me tĂ« ashpra. NĂ« qoftĂ« se pĂ«r probleme sociale a komunale mund tĂ« bien dakort, kur vjen puna tek kĂ«rthiza nuk lĂ«shojnĂ« pe, ngulin kĂ«mbĂ« si mushka, madje duke kĂ«rcĂ«nuar me zgjedhje tĂ« reja. Njera palĂ«, qĂ« Aishja tĂ« jetĂ« lakuriq nga kĂ«rthiza e lart, tjetra - nga kĂ«rthiza e poshtĂ«. NdĂ«rkohĂ« Sulejman Pash Kurrkushi nuk Ă«shtĂ« dakort me asnjerĂ«n palĂ«. Ai e do AishenĂ«, si nga kĂ«rthiza e lart ashtu edhe nga kĂ«rthiza e poshtĂ«, krejt tĂ« zhveshur. EshtĂ« shumĂ« modern nĂ« kĂ«tĂ« anĂ« Sula. Seksi Ă«shtĂ« bota! Por kush ia var teneqenĂ« atij. Ia mbyllĂ«n gojĂ«n shumĂ« shpejt, duke i kujtuar se i dhanĂ« mĂ« tepĂ«r se i takon, madje nĂ« kundershtim me ligjin pĂ«r moskthimin e tokave...e kun e mes tĂ« TiranĂ«s. Prandaj pa ç’pa Sula i shkretĂ«, ngrysi vetullat e ra nĂ« mendime duke thithur nargjylen e tij. NdĂ«rkohe mendonte: “TĂ« mos ish kĂ«rthiza e Ă«mbĂ«l Aishes edhe emri im do tĂ« ishte shkuar e harruar!...” PĂ«r kĂ«tĂ« u bind mĂ« tepĂ«r kur dĂ«gjoi ca tĂ« rinj qĂ« lanĂ« takim tek lokali i ri "Dea" por i thanĂ« njeri tjetrit” Takohemi tek KĂ«rthiza e Aishes”

9. Lavdi me panik nën sqetull

    KĂ«shtu, ndĂ«rsa Sulejman Pash Kurrkushit po i kthenin krahĂ«t, peĂ«rdryshe, siç thanĂ« gazetat, lavdia e Aishes ngjitet lart e mĂ« lart duke zĂ«nĂ« faqet e para tĂ« gazetave me seks e pa seks qĂ« kanĂ« pushtuar sot Sheshin e Sulejmanit. Madje nĂ« njĂ« mbledhje tĂ« redaksisĂ« sĂ« gazetĂ«s “Eros”, botuesi i kishte thĂ«nĂ« me zĂ« tĂ« lartĂ« kryeredaktorit: “FotografinĂ« lakuriq nĂ« faqen nĂ« faqen e parĂ« me titull, “Aishe, seks -bombĂ«!”
    Te gjitha kĂ«to copĂ«za biografike tĂ« AishesĂ« na pelqejnĂ« ne burrave (pula e tjetrit) , mirĂ«po ca lajme tĂ« fundit nĂ« UrĂ«n e LanĂ«s po na trondisin. NjĂ« tubim grash e vajzash, qĂ« pĂ«rfundoi nĂ« njĂ« grevĂ« urie, doli me kĂ«rkesĂ«n “E duam SulĂ«n tĂ« zhveshur”, “Duam seks si gjithĂ« Europa”, e vuri opinionin gazetaresk nĂ« dilemĂ«, ndeĂ«rsa Sulejman PashĂ« Kurrkushit i futi tmerr e frikĂ«, sepse ec e mos u zhvish kur tĂ« urdhĂ«rojnĂ« gratĂ«. Dridhet Sula i shkretĂ« e u thotĂ« historianĂ«ve: “Ç’mĂ« bĂ«tĂ«! Ç’mĂ« bĂ«tĂ«! E çfarĂ« me duhet mua lavdia bythjashtĂ« nĂ« sy tĂ« botĂ«s?” Aq mĂ« keq kur nĂ« njĂ« buzĂ«mbrĂ«mje dĂ«gjoi dy veta, veteranĂ« tĂ« luftrave mesa dukej, qq i thonin njeri-tjetrit: “Kjo ndodh kur historia shkruhet me b...” ndĂ«rsa akoma mĂ« tej, njĂ« burrĂ« qĂ« po hante akullore evropiane, ia ktheu tĂ« dyve: “Mos me çani... SulĂ«n!”. ÇfarĂ« donte tĂ« thonte ai me atĂ« fjalĂ«? NdĂ«rsa nĂ« mes tĂ« bulevardit, dy gra po flisin pĂ«r njĂ« tĂ« tretĂ«, qĂ« nxitonte e pispillosur: “Shkon me i ba fresk Aishes!”

10. Enigma e madhe

Çështjet "Kush ia vuri?", "Si ia vunĂ«?" e "Pse ia vunĂ«?", mendojmĂ« se janĂ« tĂ« kapercyera e nuk pĂ«rbĂ«jnĂ« mĂ« interes historik. PĂ«rpara historianĂ«ve tĂ« vjetĂ«r e tĂ« rinj, -kopetentĂ« e ipotente. Mbeten tĂ« shqyrtohen dy çeshtje, e para, Aishet apo Sulat e bĂ«jnĂ« historinĂ« (KĂ«rthiza apo Jatagani?) dhe e dyta(kĂ«tu ka shumĂ« dilema historike), a Ă«shtĂ« KĂ«rthiza e AishesĂ« Qendra e BotĂ«s?! ZiejnĂ« debatet, shkruajnĂ« gazetat, grinden deputetĂ«t, por kurkush nuk merr mundimin tĂ« pyesĂ« tĂ« zotin e punĂ«s, SulĂ«n e shkretĂ«, i cili  rri si qyqar i menduar tek sheshi, pranĂ« GropĂ«s sĂ« Ajdinit, thith nargjylen me vĂ«shtrimin thellĂ« nĂ« kĂ«rthizĂ«! Por njĂ« zĂ« i brendshĂ«m vigjĂ«lues i thotĂ«: “SulĂ«, shtĂ«rngo ushkuret! Lavdia Ă«shtĂ« SidĂ«!”.
      Parashtresa Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« pjesĂ« e biografisĂ« sĂ« Sulejman Pash Kurrkushit, sepse bĂ«mat e SulĂ«s janĂ« aq tĂ« mĂ«dha e aq tĂ« ndrituara, sa duhen dhe kapituj tĂ« tjerĂ«, tĂ« cilat autori nuk do t’i lerĂ« tĂ« humbasin nĂ«pĂ«r skĂ«rkat e rrĂ«pirat e historisĂ«, por herĂ« me bishtuk e herĂ« me qiri, do t’i ndrisĂ«, do t'i pĂ«rshkruaj, e do t'i nxjerrĂ« nĂ« dritĂ« tĂ« diellit, faqe ( me nder) gjithĂ« botĂ«s.

Nga libri ironik "Rapsodi ushtore", AthinĂ« 1995 


NEXT ------> AVENTURA EROTIKE E GISHTO PERRALLES:
http://traboini1.blogspot.com/2013/12/aventura-erotike-e-gishto-perralles.html

19 December 2013

Meditim i Prof. Artan Fugës tek Ura e Lanës

MEDITIM I  PROFESOR ARTAN FUGĂ‹S TEK URA E LANĂ‹S

 Nga Kolec TRABOINI

Nuk e di nĂ« çfarĂ« e pengon antarin e AkademisĂ« sĂ« Shkencave Profesorin  Artan Fuga parulla tek Ura e LanĂ«s kundĂ«r KonferencĂ«s sĂ« LondrĂ«s 1913 e cila pĂ«rçon idenĂ« ti jepen fund padrejtĂ«sive ndaj popullit shqiptar, parullĂ« qĂ« profesori e citon me mospelqim nĂ« opinionin e tij tĂ«  fundit me titull “Po, nĂ« ShqipĂ«ri, ka pjesĂ« tĂ« opinionit publik qĂ« janĂ« skeptike ose kritike ndaj Bashkimit Europian.”
Desha te pyes, kjo palokonference e Londres a ka qĂ«nĂ« njĂ« padrejtĂ«si e njĂ« realitet apo njĂ« trill imagjinativ i shqiptarĂ«ve “nacionalistĂ«”?!  Dhe nĂ«se hyjmĂ« nĂ« EuropĂ«, e nuk do tĂ« na lĂ«nĂ« nĂ« prehĂ«r tĂ« Orjentit siç po duket,  mos vallĂ« do tĂ« hyjmĂ« si servant tĂ« politikave tĂ« vjetra? Jo besoj. PĂ«r mĂ« tej:
PĂ«rderisa Kosova u shpall e pavarur do tĂ« thotĂ« se nĂ« ndĂ«rgjegjen e europianĂ«ve diçka ka reflektuar. NdĂ«rkohĂ« po i kujtoj akademik profesorit  se unĂ« jam qĂ« ajo parullĂ« edhe mĂ« tej tĂ« qĂ«ndrojĂ« sepse nĂ«se FugĂ«s nuk i ka mbetur asgjĂ« jashtĂ« kufirit mizor tĂ« vitit 1913 (nuk ja di prejardhjen profesorit), tĂ« paktĂ«n mua ashtu si çamĂ«ve qĂ« e kanĂ« vĂ«nĂ« atĂ« parullĂ« tek Ura e LanĂ«s dhe ju lumtĂ« pĂ«r kĂ«tĂ«,   edhe mua mĂ« kanĂ« mbetur bashkĂ« me mbiemrin e fshat-malit  edhe tĂ«rĂ« kockat e gjysh stĂ«rgjyshĂ«rve tĂ« paktĂ«n qe 500 vjet.  A mos mendon profesor Fuga se duke hyrĂ« nĂ« EuropĂ« duhet t’i harroj te parĂ«t e mi e tĂ« kthehem nĂ« njĂ«  aliazh europian pa indentitet e pa troje. Po unĂ« personalisht kam hyrĂ« nĂ« AmerikĂ« dhe askush nuk mĂ« ka vĂ«nĂ« klauzolen tĂ« harroj tĂ« parĂ«t e mi pĂ«r t’u bĂ«rĂ« shtetas  amerikan. Nuk prisja njĂ« analizĂ« kaq tĂ« pĂ«rciptĂ« nga njĂ« njeri i ditur. Pa dashur tĂ« citoj rastin nĂ« fjalĂ« do tĂ« thosha se asnjĂ« shtet normal nuk i dĂ«rgon profesorat nĂ« Akademi ku paguhen goxha mirĂ« me paratĂ« e popullit, pĂ«r tĂ« shprishur kombet e veta.
Poshtë Konferenca e Londrës 1913!

19 dhjetor 2013

NEXT ----------> Në kujtimet e një artisti - Kolec Traboini nga Teuta Taramani
http://traboini1.blogspot.com/2013/12/ne-kujtimet-e-nje-artisti-interviste.html

18 December 2013

Kolec P. Traboini / Intervista


Në kujtimet e një artisti

Intervistë me artistin Kolec Traboini

- See more at: http://www.hermesnews.org/articoli/eksluzive.asp#sthash.3uCWv5Zy.dpuf

Në kujtimet e një artisti

Intervistë me artistin Kolec Traboini

- See more at: http://www.hermesnews.org/articoli/eksluzive.asp#sthash.3uCWv5Zy.dpuf

Në kujtimet e një artisti

Intervistë me artistin Kolec Traboini

- See more at: http://www.hermesnews.org/articoli/eksluzive.asp#sthash.3uCWv5Zy.dpuf

Në kujtimet e një artisti

Intervistë me artistin Kolec Traboini

- See more at: http://www.hermesnews.org/articoli/eksluzive.asp#sthash.3uCWv5Zy.dpuf

Në kujtimet e një artisti
Intervistë me artistin Kolec Traboini

 Ă‡farĂ« kujtoni nga fĂ«mijĂ«ria e rinia juaj nĂ« ShkodĂ«r ?
RrugicĂ«n time qĂ« ishte dhe bota ime e ku njĂ« ditĂ« mĂ« hyri nĂ« kĂ«mbĂ« njĂ« gozhdĂ« e ndryshkur, ku mĂ« janĂ« pĂ«rgjakur gjunjĂ«t, ku kam mĂ«suar biçikletĂ«n, njĂ« rrugicĂ« qĂ« kisha njĂ« dashuri tĂ« madhe pĂ«r tĂ«, por qĂ« ishte dĂ«shmitare e shumĂ« dhimbjeve tĂ« mia sĂ« pari me vdekjen e tim eti qĂ« ka qĂ«nĂ« mĂ«sues i kohĂ«s sĂ« para pavarĂ«sisĂ« dhe sekretar i Ded Gjo Lulit dhe ka marrĂ« pjesĂ« nĂ« dy luftra kombĂ«tare, pastaj me vdekjen e DadĂ«s sime Katrina Skanjeti-Traboini qĂ« ishte e bija e motrĂ«s Tone e cila mĂ« kish vĂ«nĂ« edhe emrin e dajĂ«s sĂ« vet KolĂ« Idromeno. Pastaj kujtoj se si vrapoja nga rrugica ime pĂ«rmes rrugicĂ«s sĂ« Gurazezve, ku e kishte shtĂ«pinĂ« shoku im Gjon Rrok Luli, pastaj dilja nĂ« Gjuhadol e nĂ« shkollĂ«n time qĂ« kishte qĂ«nĂ« dikur shkollĂ« e fretĂ«nve e kishte nĂ« mes njĂ« çinar tĂ« madh qĂ« ende gjelbĂ«ron edhe sot. NĂ« ShkodĂ«r kujtoj ShtĂ«pinĂ« e FĂ«mijĂ«s ku kalova disa vjet e mĂ«sova tĂ« bĂ«j njĂ« jetĂ« ku pĂ«r gjithçka duhej t’i shĂ«rbeja vetvetes. NĂ« ShkodĂ«r kujtoj se kur isha nĂ« shkollĂ«n pedagogjike mĂ« morĂ«n ushtar e mĂ« dĂ«rguan nĂ« TropojĂ«, e se kur u ktheva isha tashmĂ« njĂ« djalĂ« i rritur e duhej tĂ« isha shumĂ« mĂ« serioz sesa mĂ« parĂ« dhe se koha e jetĂ«s si harrakat kishte ikur njĂ«herĂ« e pĂ«rgjithmonĂ«. Kujtoj Kombinatin e Drurit apo mĂ« saktĂ« fabrikĂ«n e FibrĂ«s nĂ« bregun e Zallit tĂ« Kirit ku punova disa vjet. Kujtoj Frederik RreshpĂ«n i cili punonte edhe ai nĂ« Kombinat dhe mbasditeve me Tonin Shtjefnin, Alfred Çapalikun e SkĂ«nder Temalin bisedonim pĂ«r letĂ«rsinĂ« ndĂ«rkohĂ« qĂ« bĂ«nim xhiro nĂ« PiacĂ«. Por kisha edhe shokĂ« tĂ« tjerĂ« qĂ« i kujtoj aty nĂ« rrugĂ«t e ShkodrĂ«s ku kaluam rininĂ« tonĂ« e ndĂ«r ta Shyqyri Mollaj, Ernest Andrakja, DodĂ« Kaçaj, Xhahid Bushati, Burhan Kurti, Riza Lahi e Mehmet Gucia. Kujtoj shkrimet e mia tĂ« para tĂ« botuara nĂ« Almanakun e klubit tĂ« rinisĂ« qĂ« drejtonte Hasan Lekaj si dhe redaktorĂ«t e gazetĂ«s lokale “Jeta e re” Vehbi Çanga, Ndue Zef Toma e Hilmi Picoka, qĂ« i mirĂ«pritĂ«n shkrimet e mia tĂ« para. Kujtoj aq shumçka nga fĂ«mijĂ«ria e rinia ime nĂ« ShkodĂ«r sa mund tĂ« them se kĂ«to nuk janĂ« thjesht kujtime, por janĂ« njĂ« jetĂ« qĂ« gjithnjĂ« mĂ« rri pranĂ« sikur ka ndodhur dje.

Ju njohim si kineast, gazetar, e shkrimtar, cili nga këto profesione është më afër pasionit tuaj ?
Pasioni im Ă«shtĂ« e bukura, qĂ« nuk Ă«shtĂ« profesion e pĂ«r tĂ« cilĂ«n Dostojevski shkruante se e bukura do ta shpĂ«tojĂ« botĂ«n. QĂ« i vogĂ«l mĂ« pĂ«lqente tĂ« vizatoja e tĂ« lexoja libra pafund. Pastaj nisa tĂ« shkruaj vjersha e t’i recitoja nĂ« dritaren e katit tĂ« dytĂ« tĂ« shtĂ«pisĂ« sime me zĂ« tĂ« lartĂ«. Ajo çfarĂ« dua tĂ« them Ă«shtĂ« se profesioni Ă«shtĂ« njĂ« zgjidhje apo njĂ« rastĂ«si, e bukura nĂ« art Ă«shtĂ« domosdoshmĂ«ri. Kur kam qĂ«nĂ« i vogĂ«l filmin e parĂ« e kam parĂ« nĂ« faqen e murit tĂ« shkollĂ«s fillore nĂ« Hot tĂ« Ri. Mbaj mend tĂ« kem parĂ« fusha me grurĂ«, lulĂ«kuqe dhe tufa me pĂ«llumba, tre elementĂ« qĂ« mendoj se ma ushqyen dashurinĂ« pĂ«r tĂ« bukurĂ«n pa menduar kurrĂ« se unĂ« do tĂ« isha njĂ« ditĂ« kineast, tĂ« cilĂ«n ma sollĂ«n rrethanat e nuk ishte zgjidhja ime. Kur isha student nĂ« gazetari botova njĂ« libĂ«r me tregime qĂ« miqtĂ« ma kujtojnĂ« edhe sot “Petalet e bajames sĂ« hidhur” i cili mori edhe çmim kombĂ«tar inkurajues, por kur mbarova studimet mĂ« afruan punĂ« nĂ« Kinostudio si redaktor e mĂ« pas skenarist. Punova me pĂ«rkushtim e vura re se rashĂ« nĂ« dashuri me filmin. Pastaj koha solli qĂ« tĂ« shkoja nĂ« mĂ«rgim nĂ« Greqi ku pasioni pĂ«r gazetarinĂ« m’u zgjua aq shumĂ« sa krijova njĂ« gazetĂ« “Egnatia”. KĂ«tu gjen mishĂ«rim dashuria pĂ«r gazetarinĂ« pĂ«r tĂ« cilĂ«n edhe jam diplomuar. Por mĂ«rgimi i gjatĂ« mĂ« zgjoi njĂ« dashuri tjetĂ«r tĂ« madhe, poezinĂ«, e cila Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« bashkudhĂ«tarja ime e pĂ«rhershme kudo ku ndodhem e them do tĂ« mĂ« ndjekĂ« besnikĂ«risht deri nĂ« fund. TĂ« tre kĂ«to profesione i bashkon pasioni e dashuria, i bashkon e bukura.

ǒmund të na thoni për rolin tuaj si skenarist, pasi keni punuar për një periudhë të gjatë me filmat dokumentarë në Kinostudio ?


Fillimisht kam punuar redaktor nĂ« kronikĂ«. Jo pak por dy vjet, kohĂ« e mjaftueshme pĂ«r tĂ« njohur ShqipĂ«rinĂ« nĂ« çdo kĂ«nd tĂ« saj. PĂ«r aty dy vjet mĂ« shumĂ« isha nĂ« terren se nĂ« Kinostudio. Kalimi si skenarist i filmit dokumentar ishte kĂ«sisoj mĂ« i lehtĂ«, sepse kisha shumĂ« subjekte e njohje. QĂ« nĂ« fillimet e punĂ«s me skenarin u pĂ«rpoqa tĂ« fus frymĂ«n poetike. Skenarin tim tĂ« parĂ« e mori njĂ« regjisore me pĂ«rvojĂ« Vitori Çeli e cila e pĂ«lqeu pikĂ«risht pĂ«r lirizmin dhe me filmin “Asdreni-poet i lulĂ«kuqes e vegjĂ«lisĂ«” dolĂ«m faqebardhĂ«. Na nderuan me kupĂ«n e Festivalit tĂ« parĂ« tĂ« Filmit Shqiptar. E kjo pĂ«r mua ishte vĂ«rtet njĂ« satisfaksion i madh. Pastaj vijnĂ« skenarĂ« tĂ« tjerĂ« si “Hasan Prishtina”. “KolĂ« Idromeno”, “ KĂ«shtjella e kĂ«ngĂ«ve” e deri tek filmi qĂ« realizova si skenarist e regjisor “DĂ«shmi nga Barleti”, tĂ« gjithĂ« kĂ«ta tĂ« vlerĂ«suar me çmime nĂ« festivale e konkurse kombĂ«tare.
Ishte dëshirë e jotja që i vogël të merresh me artin, apo një shtysë nga dikush tjetër ?

QĂ« kur kam qĂ«nĂ« nĂ« shkollĂ«n pedagogjike nĂ« TiranĂ« kisha nisur tĂ« bĂ«j sprovĂ«zat e para me poezi. MĂ«suesja ime kujdestare Vangjeli Çomora mĂ« gjeti tek po merresha me fletoren time tĂ« shĂ«nimeve. Ishin poezi. NjĂ« ditĂ« mĂ«suesja mĂ« tha se do tĂ« vish nĂ« shtĂ«pinĂ« time tĂ« takoja tĂ« shoqin, Spiron. I shkova nĂ« shtĂ«pi nĂ« rrugĂ«n e DurrĂ«sit e aty takova Spiro ÇomorĂ«n. MĂ« priti ngrohtĂ«. I lexoi vjershat e mia dhe mĂ« tha se duhej tĂ« shkoja tek redaksia e gazetĂ«s “ZĂ«ri i RinisĂ«” me rekomandimin e tij. Mora guximin e shkova. Takova aty njĂ« njeri qĂ« e thĂ«rrisnin Loni, e ky mĂ« pĂ«rcolli tek njĂ« tjetĂ«r qĂ« e kishte emrin Vath. Ky i lexoi e me dha ca vĂ«rejtje e sugjerime e mĂ« porositi tĂ« shkoja pĂ«rsĂ«ri. Nuk shkova mĂ« kurrĂ«. VetĂ«m mĂ« vonĂ« kur isha ushtar nĂ« Kam tĂ« TropojĂ«s e minatorĂ«t mĂ« flisnin me admirim pĂ«r Vath Koreshin qĂ« kishte punuar disa vite si gjeolog, e kuptova se ai Vathi qĂ« kisha takuar ishte shkrimtari. Koha e solli qĂ« Vath Koreshin ta kisha koleg nĂ« Kinostudio, madje si tĂ« thuash nĂ« njĂ« raport tĂ« tillĂ«- ai kryeredaktor pĂ«r filmat artistikĂ« e unĂ« pĂ«r filmat dokumentarĂ«. Pra vĂ«rtet nuk e di se kur si e pse u gjĂ«nda nĂ« njĂ« hulli tĂ« tillĂ« pĂ«r artin. Ndoshta kĂ«tĂ« do ta mĂ«soja mĂ« vonĂ« nĂ« vitin 1982 kur njĂ« ditĂ« kolegu ynĂ« i filmit nĂ« Kinostudio mĂ« tha se kishte lexuar nĂ« BibliotekĂ«n KombĂ«tare, nĂ« disa gazeta tĂ« vjetra tĂ« Dom Ndoc NikĂ«s njĂ« emĂ«r Traboini. Atje gjeta çfarĂ« nuk e dija e nuk e prisja. Im atĂ« kishte qĂ«nĂ« njĂ« nga gazetarĂ«t e parĂ« shkodranĂ« tĂ« pavarĂ«sisĂ«, me plot shkrime nĂ« vitin 1910-1911. Dhe mĂ« vonĂ« kur regjisori Andrea Skanjeti mĂ« vuri nĂ« dorĂ« njĂ« poemĂ« me rreth 1700 vargje pĂ«r kryengritjen e vitit 1911 tĂ« shkruar nga im atĂ« nĂ« atĂ« kohĂ«, mĂ« vuri tĂ« mendoj se unĂ« kisha ndjekur udhĂ«n e dĂ«shirĂ«s sĂ« tim eti, pra pasioni i tĂ« shkruarit kishte lindur bashkĂ« me mua pĂ«rmes genit.
Sa e vështirë ka qënë për ju, të studioni dhe të shkruani librin e parë njëkohësisht ?

Libri i parĂ« ka qĂ«nĂ« me tregime tĂ« shkruara nĂ« kohĂ« tĂ« ndryshme, disa madje tĂ« botuara kur isha punĂ«tor nĂ« Kombinatin e Drurit nĂ« ShkodĂ«r e disa tĂ« shkruara nĂ« kohĂ«n e studimeve. Kujtoj me respekt redaktoren Emine Sadiku qĂ« mĂ« botoi tregimet e para nĂ« faqet letrare tĂ« gazetĂ«s “ZĂ«ri i RinisĂ«”. PĂ«r mua qĂ« kisha qĂ«nĂ« punĂ«tor e kisha shkuar nĂ« shkollĂ« tĂ« mesme njĂ«kohĂ«sisht, nuk ka qĂ«nĂ« e vĂ«shtirĂ« periudha e studimeve, madje ishte njĂ« mundĂ«si e madhe. Mbaj mend se atĂ« kohĂ« dĂ«shira pĂ«r tĂ« shkruar ishte aq e madhe e kĂ«tĂ« e kish pikasur bashkstudentja Zenepe Luka qĂ« njĂ« ditĂ« mĂ« solli njĂ« libĂ«r pa kapak e me zĂ« tĂ« ndrojtur mĂ« tha: “Merre e lexoje, por kujdes se Ă«shtĂ« libri i Bilal Xhaferrit”. AtĂ« kohĂ« Bilal Xhaferri ishte i arratisur e konsiderohej armik. E lexova me njĂ« frymĂ« dhe aty ndjeva poezinĂ« nĂ« prozĂ« dhe magjinĂ« e narracionit. “Purpuranti” mĂ« ka lĂ«nĂ« pa frymĂ«. Po edhe ato tregimet me temĂ« aktuale nĂ« rrugĂ«t malore tĂ« kthesave tĂ« Gjegjanit ku kishte punuar vetĂ« Bilal Xhaferri, ky admirues i flaktĂ« i dokeve, zakoneve e bujarisĂ« sĂ« malĂ«sorĂ«ve. NjĂ« ditĂ« pĂ«rmblodha tregimet e mia e me to nĂ« dorĂ« shkova tek Dhurata Xoxa nĂ« shtĂ«pinĂ« botuese ku pata fatin tĂ« kem redaktor shkrimtarin Odhise Grillo.
Ka ndikuar emigracioni në krijimtarinë tuaj?
Padyshim që jeta mërgimtare lë gjurmët e veta tek krijuesi, herë si plagë e herë si dhimbje, por më së shumti si mall i zjarrtë. Në mërgim ndjehet mungesa e dheut tënd, e njerëzve të tu, mungesa e gjuhës tënde madje edhe mungesa e ajrit që në mëmëdhe të duket krejt ndryshe e jo pak herë thua se edhe ajri në vendin tim flet shqip. Pra kemi një tendosje të telave të shpirtit që pa këto mungesa nuk do të nxirrnin atë tingull të mrekullueshëm që të drithëron.

Çfarë marrëdhëniesh ke me Shkodrën ?
Nuk di si t’i shpjegoj marrĂ«dheniet qĂ« mund tĂ« ketĂ« njeriu me vetveten. UnĂ« pĂ«rherĂ« jam nĂ« ShkodĂ«r, por ardhjet e ikjet e mia janĂ« tĂ« pabujshme. Takoj njĂ« mik apo njĂ« shok, pijmĂ« njĂ« kafe aty ku bashkohet Pedonalja me Gjuhadolin apo tek çinari i TophanĂ«s dhe kaq. Shkoj nĂ« bibliotekĂ« dhe u dorĂ«zoj disa kopje pĂ«r çdo libĂ«r tĂ« ri qĂ« botoj. Si tĂ« thuash u bĂ«j me dije ekzistencĂ«n time nĂ« art dhe kĂ«ngĂ«t e mia tĂ« shpirtit pĂ«r ShkodrĂ«n, qĂ« nuk janĂ« vetĂ«m poezi apo esĂ© tĂ« veçanta, por me kapituj tĂ« tĂ«rĂ«, apo tituj librash qĂ« lidhen me kĂ«tĂ« qytet qĂ« Ă«shtĂ« pjesĂ« e ngjizjes sime edhe si njeri por edhe si krijues. Mjafton t’ju sjell titullin e njĂ« libri “ Trinia ime” ku pjesa mĂ« e madhe e krijimeve lidhen me vendlindjen time. Por edhe nĂ« njĂ« nga librat e fundit “U dashka tĂ« dal natĂ«n vonĂ«” ka njĂ« kapitull me titull “Ode pĂ«r ShkodrĂ«n”. ParathĂ«nia e shkruar prej meje nĂ« kĂ«tĂ« libĂ«r “Poetika e fĂ«mijĂ«risĂ«” flet pĂ«r ShkodrĂ«n gjithashtu. Mendoj se lirizmi im fryn nĂ«pĂ«r kanatet e fĂ«mijĂ«risĂ« sime shkodrane pa tĂ« cilin nuk do tĂ« isha ky qĂ« jam. Por gjithnjĂ« siç e thashĂ« shkoj e vij pa e bĂ«rĂ« tĂ« dukshme prezencĂ«n time sepse ajo gjendet nĂ« krijime para se fizikisht. Ndoshta kjo Ă«shtĂ« njĂ« alibi e mirĂ« pĂ«r ata qĂ« nĂ« vendlindjen time merren me artin dhe mĂ« kanĂ« harruar.
Eseja me titull “Bukuri Shkodrane”, çfarĂ« mesazhi pĂ«rcjell, pĂ«rse ky titull ?
Kam plot esĂ© qĂ« lidhen me ShkodrĂ«n. Mes tyre edhe njĂ« pjesĂ« e librit “Bukuri Shkodrane”, titull qĂ« merret nga njĂ« esĂ© nĂ« tĂ« cilĂ«n jam pĂ«rpjekur tĂ« nxjerr nĂ« pah bukurinĂ« e shpirtit e tĂ« trupit tĂ« vajzave e grave shkodrane nĂ« kohĂ«n e diktaturĂ«s, kur kjo bukuri anashkalohej apo mohohej e pĂ«r kĂ«tĂ« kisha njĂ« shĂ«mbĂ«llesĂ«, mĂ«suesen time Jolanda Pogu. MĂ«suese Landi ishte bijĂ« e Pogut, pronarit tĂ« fabrikĂ«s sĂ« Sapunit nĂ« ShkodĂ«r qĂ« konsideroheshin tĂ« pasur e pĂ«r kĂ«tĂ« shiheshin me sy tĂ« keq nga regjimi. Po Landi Pogu ka qĂ«nĂ« njĂ« nga vajzat mĂ« tĂ« bukura nĂ« ShkodĂ«r e me virtyte tĂ« larta. Ajo u martua nĂ« TiranĂ« dhe njĂ« ditĂ« unĂ« u gjenda nĂ« njĂ« klasĂ« ku ajo jepte mĂ«sim. Ishte e bukur si yll dhe unĂ« ndjehesha krenar se ajo ishte shkodrane. KĂ«shtu i kemi vajzat ne nĂ« ShkodĂ«r u thoja shokĂ«ve tĂ« shkollĂ«s qĂ« ishin nga jugu. MĂ«suese Landi mĂ« pyeti dhe kur i thashĂ« mbiemrin tim mĂ« njohu sepse kishim qĂ«nĂ« komshinj. Koha e solli qĂ« mĂ«suesja ime “kjo bukuri shkodrane” tĂ« gjendej dhe mĂ«suese e vajzĂ«s sime nĂ« shkollĂ«n “Avni Rustemi” nĂ« TiranĂ«. Dhe njĂ« ditĂ« mĂ« vjen vajza plot gĂ«zim e mĂ« thotĂ« sesa e bukur ishte mĂ«suese Landi, mĂ« pyeti pĂ«r ty e mĂ« tha se tĂ« ka pasur nxĂ«nĂ«s. E unĂ« me krenari i thashĂ« time bije: “TĂ« gjitha vajzat shkodrane janĂ« tĂ« bukura. Edhe ti je e bukur se je shkodrane”. Kjo esĂ© mbi tĂ« bukurĂ«n pĂ«rbĂ«n jo vetĂ«m tharmin e librit tim me atĂ« titull, por edhe lajtmotivin e krijimtarisĂ« poetike e eseistike dhe filmike.
Përveç të lexuarit si kaloni kohën e lirë ?
Nuk kam as kohĂ« tĂ« lirĂ« e as kohĂ« tĂ« zĂ«nĂ«. Liria Ă«shtĂ« relative ndĂ«rsa koha ka vetĂ«m njĂ« sens, do apo nuk do, ikĂ«n. PĂ«rpara alternativĂ«s qĂ« koha mund tĂ« ikĂ« dhe mund tĂ« mos lĂ«rĂ« pas asgjĂ«, krijuesi i apasionuar Ă«shtĂ« mĂ« i prirur tĂ« sakrifikojĂ« kohĂ«n e lirĂ«. Mua mĂ« duken paradoksale tituj tĂ« tillĂ« televizivĂ« si “Ă‹shtĂ« koha pĂ«r t’u zgjuar” apo “Jo vetĂ«m kafe” e tĂ« tjera tororisje si kĂ«to. Arti nuk ka kohĂ«, ai ecĂ«n bashkĂ« me ty, edhe natĂ«n edhe ditĂ«n. MĂ« kujtohet njĂ« episod qĂ« mĂ« tregonte Dada ime KatrinĂ« pĂ«r dajĂ«n e vet Kol Idromeno. Piktori kur erdhi nĂ« moshĂ« tĂ« madhe nuk e zinte mĂ« gjumi, madje bĂ«nte çdo natĂ« rrugĂ«n deri nĂ« kala, ku priste nĂ« botĂ«n e tij derisa andej nga Cukali e Maranaj niste e shfaqej dielli nĂ« lindje. AtĂ«herĂ« zbriste prej kalasĂ« e shkonte tĂ« flinte. E shoqja Cina drithĂ«rohej prej meraku. Tek njĂ« artist i madh si KolĂ« Idromeno kohĂ«rat ishin mpleksur me ngjyrat nĂ« telajo, aty ishin edhe lindja edhe perĂ«ndimi i diellit, edhe koha e punĂ«s dhe koha e lirĂ« e pushimit. Kjo mpleksje ndodh kur krijimi tĂ« bĂ«het qĂ«llim i jetĂ«s dhe tundim i shpirtit e pa tĂ« cilin nuk e kupton ekzistencĂ«n.

Çfarë vlerësoni më shumë tek njerëzit?
Tek njerëzit vlerësoj më së shumti të qënit njeri. Pra të jenë vetvetja dhe të kenë ndjeshmëri ajo që quhet më së shumti humanizëm. Cilësitë e tjera konvergojnë apo divergojnë prej raportit me vetveten si njeri. Prandaj ndodh që i miri mbetet i mirë deri në fund dhe i keqi po ashtu, megjithëse të drejtën për të ndryshuar e ka gjithkush dhe porta e së mirës gjithmonë mbetet e hapur për njerëzit.
Si e konceptoni dashurinë si poet?
Do ta thosha me pak vargje tĂ« poezisĂ« sime “Zjarri” - “Kush nuk dĂ«shiron tĂ« digjet si yll / nuk duhet tĂ« ngjitet kurrĂ« nĂ« qiell/qielli Ă«shtĂ« vendi ku digjen planete/ edhe nĂ« dashuritĂ« njerĂ«zore po ashtu/ nuk mund tĂ« ketĂ« dashuri pa djegur veten.
Po në politikë jeni përfshirë ndonjëherë ?
Fjala përfshirë do të ishte kuptimi më i keq i marrjes me politikë, sepse në politikën e djeshme e të sotme shqiptare njeriu nuk vetpërfshihet, por e përfshijnë të tjerët duke e katapultuar e lozur me të si një marionetë. Që të merresh me politikë duhet të jesh pjesë e ndonjë klani. Që të përfshihesh në qeverisje dhe aparate administrative po ashtu. Pa klan nuk ka stan. Por me politikë jam marrë e merrem, sepse politika sipas vizionit tim nuk është pronë, ajo është një mënyrë mendimi, konceptimi, është analizë e sintezë, është konkluzion që del pasi ke stududiuar një realitet social, është qëndrim ndaj së keqes dhe prioritet ndaj progresit. Në këtë sens unë merrem me politikë madje në përditshmëri dhe botoj shkrime në shtyp e libra vazhdimisht pa qënë i inkuadruar në klane që më së shumti të kujtojnë një mafie ideologjike dhe korruptive se sa një formacion që kërkon zhvillimin e përparimin e vendit tonë që ka ngecur peng pikërisht i kësaj politike qorre për nga vizioni e talibaniste për nga prakticiteti.

Keni ndonjë projekt në të ardhmen ?
E ardhmja dhe e tashmja janĂ« pjesĂ« e njĂ« zinxhiri ndaj dua t’i pĂ«rgjigjem pyetjes si njĂ« vazhdimĂ«si. Pas “Kujto Poetin”, 2011 dhe “100 poetĂ« pĂ«r dashurinĂ«” dy antologji me bashkautorĂ«si kĂ«to, kam botuar edhe katĂ«r libra nĂ« vitin e kaluar 2012, “ZhgĂ«njimi i Ambasadorit Amerikan” ese, “Flamuri nĂ« Deçiq” libĂ«r me krijimet dhe publicistikĂ«n e babait tim Palok Traboini, libĂ«r tĂ« cilit i bĂ«ra promovime nĂ« Prizren ku ka qĂ«nĂ« mĂ«sues e nĂ« Tuz ku ka vendlindjen, si dhe dy vĂ«llimet me poezi qĂ« kam pĂ«rmendur. Kemi realizuar me skenaristen Angjelina Xharo dhe operatorin Ilia Terpini njĂ« film dokumentar “LirikĂ« shpirti” pĂ«r poeten shqiptaro-amerikane Iliriana Sulkuqi, premierĂ«n e tĂ« cilit e bĂ«mĂ« sivjet nĂ« TiranĂ« e nĂ« Elbasan. Po kĂ«tĂ« vit, me mbĂ«shtetjen e Institutit pĂ«r Integrimin e JetimĂ«ve ShqiptarĂ« drejtuar nga Ilir Çumani, realizuam njĂ« film dokumentar “Djaloshi me kitarĂ«”, pĂ«r njĂ«rin prej martirĂ«ve tĂ« RevoltĂ«s sĂ« Spaçit 1973, SkĂ«nder Daja, i cili u ekzekutua nĂ« moshĂ«n 22-vjeçare. PjesĂ« e krijimtarisĂ« sĂ« kĂ«tij viti janĂ« dhe dy libra me poezi “Atdheun e kam tek porta” me krijime tĂ« reja dhe vĂ«llimin me lirika dashurie “Dashuri” ku pĂ«rfshihen 200 poezi tĂ« pĂ«rzgjedhura nga dhjetĂ« librat e mi me poezi botuar mĂ« parĂ«. Me kĂ«to mĂ« bĂ«hen 22 libra tĂ« botuara, nga tĂ« cilĂ«t 19 nĂ« ShqipĂ«ri e tre nĂ« AthinĂ«.
Kur do kemi në dorë një tjetër sukses libër, me poezi, tregime ose edhe roman pse jo ?
Nuk flitet pĂ«r sukses, por thjesht pĂ«r krijime poetike dhe publicistikĂ«. Kam disa libra tĂ« pĂ«rfunduar nĂ« dorĂ«shkrim apo nĂ« proçes shkrimi nga tĂ« cilĂ«t “ÇamĂ«ri- Zemra ime” njĂ« antologji me poezi pĂ«r ÇamĂ«rinĂ« tĂ« pĂ«rgatitur me poeten Fatime Kulli, “Libohova me AmerikĂ«n- afĂ«r dhe larg” njĂ« vĂ«shtrim pĂ«r traditat libohovite dhe jetĂ«n e libohovitĂ«ve qĂ« jetojnĂ« kryesisht nĂ« Boston dhe Filadelfia, njĂ« vĂ«llim me poezi tĂ« pĂ«rkthyera nga autorĂ« tĂ« huaj “Nga Safo tek Bukovski”, njĂ« vĂ«llim me ese pĂ«r letĂ«rsinĂ« dhe natyrisht poezitĂ« qĂ« mĂ« dalin herĂ« pas here nĂ« shteg e unĂ« pĂ«rpiqem tĂ« mbush shportĂ«zĂ«n time me ndjesi shpirti. Kam edhe projekte pĂ«r filma dokumentarĂ« tĂ« cilat Ă«shtĂ« e pamundur tĂ« realizohen pĂ«r shkak tĂ« mungesĂ«s sĂ« mbĂ«shtetjes financiare. Njeriu gjithmonĂ« bĂ«n plane e projekte, ashtu siç gjithmonĂ« gjenden njĂ« mijĂ« shkaqe pĂ«r t’ia prishur e pĂ«r tĂ« kĂ«rkuar diçka tjetĂ«r. KĂ«rkimi e sprovĂ«zat nĂ« fushĂ«n e krijimtarisĂ« nuk kanĂ« fund.
Intervistoi: Teuta Taramani

“Hermes”, 18 /12/ 2013