24 April 2013

STANDARTIT T’I HIQEN BRAKESHAT- nga Kolec Traboini


STANDARTIT T’I HIQEN BRAKESHAT



Nga KOLEC TRABOINI

NĂ« shkrimin, me titull “TĂ« ribotohen “Rregullat e drejtshkrimit” tĂ« pĂ«rmirĂ«suara”,  botuar  nĂ« “Gazeta shqiptare” me 18 prill, Prof. Gjovalin Shkurtaj parashtron idetĂ« e tij nĂ« jehonĂ« tĂ« kĂ«tij kaosi ku jemi nĂ« fushĂ« tĂ« gjuhĂ«sisĂ« dhe tĂ« pĂ«rpjekjeve pa sukses tĂ« gjuhĂ«tarĂ«ve dhe akademikĂ«ve pĂ«r t’i vĂ«nĂ« Standartit ca paterica tĂ« drunjta. PunĂ« e lodhshme kjo dhe pa dobi.  Ma shumĂ« po duket si njĂ« luftĂ« humbĂ«se qĂ« edhe mĂ« tej Standarti tĂ« pĂ«rdoret  si mjet pĂ«rçarĂ«s e mbisundues i njĂ« dialekti mbi njĂ« tjetĂ«r edhe pas dy dekada tĂ« çlirimit prej totalitarizmit e  imponimit tĂ« dhunshĂ«m  si nĂ« çdo fushĂ« tĂ« jetĂ«s edhe atĂ« tĂ« gjuhĂ«s. Nuk ka njĂ« mendje vĂ«rtet tĂ« kthjelltĂ« e tĂ« shpĂ«tuar prej hijeve tĂ« sĂ« kaluarĂ«s qĂ« tĂ« mos e kuptojĂ« qĂ« vendosja e toskĂ«rishtes nĂ« bazĂ« tĂ« Standartit Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« prej dyshes Hoxha-Shehu dhe marionetave tĂ« tyre KostallarĂ« e kompani, e pĂ«r tĂ« kuptuar kĂ«tĂ« na vjen nĂ« ndihmĂ« njĂ« studiues i madh, i dĂ«nuar dy herĂ« dhe tĂ«rĂ« jetĂ«n burgjeve tĂ« diktaturĂ«s. Kisha me thanĂ« se a po i kujtohet emri i NikollĂ« DakĂ«s prof. Gjovalin Shkurtit? GjithĂ« titujt qĂ« marrin profesorati i sotĂ«m pĂ«rpara fushĂ«s sĂ« dijevĂ« tĂ« NikollĂ« DakĂ«s, po duken qesharake. E tash kurrkush nuk po e kujton. NikollĂ« Daka ka shkruar bash atĂ«herĂ« kur mblidhej Kuvendi i Drejtshkrimit duke theksue se po bahej njĂ« krim e pĂ«rçudni me dialektin gegĂ«. Pra ja  qĂ« paska patur opozitĂ« qĂ«  sado tĂ« heshtur e tĂ« shtypur tĂ« kenĂ« qĂ«nĂ«, i kanĂ« dalĂ« kundra ende pa u imponue kĂ«tij Standarti. Por pse bĂ«jmĂ« kinse nuk i dĂ«gjojmĂ« ende sot e kĂ«saj dite zĂ«rat e tyre kundĂ«rshtues.
Ndaj qĂ«ndrimit tĂ« profesor Gjovalinit qĂ« rreh mĂ« shumĂ« nga pozicioni i gjuhĂ«tarĂ«ve konservatorĂ« me prejardhje prej trevĂ«s  ku e kishte terrenin  korparmata(lexo çetat) e Hysni Kapos, do t’i thosha se le ta bĂ«jnĂ« tĂ« tjerĂ«t avokaturĂ«n e asaj ngrehine, por jo ti i nderuar profesor Shkurtaj. Aq ma tepĂ«r qĂ« ai Standart nuk mund tĂ«  pĂ«rmirĂ«sohet duke u mballosur me do arna tĂ« vjetra nga rekuizitat e vjetra tĂ« gjuhĂ«sisĂ« politike, por do parĂ« mĂ« shumĂ« kujdes baza nĂ« tĂ« cilĂ«n Ă«shtĂ« ngritur. Kryekreje do pranuar se gegnishtja Ă«shtĂ« parĂ« ligsht. Gegnishta ka qĂ«nĂ« si Hirushja e pĂ«rrallĂ«s tĂ« cilĂ«n e fshihte shtriga pĂ«r tĂ« mos dalĂ« nĂ« pah bukuria e vajzĂ«s se hirit. Nuk e di si e pse, por  profesorin Shkurtaj, qĂ« Ă«shte verior, jemi prej tĂ« njĂ«jtĂ«s malĂ«si, unĂ« e shihja me shumĂ« shpresĂ« si njĂ« faktor pĂ«r tĂ« sjellĂ« njĂ« frymĂ« konstruktive pĂ«r tĂ« hapur arkapijat e gjuhĂ«sisĂ«, duke ndikuar tek gjuhĂ«tarĂ«t e Enver HoxhĂ«s qĂ« t’i heqin brakeshat Standartit. PĂ«rkundrazi profesor Shkurtaj nĂ« disa artikuj njĂ« pas njĂ«, po shfaqet jo thjesht i pĂ«rmbajtur, po kisha me thanĂ« krejt i frikĂ«suem nĂ«se i hapet rruga gegnishtes. Po prej kujt ka frikĂ«? Prej gjuhĂ«s me tĂ« cilĂ«n Ă«shtĂ« mĂ«kue nĂ« djep? Jo pĂ«r atĂ« Zot. TĂ« vĂ«rtetĂ«s nuk ka askush shkak t’ia ketĂ« frikĂ«n. Vihet re se profesor Shkurtaj po u lĂ«shon pe mĂ« shumĂ« sesa duhet atyre qĂ« konsiderohen konservatorĂ« nĂ« kĂ«llĂ«f, tĂ« ngujuemve nĂ« llogoret e bunkerĂ«t e monizmit ku vazhdojnĂ« tĂ« kĂ«mbĂ«ngulin nĂ« mendimin qĂ« toskĂ«rishtja duhet tĂ« mbizotĂ«rojĂ« edhe tutje,  se gegnishtja Ă«shtĂ« e varrosur si kauzĂ« njĂ« herĂ« e pĂ«rgjithmonĂ«. Dua tĂ« theksoj se tek po shkruaj kĂ«to rreshta jam duke u pĂ«rpjekur tĂ« pĂ«rdor bash atĂ« standart ku gegnishtja mjerisht thuajse mungon fund e krye, se kĂ«shtu na kanĂ« gatuar e uniformizuar nĂ« shkolla e univesitete. NgushtĂ«sisht veç kĂ«to mjete te paka kemi nĂ« dispozicion. Por kĂ«tu nuk Ă«shtĂ« thjesht nevoja ime pĂ«r ta pasĂ« tĂ« pranishme gjuhĂ«n e mĂ«suar bashkĂ« me qumĂ«shtin e nanĂ«s,  por se, nĂ«se ne e anashkalojmĂ« si çështje mungesĂ«n apo praninĂ« e gegnishtes nĂ« GjuhĂ«n Letrare Shqipe, na do tĂ« jemi njĂ« degĂ« e thame gjuhĂ«sore nĂ« trung tĂ« kombit. Si Profesor Gjovalin Shkurti edhe unĂ« jam pĂ«r njĂ« standart, por jo bash ky Standart i thatĂ« e pa lĂ«ng jete. A nuk po e kuptojmĂ« se na Ă«shtĂ« tha gjuha? Edhe metaforikisht, por edhe realisht na Ă«shtĂ« tha. Na u tha gjuha tue folĂ« e shkrue pĂ«r njĂ« problem tĂ« madh qĂ« akademikĂ«t bajnĂ« ç’bajnĂ« dhe e minimizojnĂ« si njĂ« çështje e dorĂ«s sĂ« dytĂ«. Na u tha gjuha edhe nĂ« kuptimin qĂ« gjuha shqipe nĂ« atĂ« bazĂ« fjalori qĂ« kemi Ă«shtĂ« si njĂ« lis nĂ« vjeshtĂ« qĂ« po i lĂ«shon gjethet njĂ« e nga njĂ«. Po  pĂ«r kĂ« punojmĂ« kĂ«shtu?! Ne nuk pranojmĂ« njĂ«ri-tjetrin. Ka shumĂ« urrejtje pĂ«r tĂ« folmen e gegnisĂ«. Po pse? Standartin qĂ« natyrisht duhet ta kemi, gjuhĂ«tarĂ«t ta mbĂ«shtesin ku tĂ« duan, por ama njĂ« standart i hapur e jo i mbyllur, jo bunker, ku tĂ« lejohen tĂ« hyjnĂ« edhe trajta toskĂ« e gegĂ« e pĂ«rdoruesi tĂ« marrĂ« variantin qĂ« i pĂ«lqen pa ba ndonjĂ« thagmĂ«. A pranojmĂ« tĂ« themi kryetar sipas trajtĂ«s gegnishte krye,  por nuk mund tĂ« themi sipas trajtĂ«s toskĂ« kokĂ«-tar, kokĂ«-ministĂ«r, kokĂ«-bashkiak...  e ashtu si ranĂ«-ranishtĂ«, kĂ«sisoj pse tĂ« mos pranohen edhe tĂ« tjera zgjidhje. Kthimi i n nĂ« r, rotacizmi i famshĂ«m, apo a nĂ« Ă« ka pas kohĂ«n e vet historike,  por jo nĂ« tĂ«rĂ« trevat shqiptare, vetĂ«m nĂ« njĂ« tĂ« tretĂ«n. AtĂ«herĂ« pse po bĂ«het ligj ky fenomen. Mbushur gjuha shqipe me gĂ«rmen Ă« sa me tĂ« çmĂ«nd, e kudogjendur vend e pavend. Sipas profesor Gjovalinit trajta e ligjĂ«suar nĂ«nĂ« mund tĂ« korigjohet me njĂ« kompromis zbutje, pra tĂ« kthehet nĂ« nenĂ«, dhe kĂ«sisoj tĂ« anashkalohet trajta e madhĂ«rishme NanĂ«! MĂ« falni pĂ«r kĂ«mbĂ«nguljen, por jam mĂ«se i bindur pĂ«r sa po theksoj: nuk besoj se  gjen fjalĂ« ma tĂ« bukur nĂ« gjuhĂ«n shqipe sesa trajta gegĂ« e fjalĂ«s nanĂ«. Pse duhet t’i ikim asaj trajte. Pse ka frikĂ« profesori prej nanĂ«lokes qĂ« u dashka ba e quajt nenĂ«loke?! Po a Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« tĂ« shkruhet bĂ«rĂ« apo ba, qĂ« nĂ« çdo pikpamje kjo e dyta tingĂ«llon ma e bukur. NjĂ« trajtĂ« e shkurtĂ«r, tejet konçize, sepse gjuhĂ«t gjithnjĂ« pĂ«rsosen duke shkuar drejt lakonizmit tĂ« shprehjes. Pse nuk shkohet madje edhe ma tej, ta pasurojmĂ« gjuhĂ«n shqipe edhe me trajta tĂ« folme nga Diaspora se kemi ArbĂ«reshĂ«t, pĂ«r tĂ« cilĂ«t profesori ka ba studime tĂ« admirueshme. Po kemi ArvanitĂ«t. Pse po kemi frikĂ« me e trajtue edhe temĂ«n e tyre? Ç’punĂ« ka gjuhĂ«sia apo edhe historia me konjukturat politike nĂ« marrĂ«dhĂ«nie me shtetet e tjera?! Apo siç i lamĂ« grekĂ«t tĂ« na marrin fustanellĂ«n t’i lĂ«mĂ« ta shuajnĂ« edhe tĂ« folmen arvanite tĂ« cilĂ«n ne nuk e njohim dhe as e marrin nĂ« konsideratĂ« fare nĂ« planet akademike. I kemi braktisur degĂ«t e trungut tonĂ«. MjerĂ« ne! Kemi ba njĂ« tradhti. Dhe vazhdojmĂ« tĂ« vetradhtohemi si komb. Pse duhet arbĂ«rorĂ«t tanĂ« ta ndjejnĂ« veten tĂ« huaj nĂ« kĂ«tĂ« farĂ« standarti qĂ« Ă«shtĂ« fund e krye dialekt i njĂ« treve tĂ« ngushtĂ« gjuhĂ«sore. Madje kĂ«ta kostallarianĂ«t edhe fjalĂ«n gegni na e thonĂ« gegĂ«risht. Nuk e di ku e kanĂ« gjetĂ« kĂ«tĂ« trajtĂ« tĂ« pĂ«rçudnueme? Po a Ă«shtĂ« mĂ« e bukur shprehja nĂ« kĂ«tĂ« pleqĂ«ri apo pleqni. PleqĂ«roje kĂ«tĂ« punĂ« apo pleqnoje kĂ«tĂ« punĂ«. E para merret si fjalĂ«formim, sikur pleqtĂ« bĂ«jnĂ« roje dhe ka gĂ«rmen lodhĂ«se Ă«. Gjithçka flet pĂ«r tĂ« dytĂ«n, por gjuhĂ«tarĂ«t e bunkerĂ«ve preferojnĂ« veç tĂ« folmen poshtĂ« VjosĂ«s.
Mendoj se profesor Shkurtaj duhet tĂ« jetĂ« mĂ« solid nĂ« mbrojtjen e tĂ« vĂ«rtetave gjuhĂ«sore gjithhapsinore sepse vjen prej trevĂ«s sonĂ« tĂ« gegnishtes dhe e njeh bukurinĂ« e saj, por  ia di vlerat edhe pasurisĂ« sĂ« tĂ« folmeve tĂ« diasporĂ«s. TĂ« mbrojĂ« kauzĂ«n e hapjes sĂ« Standartit tĂ« kalçifikuar me prurje tĂ« reja. Duke prekur kĂ«tĂ« problem  profesor Shkurtaj thekson: “Sigurisht, edhe ajo qĂ« vjen prej dialekteve, kur pranohet nĂ« standard duhet t'u pĂ«rshtatet rregullave tĂ« drejtshkrimit tĂ« njĂ«suar.” – Bukur profesor, ngado qĂ« ta sjellĂ«sh elokuente kjo shprehje, por si do t’i pĂ«rshtatet gegnishtja e Buzukut, Bardhit, Budit, FishtĂ«s, MjedĂ«s, Migjenit, Camajt, ZorbĂ«s toskĂ«rishtes, pra tĂ« shkojĂ« si delja nĂ« shtrungĂ«. Nuk Ă«shtĂ« kaq e thjeshtĂ«. Si mund tĂ« futet njĂ« kreshnik nĂ« djep. EshtĂ« edhe disi tejet vonĂ« pĂ«r t’ia kthyer nĂ« llastik shtyllĂ«n kurrizore Gegnishtes Letrare e pĂ«r ta rrasur nĂ« ndonjĂ« sĂ«nduk. Dhe çelĂ«sin e sĂ«ndukut ta mbajnĂ« kostallarianĂ«t. Nuk Ă«shtĂ« e qartĂ« pra se kush prej dialekteve a tĂ« folmeve, duhet t’i pĂ«rshtatet rregullave tĂ« drejtshkrimit, toskĂ«rishtja apo gegnishtja sepse pĂ«rzgjedhja Ă«shtĂ« thjesht njĂ« toskĂ«rishte letrare dhe Ă«shtĂ« quajtur paradoksalisht, por edhe me nĂ« mĂ«nyrĂ« diabolike Standart. Po njĂ«njtshĂ«m  siç u imponua  pushteti i Enver HoxhĂ«s,  por falĂ« zotit kemi shpĂ«tuar prej fantazmĂ«s, anipse me keqardhje konstatojme se falĂ« profesorĂ«ve tĂ« tij duhet t’i heqim pasojat e ideologjisĂ« sĂ« tij.
Përtej kësaj, kush po punon që të mos shuhet ajo pasuri gjuhësore e gegnishtes letrare? Askush. Madje qëllimisht i lihet kohës që Standarti të quhet punë e kryeme e 70 përqind e shqiptarëve, po citoj Primo Shllakun, të na shfaqen me një të folme qesharake në përpjekje titanike për të theksuar toskërishten që si sapuni për djathë na shitet për Standart mbarkombëtar.
E dĂ«gjova me vĂ«mendje njĂ«  intervistĂ« tĂ« akademikut Rexhep Qosja qĂ« foli ma sĂ« shumti pĂ«r politikĂ«n. U torturua profesori nga Prishtina  duke dashtĂ« me kenĂ« elokuent nĂ« standartin e Kostallarit. PunĂ« e lodhshme gjithsesi, e panatyrshme e megjithĂ« respektin  qĂ« ruaj  pĂ«r profesor Qosen mĂ« krijoi njĂ« shije jo tĂ« mirĂ« nĂ« koloritin gjuhĂ«sor, sepse profesori nuk kish ardhĂ« prej Gjirokastre po prej Prishtine.
Shtrohet edhe çështja se ku do t’i gjejnĂ« krijuesit tĂ« lindur nĂ« Gegni  morinĂ« e fjalĂ«ve karakteristike gegnishte, qĂ« mund tĂ« jenĂ« nĂ« sasi po aq sa ato toske e besa ma shumĂ« nĂ« trojet shqiptare, kur nuk botohet asnjĂ« fjalor i Gegnishtes Letrare dhe as nĂ« FGJSH. Nuk futen veç me pĂ«rjashtime sa thue qĂ« ma shumĂ« gjen turqizma dhe sllavizma sesa fjalĂ« me burim prej gegnishtes. EshtĂ« normalitet apo çmenduri qĂ« po lihet tĂ« shkojĂ« dam gjithĂ« kjo pasuri e madhe gjuhĂ«sore kombĂ«tare. Kemi njĂ«zet vjet qĂ« kĂ«rkojmĂ« njĂ« fjalor tĂ« Gegnishtes Letrare e nuk po e gjejmĂ«. ThonĂ« Ă«shtĂ« botuar njĂ« fjalor i Dom NikollĂ« Gazullit, por nuk gjendet kurrkund. Mos vallĂ« ata qĂ« mbrojnĂ« Standartin e mbledhin dhe e djegin duke tĂ« kujtuar inkuzicionet ndaj mendimtareve tĂ« mĂ«dhenj? Shih pra koicidencat, gjuhĂ«tari i madh Dom NikollĂ« Gazulli Ă«shtĂ« pushkatue bash prej atij qĂ« u ba edhe babĂ« edhe kumbar i Kongresit tĂ« Drejtshkrimit.
Me letĂ«rsinĂ« gege ka fillue jetĂ«n e vet tĂ« shkrueme gjuha shqipe apo po e harrojmĂ« Buzukun gegĂ« e po shpikin ndonjĂ« Buzuk toskĂ«?! Ti themi gjĂ«rat siç janĂ« e larg sofizmave. Standarti Ă«shtĂ« thjeshtĂ« toskĂ«risht e gjasat, siç  po duket bathĂ«t,  janĂ« qĂ« pĂ«rdhunshĂ«m edhe me tej ky Standart i standartizuem  kĂ«shtu do tĂ« mbetet, mollĂ« sherri si gjithçka tjetĂ«r e sajuar mbrapsht nĂ« kĂ«tĂ« ShqipĂ«rinĂ« tonĂ«,  e kjo nĂ«se nuk do tĂ« dimĂ« se si ta rikonstrukturojmĂ« shtĂ«pinĂ« e gjuhĂ«s nĂ« atĂ« mĂ«nyrĂ« qĂ« tĂ« jetĂ« e natyrshme e jo imponuese e me heq dorĂ« njĂ« herĂ« e mirĂ«  prej qĂ«ndrimit tĂ« fanatizuar. MĂ« vjen vĂ«rtet keq, por jam i detyruar tĂ« them se megjithĂ« respektin pĂ«r profesor Gjovalin Shkurtaj,  edhe si malĂ«sor,  bij tĂ« xhubletĂ«s qĂ« jemi - siç mĂ« shkruan nĂ« njĂ« letĂ«r,  jam i detyruar tĂ« them me bindje tĂ« plotĂ« se: kĂ«tij soj Standarti ku  gegnishtja gjendet e pĂ«rjashtueme nuk i bĂ«n punĂ« asnjĂ« lloj viagre. EshtĂ« punĂ« e kryeme. NĂ« mos sot nesĂ«r do t’i bien kambanat. Amen!


18 April 2013

Intervistë: KOLEC TRABOINI - në Tirana Observer

Poeti: Gjithçka në art konsiston në dashurinë për jetën

Bisedoi: Raimonda MOISIU 

395686_561208037224932_1847451367_nPoeti Kolec Traboini Ă«shtĂ« nga ata krijues qĂ« shpreh shpirtin fenomenologjik me tĂ« gjithĂ« qartĂ«sinĂ« e mendimit filozofik e artistik dhe me dhuntinĂ« e njerĂ«zores. Ă‹shtĂ« autor i 20 librave me poezi, prozĂ«, esĂ©, ku pĂ«rfshihen 12 vĂ«llime me poezi, nga tĂ« cilat tre antologji poetike me bashkautorĂ«, tĂ« mirĂ«pritura dhe tĂ« vlerĂ«suara nga kritika e kohĂ«s, audienca e lexuesve dhe dashamirĂ«sve tĂ« poezisĂ« dhe letĂ«rsisĂ«. Poeti Kolec Traboini Ă«shtĂ« njĂ« ndĂ«r lirikĂ«t mĂ« tĂ« zjarrtĂ« tĂ« vargjeve lirike shqiptare i letrave shqipe, kjo dallohet e ndjehet te vĂ«llimet e tij poetike “Itaka Grua” dhe “Lule Pellazgjike”. Gjithashtu pena poetike e Traboinit dallohet pĂ«r tonin qytetar e intelektual, Ă«shtĂ« nga zĂ«rat poetikĂ« mĂ« tĂ« rreptĂ« i gjendjes sociale nĂ« stilin migjenian, kujtojmĂ« poemĂ«n “Koha e prostitutave” krejt e veçantĂ« ne poezinĂ« bashkohore e me njĂ« forcĂ« tĂ« madhe nĂ« idetĂ« e mjetet shprehĂ«se e emocionale. NĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« poeti i vargjeve lirike shqiptare Kolec Traboini na rrĂ«fen udhĂ«timin e tij interesant nĂ« botĂ«n e artit, veçmas asaj tĂ« letĂ«rsisĂ«, ku sikundĂ«r edhe shprehet: “Gjithçka nĂ« art konsiston nĂ« dashurinĂ« pĂ«r jetĂ«n, madje edhe kur nĂ« rrethana tĂ« caktuara pĂ«r qĂ«llime tĂ« larta je i detyruar ta japĂ«sh atĂ«”. Poeti nĂ« kĂ«tĂ« intervistĂ« bĂ«n njĂ« apel tĂ« dhimbshĂ«m njerĂ«zor, pĂ«r vlerĂ«simin e poetit Frederik Rreshpja, duke e konsideruar si njĂ« nga lirikĂ«t mĂ« tĂ« mĂ«dhenj tĂ« gjysĂ«mshekullit tĂ« kaluar. PĂ«r mĂ« shumĂ« ndiqni intervistĂ«n.

NĂ«se do tĂ« duhej tĂ« prezantoje veten para lexuesve si do ta bĂ«nit kĂ«tĂ«. Do t’ju pĂ«lqenit tĂ« quheshit poeti, shkrimtari, kineasti apo gazetari Traboini?

Njeriu i tunduar nga arti provon veten nĂ« tĂ« gjitha fushat, por kjo nuk do tĂ« thotĂ« se mund tĂ« stamposet me njĂ« mori epitetesh siç ndodh rĂ«ndom. Krijuesi Ă«shtĂ« dalĂ«zots i shpirtit tĂ« vet, Ă«shtĂ« njeriu nĂ« kĂ«rkim tĂ« pĂ«rhershĂ«m tĂ« mĂ«nyrave dhe formave tĂ« shprehjes, nĂ« kĂ«tĂ« sens nuk mund ta vendosĂ«sh as vetĂ«m nĂ« njĂ« kuadĂ«r se do tĂ« ndjehej ngushtĂ«. Mes kĂ«tyre arteve ku e shpreh veten, autori ka diçka qĂ« e dallon dhe ajo Ă«shtĂ« fryma e tij. PoetĂ«t nĂ« çdo gjini tĂ« shkruajnĂ«, nĂ« çdo formĂ« arti tĂ« shprehen, do tĂ« ndjehen si tĂ« tillĂ«, sepse nĂ« tĂ« gjitha do tĂ« interferojĂ« ndjesia e thellĂ« e fryma poetike, sinqeriteti deri nĂ« brishtĂ«si. Mendoj se e bĂ«ra pĂ«rzgjedhjen…

Atëherë le të fillojmë me frymën poetike, çfarë është me pak fjalë qëllimi dhe esenca e jetës së një poeti?

Kur nis e shkruan ai që duhet ta meritojë të quhet poet, ka bërë një marrëveshje me vetveten e kjo është shfaqja e gjithçkaje që përjeton në shpirt para atyre që e lexojnë. Mosrespektimi i kësaj marrëveshje, pra nëse ai që shkruan kërkon të bëjë të mençurin, të diturin, të zgjedhurin dhe i fsheh trazimet brenda vetes, tregon se është bërë zgjedhje e gabuar. Ky është ndryshimi mes poetit dhe atyre që shkruajnë thjesht se ua kanë mësuar alfabetin. Poetikën mund ta mësosh në shkolla, por shpirti nuk i përfill zanatçinjtë. Ai është si nëna që e krijon fëmijën në shtatzani pa e prekur një herë me dorë. Nëse do të insistojmë një përqasje me mjeshtëritë do të isha i detyruar të bëja këtë përzgjedhje: arti poetik është si një kudhër kur rrihet gjithnjë hekur i skuqur.

Çfarë mendime keni për poezinë; a mund ta perifrazoni atë; cili është raporti i autorëve me poezinë; dhe sa në poezi shprehet vetvetja?

Poezia, lirika e shpirtit Ă«shtĂ« si qielli ku fluturojnĂ« tĂ« gjithĂ« zogjtĂ«, ngjashĂ«m qielli i poezisĂ« Ă«shtĂ« hapĂ«sira ku fluturojnĂ« tĂ« gjithĂ« dĂ«shirat sado mistike tĂ« jenĂ«. MĂ« sĂ« shumti Ă«shtĂ« i kaltĂ«r …eh, po dhe nxin ngandonjĂ«herĂ«, dhe atĂ«herĂ«, mjerĂ« zogjtĂ« e dashuruar mbetur pa strehĂ«z. PĂ«r mua ka rĂ«ndĂ«si qĂ« tĂ« shpreh çfarĂ« kam me shpirt me çdo kusht e nĂ« çdo rrethanĂ«. Anipse edhe vetĂ« pĂ«rpiqem tĂ« shpjegohem, tĂ« gjitha teorizimet mbi poezinĂ« mĂ« duken veç retorikĂ«. Askush deri tani nuk i ka dhĂ«nĂ« njĂ« definicion tĂ« saktĂ«. Ka edhe groteske tĂ« tilla kur ata qĂ« sapo kanĂ« shkruar njĂ« tufĂ«z vargje naive e kanĂ« botuar njĂ« librushkĂ« nisin e flasin pĂ«r mjeshtrinĂ« e poezisĂ« dhe i flasin seriozisht nĂ« televizionet kombĂ«tare. Mjerim i madh Ă«shtĂ« kur media kultivon injorancĂ«n. NĂ«se hedhim vĂ«shtrimin jashtĂ«, vĂ« re se poezia amerikane Ă«shtĂ« shumĂ« e thellĂ« nĂ« mendime, por jo dhe aq nĂ« ndjesi. PĂ«rpiqem t’i njoh, madje edhe i pĂ«rkthej herĂ« pas here pĂ«r t’i kuptuar mĂ« mirĂ«. MĂ« i fuqishmi i tĂ« gjithĂ«ve nĂ« poezinĂ« moderne ishte ai qĂ« quhej poeti i ndyrĂ« i rrugĂ«s me emrin Bukovski dhe unĂ« e pĂ«lqej aq shumĂ«, sepse as nuk do t’ia dijĂ« çfarĂ« thonĂ« pĂ«r tĂ«, i thotĂ« gjithĂ« botĂ«s intelektuale akademike: “Shko tej!”. TĂ« tjerĂ«t janĂ« ndryshe. Ai Ă«shtĂ« mĂ« shumĂ« europian, sepse Ă«shtĂ« pinjoll i njĂ« babai gjermani pĂ«rzier me grua polake. UnĂ« i kam jetuar tĂ« dyja edhe AmerikĂ«n edhe EuropĂ«n dhe them se arrij tĂ« dalloj ndryshimet mes tyre. Poezia amerikane Ă«shtĂ« temperamenti amerikan, tĂ« vetmin revolucion tĂ« vĂ«rtetĂ« nĂ« poezi e kanĂ« bĂ«rĂ« brezi e Beat Generation. TĂ« tjerĂ«t, pĂ«rjashto Bukovskin, qĂ« e thamĂ« mĂ« lart, janĂ« mĂ« tĂ« qetĂ«. Poezia amerikane Ă«shtĂ« jeta amerikane. Madje Xhim Morrison ka mĂ« shumĂ« temperament se shumĂ« poetĂ« tĂ« atij vendi tĂ« madh qĂ« natyrisht lind gjigandĂ« nĂ« proporcionet e veta. E kjo mĂ« bĂ«n tĂ« mos çuditem qĂ« kur u shfaq Khalil Gibran me poezinĂ« e tij mistike arabe, e pritĂ«n si njĂ« perĂ«ndi nĂ« qiellin e poezisĂ« e prozĂ«s filozofike amerikane e cila i pranon prurjet e artit nga gjithĂ« bota dhe shpesh bĂ«het frymĂ«zuese e saj.

A mund tĂ« ndahet poezia nga autori nĂ« gjykim estetik nĂ« sensin – poezia Ă«shtĂ« frymĂ«, autori Ă«shtĂ« trup?

Sado tĂ« pĂ«rpiqemi t’i ndajmĂ«, vepra dhe autori janĂ« tĂ« ngjizura tĂ« njĂ«ra-tjetra. Autori mund tĂ« ndĂ«rrojĂ« jetĂ«, por ka jetĂ«n e dytĂ« brenda veprĂ«s. Simpatia pĂ«r veprĂ«n, do apo nuk do, tĂ« çon nĂ« simpatinĂ« drejt autorit dhe e kundĂ«rta. MĂ« ka lindĂ« njĂ« problem i kĂ«saj natyre kohĂ«t e fundit kur nisa tĂ« merrem me njĂ« libĂ«r mbi poetĂ«t “Kujto Poetin”. Mendova gjatĂ« dhe pasi e shoshita me veten time vendosa ta lĂ« jashtĂ« autorin Farudin Gunga. Dikush mund tĂ« thotĂ« se i ndjeri ka qenĂ« poet i mirĂ«, por unĂ« kam mendimet e ndjesitĂ« e mia. Ai mund tĂ« ketĂ« qenĂ« poet i mirĂ«, por mĂ« i mirĂ« se pĂ«r ne shqiptarĂ«t mund tĂ« ketĂ« qenĂ« pĂ«r serbĂ«t tĂ« cilĂ«ve u shĂ«rbeu me devotshmĂ«rinĂ« e njĂ« skllavi. ÇfarĂ« mĂ« duhet mua retorika atdhetare kur i fut thikĂ«n pas shpine popullit tĂ«nd. KĂ«sisoj mendoj se nuk ka njĂ« prerje me thikĂ« tĂ« veprĂ«s nga autori. As vdekja e autorit nuk e ndan atĂ« nga vepra e tij. Po tĂ« kĂ«rkoni me vĂ«mendje nĂ« atĂ« çfarĂ« shkruhet nĂ« vepĂ«r do ta gjeni autorin patjetĂ«r. Nuk mund tĂ« ketĂ« IliadĂ« pa Homer. Nuk mund tĂ« ketĂ« Ana Karenina pa Leon Tolstoj. Nuk mund tĂ« ketĂ« Migjen pa vargje tĂ« lira as vargje tĂ« lira jashtĂ« Migjenit.

Ju keni shqipĂ«ruar mjaft poetĂ« tĂ« huaj nĂ« njĂ« libĂ«r qĂ« keni nĂ« dorĂ«shkrim “Nga Safo tek Bukovski”. A ruani mendimin se shqipĂ«rimet veçmas poetike mund tĂ« rishqipĂ«rohen nga autorĂ« tĂ« ndryshĂ«m pĂ«r shkak se shpesh kĂ«to shqipĂ«rime janĂ« shumĂ« larg poezive nĂ« origjinal?

Ruaj mendimi qĂ« edhe shqipĂ«rimet mbajnĂ« vulĂ«n e kohĂ«s, tĂ« nivelit tĂ« shqipĂ«ruesit e disa faktorĂ«ve tĂ« tjerĂ« qĂ« me kalimin e dekadave anashkalohen. Por dua tĂ« them diçka pĂ«r shqipĂ«rimet poetike temĂ« tĂ« cilĂ«n e kam trajtue edhe nĂ« njĂ« bisedĂ« televizive. GjatĂ« viteve tĂ« rinisĂ« kur rrĂ«mbenim e lexonim çdo gjĂ«, padyshim edhe poezitĂ« e shqipĂ«ruara i kishim nĂ« preferencĂ«. Por ashtu siç jemi mrekulluar nga ca shqipĂ«rues, ashtu dhe jemi zhgĂ«njyer nga tĂ« tjerĂ«, sepse kemi lexuar poezi tĂ« autorĂ«ve tĂ« mĂ«dhenj dhe thonim: “si qenka i madh ky poet me kĂ«tĂ« lloj poezie, tĂ« varfĂ«r nĂ« shprehje, me shumĂ« celebrale se emocionale”. Ma do mendja se kanĂ« qenĂ« pĂ«rkthyer nga njerĂ«z qĂ« e kishin poezinĂ« larg vetes. Dhe vazhdoj tĂ« mendoj se poezinĂ« mund ta shqipĂ«rojnĂ« bukur ata qĂ« shkruajnĂ« vetĂ« poezi.

Si i vlerëson raportet e qeveritarëve shqiptarë me poetët dhe artistët në përgjithësi?

NĂ«se e keni fjalĂ«n pĂ«r afinitetet e qeveritarĂ«ve mediokĂ«r me kĂ«ngĂ«tarĂ« “thesi”, ato vĂ«rtet janĂ« njĂ« mrekulli dhe shtetarĂ«t shpenzojnĂ« para pa hesap ndĂ«rkohĂ« qĂ« pĂ«r poezinĂ« nuk japin asnjĂ« cent. Por, edhe paradokset vazhdojnĂ« tĂ« pafundme nĂ« atdheun tonĂ« ku poetĂ«t ndjehen jetimĂ«, ka raste kur ndonjĂ« njeri qĂ« nuk ka qenĂ« e as nuk mund tĂ« bĂ«het kurrĂ« shkrimtar, tĂ« lartĂ«sohet e miklohet deri nĂ« qiell nga qeveritarĂ«t pĂ«r njĂ« libĂ«r politik qĂ« Ă«shtĂ« thjeshte njĂ« mballosje, si njĂ« thes me 700 arna qĂ« mban brenda eshtnat e njĂ« tĂ« vdekuni, e kĂ«shtu autori po na ngjet jo pak me plakĂ«n NicĂ« qĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ«n mĂ« tĂ« llahtarshme ia pĂ«rplas tufĂ«n e kockave tĂ« kolonelit Z, priftit dhe gjeneralit.

Pas dy dekadave a ka mundur të shpëtojnë letërsia nga hierarkia e konsoliduar e një sistemi të ngurtë dhe a vazhdon letërsia të mbetet viktimë e mentalitetit të real-socit?

Mjerisht ne ende dhe sot e kësaj dite nuk po shpëtojmë dot nga skematizmi i mendimit mbi letërsinë e aq më tepër poezinë. Ca njerëz dinë të shkruajnë, por nuk dinë çfarë thonë, ca tru të ngelur brenda skemave të shabllonizmit të para dy dekadave. Kur duam të shpëtojmë prej kësisoj klasifikimesh a klishesh me idhuj e mite, biem prapë në të njëjtën skemë kur përmendim dy emra X apo Y, duke u nisur nga preferenca vetiake apo shtetare. Dhe kështu mbetemi aty ku ishim dhe harrojmë se poezia është një pyll me drurë të mëdhenj e të vegjël dhe bukuria nuk matet kurrsesi me dimensionet e trungut. Zot na shpëto prej mendimeve të kalcifikuara e sindromave të real-socit që krijonte idhuj e duke mos patur kurrfarë mëshire a bonsensi nuk përtojnë ta na i imponojnë në kokë përdhunshëm.

A mund të na thuash një poet që vjen e kalon modestish e lë pas një vepër poetike të admirueshme larg të gjitha skemave dhe hierarkisë së sajuar që më shumë shfaqet si piramidë tiranie për poetët?

Do tĂ« pĂ«rmend disa emra poetĂ«sh qĂ« i kam njohur personalisht dhe e admiroj krijimtarinĂ« e tyre si njĂ« thesar kombĂ«tar i artit shqiptar. – Frederik Reshpja qĂ« e konsideroj lirikun mĂ« tĂ« madh tĂ« gjysmĂ«s sĂ« dytĂ« tĂ« shekullit qĂ« shkoi, e kam njohur, kemi punuar bashkĂ« nĂ« Kombinatin e Drurit nĂ« ShkodĂ«r. Kemi qenĂ« njĂ« grup letrarĂ«sh tĂ« rinj asokohe nĂ« ShkodĂ«r qĂ« e mbanim si idhullin tonĂ« letrar. Ă‹shtĂ« njĂ« mjeshtĂ«r i madh, njĂ« shpirt i kulluar, njĂ« dlirĂ«si e pashoqe nĂ« poezi dhe tipik – i burgosur nga diktatura dhe i anashkaluar nga demokracia qĂ« edhe poetĂ«t pĂ«rpiqet t’i inkuadrojĂ« nĂ« klane politike. Frederik Reshpja i pĂ«rbuzi tĂ« gjithĂ« ata shtetarĂ« e nĂ«npunĂ«sa rrangallĂ« qĂ« e lanĂ« nĂ« gjendje tĂ« mjerushme nĂ« fundin e jetĂ«s. Por ai ishte e mbeti njĂ« zog shiu, njĂ« yll nĂ« qiellin e poetikĂ«s, njĂ« diamant i lirikĂ«s shqipe anipse edhe sot e kĂ«saj dite bĂ«jnĂ« sikur nuk ka ekzistuar kurrĂ«. Ka njĂ« rrugĂ« nĂ« TiranĂ« pĂ«r njĂ« poet qĂ« ka qenĂ« deputet e militant partiak, edhe njĂ« shkollĂ« nĂ« ShkodĂ«r po ashtu. MirĂ« kanĂ« bĂ«rĂ« qĂ« i kanĂ« vĂ«nĂ«, por nuk ka as rrugĂ« e as shkollĂ« me emrin e Frederik RreshpĂ«s qĂ« i pĂ«rbuzi pushtetet tĂ« cilĂ«t janĂ« bĂ«rĂ« strehĂ«z batakçinjsh, spekulatorĂ«sh dhe njerĂ«zish pa asnjĂ« meritĂ«, qĂ« nuk kanĂ« dhĂ«nĂ« asnjĂ« kontribut pĂ«r kĂ«tĂ« vend e pĂ«r kĂ«tĂ« popull. KĂ«shtu mund tĂ« them edhe pĂ«r poetin tjetĂ«r tĂ« shquar shkodran Zef Zorba. – Ndoc Gjetja, tĂ« cilit i kam bĂ«rĂ« njĂ« cikĂ«l fotografish nĂ« AthinĂ« 1993, ato foto qĂ« botohen nĂ« tĂ« gjitha gazetat dhe unĂ« e kam quajtur edhe nĂ« ese “Poeti me fytyrĂ« Krishti”. NĂ«se e jetĂ«rsojmĂ« shembĂ«llesĂ«n e mirĂ«sisĂ« sĂ« Krishtit tek njĂ« njeri krijues, ai ishte poeti Ndoc Gjetja. – Madu gjithashtu, JamarbĂ«r Marko, tĂ« cilin e njoha nĂ« fakultet si bashkstudent nĂ« gazetari, por edhe nĂ« Kinostudio kur e sollĂ«n tĂ« punonte punĂ«tor nĂ« mirĂ«mbajtje pas dĂ«nimit. Ishte njĂ« poet i çliruar prej tĂ« gjitha skemave qĂ« ia zĂ«nĂ« frymĂ«n poezisĂ«. Ky mund tĂ« mos jetĂ« njĂ« prej korifenjve qĂ« disa trumbetojnĂ« me tĂ« madhe, por ama Ă«shtĂ« poet i vĂ«rtetĂ«…çfarĂ« duhet tĂ« jetĂ« ambicia e çdo poeti. Kush lufton tĂ« jetĂ« i parĂ« e kthen qĂ«llimin e jetĂ«s nĂ« luftĂ« karrigesh, por vendin e vet si poet e ka humbur.

Çfarë mendimi keni për kritikën letrare bashkohëse; a ndjehet dhe sa ndihmon ajo në evidentimin e vlerave letrare?

Ju keni të drejtë që pyesni dhe pyetja juaj mbart një shqetësim, por unë do ta formuloja pyetjen më të drejtpërdrejtë. A ekziston kjo kritikë? Në një bisedë që kam bërë me të ndjerin pedagogun tim, Adriatik Kallulli, kohë para se të ndërronte jetë, për të cilin mund të them ishte i vetmi kritik pasionant e serioz i letërsisë shqipe, kemi diskutuar edhe problemin e mungesës së seriozitetit në kritikën letrare e cila sot shfaqet si mosekzistente, apo që e shet lëkurën fort lirë. Dhe ky është një shkak që më bën fort skeptik në vlerësimet apo kritikat që aty-këtu shfaqen më së shumti për hir të interesave materiale. Sot recensionet lavdëruese të vetquajturve kritikë po bëhen me para e kësaj të shkretë paraje po i përkulen edhe shumë nga ata që pretendojnë të kenë tituj shkencorë. Këto janë precedentë të rrezikshëm anipse ndokush ka mendimin se nga mediokriteti nuk i vjen e keqja letërsisë. Kjo ka një të vërtetë, por ama po vëmë re një fenomen tjetër, mediokrit nuk mjafton të jenë prezentë me veprat, por kanë nisur të bëhen agresivë, po kërkojnë të dalin në krye të punëve, të vetshpallen me tituj të mëdhenj ndërkombëtarë, të cilat i kanë blerë nëpër ca institucione fantazmë e spekulative deri në Amerikë (se edhe bota i ka këto fenomene). Organizojmë madje edhe manifestime masive mediokriteti që ndonjëherë rrokin edhe pëlqimin institucional të shtetit duke e kthyer krijimtarinë poetike në një kaos të vërtetë. Mendoj se autorët seriozë nuk duhet të bien në këtë praktikë që tashmë është në modë, ata nuk kanë nevojë për paterica kritikësh pa personalitet. Nëse me kritikë mendohen këto lloj recensionuesish-lavdemëdhenj me pagesë, atëherë me të drejtë e plot gojë do të themi se kritika letrare nuk ekziston.

Ke lindur në Shkodër të cilës i ke thurur shumë poezi plot dashuri e nostalgji, po Shkodra a të pret ngrohtë a ke zhvilluar ndonjë veprimtari poetike apo filmike në këtë qytet ku arti shqiptar mund ta konsiderojë djepin e vet?

Do tĂ« kisha dashtĂ« tĂ« mos mĂ« bĂ«hej kjo pyetje. T’u bĂ«hej atyre qĂ« drejtojnĂ« veprimtaritĂ« artistike nĂ« ShkodĂ«r prej tĂ« cilĂ«s veprimtaria ime letrare dhe kinematografike nuk ka sesi tĂ« ndahet. Ju kujtoj filmat e mi tĂ« hershĂ«m “Kol Idromeno” dhe “Marin Barleti” tĂ« çmuar pĂ«r vlera nĂ« rang kombĂ«tar. Por edhe kohĂ«t e fundit kam krijuar film montazhet “MartirĂ«t”, “Martin Gjoka”. EsetĂ« e mia pĂ«r ShkodrĂ«n janĂ« pjesa mĂ« e mirĂ« e publicistikĂ«s sime nĂ«pĂ«r vite. NdĂ«rsa poetikisht Shkodra ka qenĂ« e mbetet burimi i frymĂ«zimit tim. Nga dy vĂ«llimet me poezi botuar nĂ« 2012, njĂ« kapitull i gjerĂ« me titullin “Ode pĂ«r ShkodrĂ«n” i kushtohet marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« mia shpirtĂ«rore me qytetin tim tĂ« fĂ«mijĂ«risĂ«. Madje hyrja nĂ« vĂ«llimin “U dashka tĂ« dal natĂ«n vonĂ«” titullohet “Poetika e fĂ«mijĂ«risĂ«” nĂ« rrugĂ«n Badra. MĂ« vjen keq tĂ« them se nuk jam ftuar nĂ« asnjĂ« lloj veprimtarie letrare dhe artistike. Ă‹shtĂ« zgjedhja e tyre, por unĂ« kam qenĂ« e mbetem njĂ« krijues shkodran. KĂ«tĂ« lloj trazimi shpirtĂ«ror qĂ« ma sjellĂ« ky indiferentizĂ«m mĂ« ka nxitur tĂ« shkruaj njĂ« ese “Pellazg i mbetur pa atdhe” tĂ« cilin e kam botuar nĂ« hyrje tĂ« vĂ«llimit me lirika “Lule pellazgjike”. NĂ«se drejtuesit e kulturĂ«s nĂ« njĂ« qytet tĂ« tillĂ« me emĂ«r tĂ« madh nuk marrin mundimin as tĂ« lexojnĂ« çfarĂ« shkruhet pĂ«r qytetin e tyre kjo Ă«shtĂ« pjesĂ« e pĂ«rgjegjĂ«sive tĂ« veta, por kjo nuk mĂ« çudit kur shoh se varrin e Kol Idromenos nĂ« Rrmaj, qĂ« duhej tĂ« ishte vend pelegrinazhesh pĂ«r artistĂ«t shqiptarĂ« tĂ« mbarĂ« botĂ«s e kanĂ« lĂ«nĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ«n mĂ« tĂ« mjeruar. Kur me kolosin shqiptar tĂ« artit sillen kĂ«shtu, ç’presin tĂ« tjerĂ«t?!

Ju si krijues i ardhur nga djepi letrar i gegnisë, çfarë mendoni për një kontradiktë që po vjen gjithnjë e më shumë në evidencë, raporti mes Gjuhës Standarde dhe asaj Gegnishte?

Natyrisht edhe sikur tĂ« mos dua, kĂ«saj pyetjeje nuk mund t’i shmangem. PĂ«r çdo shkodran Ă«shtĂ« njĂ« plagĂ« anashkalimi, o mĂ« mirĂ« shkelmimi i gegnishtes, çfarĂ« mĂ« vjen ndĂ«rmend se me kĂ«tĂ« po duen tĂ« shkelmojnĂ« edhe artin qĂ« ka lind nĂ« kĂ«tĂ« djep tĂ« gegnisĂ«. Ka njĂ« shprehje tĂ« njohur “Uthulla e fortĂ« then enĂ«n e vet”. KapĂ« pas ksaj rrfane, na duket se kjo pĂ«rkon aq bukur me gjuhĂ«tarĂ«t e TiranĂ«s qĂ« idhnohen nga se nuk po duen me e afrue tĂ« bukurĂ«n, gegnishten tonĂ« as nĂ« fjalor e as nĂ« sintaksĂ« e i gĂ«zohen veç njĂ« Drejtshkrimi tĂ« cunguem e Fjalori mjeran, qĂ« mĂ« shumĂ« e turpĂ«ron se e nderon GjuhĂ«n Shqipe, sepse nĂ« leksik ka 35 mijĂ« fjalĂ« qĂ« po tĂ« pjestohen me 6 (sepse 6 fjalĂ« janĂ« veç me termin parazit – kooperativĂ«, qĂ« nuk e pĂ«rdor ma kurrkush prej alergjisĂ« kooperativiste), atĂ«herĂ« pĂ«rfundimi krejt mjerueshĂ«m na del se jemi nĂ« kufinjtĂ« e 6-10 mijĂ« fjalĂ«ve nĂ« rrĂ«njĂ« shqipe. QĂ« pra mbrothĂ«sia e pĂ«rparimi ynĂ« pĂ«r t`u qarĂ« me lotĂ«: gjuha ma e vjetĂ«r me rranjĂ« e degĂ« tek pellazgĂ«t, nĂ« ilirishte e mandej, po na shfaqet si ma e varfra gjuhĂ« nĂ« EuropĂ«, e kjo falĂ« gjuhĂ«tarĂ«ve tĂ« epokĂ«s pa lavdi. NĂ« aspektin tjetĂ«r ka shumĂ« dĂ«shira me u largue ma shumĂ« se me u afrue. MeqenĂ«se unĂ« jam nĂ« rrah tĂ« ernave se shkruaj edhe standart, por edhe nĂ« gegnishte nĂ« ca poetika tĂ« veçanta, ndjehem vĂ«rtet keq. NĂ« kĂ«tĂ« rast nuk mĂ« pĂ«lqejnĂ« ekstremet, mĂ« pĂ«lqen bashkimi e bashkĂ«sia gjuhĂ«sore, afrimi e jo largimi. MĂ« pĂ«lqen Kristoforidhi me Mark Shalgjatin e tij, “Prite, o Gjin!”… E nĂ«se e hap kĂ«tĂ« temĂ« pĂ«rsĂ«mbari jam gati me shfry tan dufin tem edhe kundĂ«r njĂ«nĂ«s e tjetrĂ«s palĂ«….Tue e tĂ«rhjek litarin dy palĂ«t e duke mos lĂ«shuar asnji pĂ«rçik, gjasat janĂ« litari tĂ« kputet. E kujt i vlen kjo? Kurrkujt. Sot nuk ka ma asnjĂ« shkak qĂ« tĂ« ngulmojmĂ« me frymĂ«n e imponimit tĂ« dhunshĂ«m edhe nĂ« fushĂ« tĂ« gjuhĂ«s, e cila kurrsesi nuk guxon tĂ« bahet fushĂ«betejĂ« klanesh, krahinash, partish apo ideologjish shterpĂ«, aq ma tepĂ«r fushĂ« pĂ«rçarjesh jug-veri.

Tek ju si autor shfaqen dukuri tĂ« tilla, nĂ« njĂ« aspekt jeni demaskues i rreptĂ« i gjendjes sociale, ndoshta ndĂ«r zĂ«rat mĂ« tĂ« rreptĂ« nĂ« poezinĂ« e sotme duke ecur nĂ« gjurmĂ«t e migjeniane si tek “Koha e prostitutave” ndĂ«rkohĂ« jeni ndĂ«r lirikĂ«t mĂ« tĂ« zjarrtĂ«, kujtoj vĂ«llimet “Itaka grua” dhe “Lule pellazgjike”. A i konsideroni kĂ«to kundĂ«rshti tĂ« pazakonta nĂ« gjendjen emocionale tĂ« njĂ« poeti? Dhe cili mendoni se do tĂ« jetĂ« vendi Traboinit nĂ« letĂ«rsinĂ« shqipe?

NĂ«se poeti do tĂ« kishte nĂ« gjoks njĂ« copĂ« shkĂ«mb e jo njĂ« det, do tĂ« ishte e panatyrshme sepse çdo tronditje e madhe do ta thyente atĂ«. Por poeti Ă«shtĂ« si deti. PĂ«rjeton stuhi tĂ« mĂ«dha dhe gjithçka nga thellĂ«sia i nxjerr nĂ« breg. A e keni vĂ«nĂ« re ç’ndodh me detin tĂ« nesĂ«rmen e ditĂ«s me dallgĂ« tĂ« mĂ«dha. Vjen qetĂ«sia. Vjen njĂ« ditĂ« e bukur. Deti nĂ« horizont kalon nga a kaltra nĂ« blu nĂ« njĂ« vijĂ« tĂ« drejtĂ«. Ai tĂ« bĂ«n magji e ti dashurohesh me tĂ«. Mbaj mend nga fĂ«mijĂ«ria se pĂ«r shitĂ«sin ku merrnim ushqime me listĂ«, thonin ai sot Ă«shtĂ« me mot tĂ« keq dhe nga ky shkak atĂ« ditĂ« do tĂ« pĂ«rjetonim urinĂ«. Apo ai sot Ă«shtĂ« me mot tĂ« mirĂ« dhe ishim tĂ« sigurtĂ« se do ta ngopnim barkun mirĂ«. KohĂ« fĂ«mijĂ«rie e varfĂ«r qĂ« do tĂ« mĂ« çonte mĂ« pas nĂ« shtĂ«pinĂ« e fĂ«mijĂ«ve jetimĂ« nĂ« ShkodĂ«r. Konceptet poetike mendoj se qĂ«ndronin nĂ« vizionin e njerĂ«zve qĂ« mĂ« rrethonin nĂ« fĂ«mijĂ«rinĂ« time dhe kjo nĂ« njĂ« mĂ«nyrĂ« a njĂ« tjetĂ«r mĂ« ka injektuar nĂ« natyrĂ«n time ndryshueshmĂ«rinĂ« e motit.
Gjithçka qĂ«ndron tek pasioni, dashuria e zjarrtĂ« pĂ«r tĂ« vĂ«rtetĂ«n, pĂ«r njeriun, pĂ«r natyrĂ«n, dhe urrejtja po aq pĂ«rvĂ«luese pĂ«r çdo gjĂ« qĂ« e pengon apo dĂ«mton tĂ« bukurĂ«n, qĂ« shkatĂ«rron jetĂ«t njerĂ«zore. Gjithçka nĂ« art konsiston nĂ« dashurinĂ« pĂ«r jetĂ«n, madje edhe kur nĂ« rrethana tĂ« caktuara pĂ«r qĂ«llime tĂ« larta je i detyruar ta japĂ«sh atĂ«. …Vendi im Ă«shtĂ« nĂ« poezinĂ« time, nĂ« librat e mi. Aty e ndjej veten mirĂ«. TĂ« tjerat janĂ« vetĂ«m ambicje gjallnorĂ«sh qĂ« vjen njĂ« ditĂ« e shuhen bashkĂ« me njeriun. PoetĂ«t qĂ« nuk janĂ« mĂ« nĂ« jetĂ« nuk grinden pĂ«r hierarkitĂ« letrare. Nuk kanĂ« mĂ« luftĂ« bĂ«rrylash, as çmime tĂ« marra me tarafe. PĂ«rtej daljes sĂ« arkeotipit nga skena, poetin e pĂ«rfaqĂ«son poezia e tij. MirĂ« keq, çdo gjĂ« Ă«shtĂ« kryer. Gjithçka ka kohĂ«n e vet; lindja, adoleshenca, marrĂ«zitĂ« e rinisĂ« dhe dashuria çmendurake me artin, endacakĂ«ria nĂ«pĂ«r botĂ«, sistemimi i shpirtit nĂ« vargje e libra si testament dhe… kĂ«mbana qĂ« bie pĂ«r tĂ« mbyllur kapitullin. PĂ«r njĂ« gjĂ« duhet tĂ« mbetet i qetĂ« e i kthjelltĂ« çdo krijues, koha pĂ«r vlerat e stisura Ă«shtĂ« e pamĂ«shirshme.

Gazeta "Tirana Observer",
e enjte

01 April 2013

SKENDER SHERIFI- PROMOVIM POETIK ME MINISTRA


SKENDER SHERIFI- PROMOVIM POETIK ME MINISTRA

TĂ« gjitha ankimimet e SkĂ«nder Sherifit shkuan kot, u shkrinĂ« si kripa nĂ« ujĂ«. Nuk ja pĂ«rbuzĂ«n pomovimin siç paragjykoi drithĂ«rueshem dhe anatemoi poetĂ«t shqiptarĂ« nĂ« njĂ« intervistĂ« nĂ« gazetĂ«n "Nacional" tĂ« djelen qĂ« shkoi pĂ«r te cilet tha se : asnjĂ« nuk ma ka lĂ«rĂ« njĂ« gjurmĂ« tĂ« thellĂ« dhe definitive nĂ« sensibilitetin dhe shpirtin tim si poet.  MirĂ«po ndodhi çudia pĂ«r tu çuditur Brukseli e Tirana bashkĂ«. E nderuan me superlativa aq sa nuk ja mbanin kĂ«llqet. Dhe e dini kush foli nĂ« promovim. VetĂ« Ministri i PunĂ«ve tĂ« Jashtme tĂ« RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ« Aldo Bumçi, u pasua nĂ« foltore nga Ministri i KulturĂ«s RS Visar Zhiti,  i treti foli dekani i Fakultetit Filologjik Shezai Roka, dhe natyrisht drejtori i Institutit Albanologjik Adrian Marashi. Mund tĂ« kenĂ« folur edhe tĂ« tjerĂ« por meqĂ« mbledhsia u kthye ne njĂ« koncert balerinash si tek "Fiks fare"e zgjati shumĂ«, si mora njĂ« kopje tĂ« librit "Silenzio" dola nĂ«pĂ«r rrugĂ«t plot gjallĂ«ri e drita mbrĂ«masore tiranase. Mu fiksua mendimi se poezia mĂ« shumĂ« qe jashtĂ« ne rrugĂ« se sa nĂ« sallĂ«n Black Box tĂ« Universitetit te Arteve tĂ« TiranĂ«s ku muzika me tone maxhore tĂ« bĂ«nin tĂ« buçisnin veshĂ«t.
Thashë me vete, vallë kush gjeni poetik i botës ka pas lumturinë të flasin në promovimin e librit me vjersha të kohës së adoleshencës dy ministra dhe dy titullare në rang akademik.
Po poetët ku ishin? Të thjeshtët e të urtët poetë të cilët e urrejnë bujën e protokollet shpesh shpifanake.
Mesa duket Skënder Sherifi ka ditur të krijojë lidhje me hierarkinë e pushtetit por nuk po arrin të krijojë lidhje me poetët, ata që ndjehen të braktisur dhe jashtë vemendjes institucionale anipse krijojnë art të vertetë. E për më tepër libri "Silenzio" ishte fund e krye në gjuhën frenge dhe është e natyrshme që poetët e Tiranës ta ndjejne veten ngushtë. Përse do të flasin?! Ata janë dashnorë të zjarrtë të gjuhës shqipe. Nuk rrekën pas marrakendjeve tunduese të botës duke patur të bukuren e të emblen gjuhën shqipe këtu...

K.Traboini
4 prill 2013

SKENDER SHERIFI I “DERGON” POETET SHQIPTARE ME STAZH NE TIBET
.....por u lĂ« shteg edhe pĂ«r nĂ«  Konia  tĂ« TurqisĂ« nĂ« ndonjĂ« teqe dervishĂ«sh.

Skënder Sherifi, poeti shqiptar me banim në Bruksel, i cili ndodhet në Tiranë për promovimin e librit tij në frengjisht "Silenzio", të cilin do ta paraqesë më 4 prill në ora 19:00 në Akademinë e Arteve, ka dhënë një intervistë në gazetën javore "Nacional" në të cilën krahas të tjerave ka fshikulluar shkrimtarët shqiptarë duke i vënë një sërë epitetesh. Nuk duam të hyjmë në diskutimin nëse këto perifrazime negative qëndrojnë apo nuk qëndrojnë, por ky mllef është i pazakontë dhe tregon se në mes poetit Sherifi dhe poetëve shqiptarë (qoftë edhe të ashtuquajtur) mesa duket ka një hendek të madh moskuptimesh si nga pikpamja e metodave krijuese apo dhe të vlerësimit të punës së tij ( z. Sherifi). Citojmë:
"…. janĂ« tepĂ«r tĂ« murosur, tĂ« burgosur, dhe tĂ« kufizuar brenda botĂ«s sĂ« tyre... pos qĂ« janĂ« supĂ«r arrogant, me deliriumet e narcizismit dhe tĂ« madhĂ«shtisĂ« sĂ« supozuar tĂ« tyre, me postura teatrale, me lloqe, me gjykime e paragjykime morale, me fiksime...".
SkĂ«nder Sherifi fshikullon rreptĂ«  e pa mĂ«shirĂ« krijuesit shqiptarĂ« nĂ« fushĂ« tĂ« letrave duke i vĂ«nĂ« para alternatives: o tĂ« shkojnĂ« tĂ« bĂ«jnĂ« stazhin nĂ« Tibet ose nĂ«se nuk kanĂ« kĂ«llqe deri atje, tĂ« paktĂ«n nĂ« Konja tĂ« TurqisĂ« nĂ« ndonjĂ« teqe dervishĂ«sh. KĂ«shtu mendon e pohon Sherifi. NĂ« kĂ«to kushte a do tĂ« shkojnĂ« vallĂ« poetĂ«t shqiptarĂ« nĂ« promovimin e librit tĂ« SkĂ«nder Sherifit i cili Ă«shtĂ« botuar nĂ« frengjisht (gjuhĂ« tĂ« cilĂ«n poetĂ«t shqiptarĂ« mbase nuk e njohin) apo do tĂ« preferojnĂ« tĂ« qĂ«ndrojnĂ« nĂ« "Silenzio"-n turko-tibetiane, me mendimin se ky mllef i poetit nga Brukseli, SkĂ«nder Sherifi, Ă«shtĂ« njĂ« pĂ«rpjekje tjetĂ«r pĂ«r alibi, pĂ«r tĂ« justifikuar indiferencĂ«n dhe mungesĂ«n e interesit nĂ« paraqitjen e librit tĂ« tij me poezi tĂ« shkruara nĂ« moshĂ«n 16 apo 17 vjeçare?!
NĂ« kĂ«tĂ« pĂ«rcjellje u pĂ«rpoqa tĂ« mos shfaq njĂ« mendim timin nĂ« kĂ«tĂ« fshikullim tĂ« poetit nga Brukseli,  por gjithsesi do t’i kisha bĂ«rĂ« njĂ« pyetje SkĂ«nder Sherifit, sa i njeh ai poetĂ«t shqiptarĂ«, me kĂ« takohet, a i fton pĂ«r njĂ« kafĂ©, a krijon miqĂ«si me ta kur vjen nĂ« TiranĂ«, PrishtinĂ« a Shkup, a i fton nĂ« Bruksel,  a kĂ«rkon librat e tyre, a e ka lexuar tĂ« paktĂ«n Frederik Rreshpen, RIP,  pse jo edhe poetĂ«t qĂ« ende falĂ« zotit i kemi gjallĂ« e krijojnĂ« pĂ«rditĂ«. NĂ«se Sherifi nuk ka interes pĂ«r poezinĂ« shqiptare si autorĂ«t shqiptarĂ« po kanĂ« ambicjen me e lexue Sherifin. EshtĂ« e vĂ«rtetĂ« qĂ« poeti Sherifi duhet tĂ« gjejĂ« njĂ« mjedis tĂ« ngrohtĂ« mes poetĂ«ve shqiptarĂ«, tĂ« vlerĂ«sohet si njĂ« zĂ« shqiptar nĂ« perĂ«ndim, ndĂ«rsa pĂ«r dĂ«shirat deri tĂ« pa cak pĂ«r tĂ« qĂ«nĂ« nĂ« krye tĂ« elitĂ«s shqiptare tĂ« poezisĂ« janĂ« vetĂ«m sforcime, nĂ« krye del poezia nĂ«se Ă«shtĂ« poezi. Brrylat dhe tarafet janĂ« sa kohĂ« jemi gjallĂ«, po mĂ« pas me largimin e arkeotipit, poezia pĂ«rfaqĂ«son vetveten.
Pra le t’ia lemĂ« kohĂ«s krijimin  e hierarkisĂ«, a thĂ«nĂ« ndryshe, piramidĂ«n e artit poetik tĂ« letĂ«rsisĂ« shqipe.

Kolec Traboini
1 prill 2013

 Pasazh nga intervista e SkĂ«nder Sherifit:
….krejt tĂ« tjerĂ«t mu dukĂ«shin herĂ«t apo vonĂ«, pas njĂ« momenti, super tĂ« formatuar, tĂ« kufizuar, dhe gati karikatural... sikur qĂ« mĂ« dukĂ«n edhe sot nĂ« ShqipĂ«ri, me pĂ«rjashtim tĂ« disa personaliteteve, sikur ka qenĂ« dikur Jusuf  Vrioni, dhe sot miku im I ngushtĂ« zoti Artan Fuga! Pyetja Ă«shtĂ« se nga vjen tĂ«rĂ« ky kornizim, formatim, shablonizim, karikaturim, bunkerizim i individĂ«ve...? Edukata e tyre... mbyllja ekstreme... sistemi shoqĂ«ror e politik? Por Ă«shtĂ« evidente, edhe te autorĂ«t mĂ« eminent qĂ« i kemi! TĂ« merr mali pasi qĂ« ti takojsh me e shijuar parfumin e lirisĂ« totale tĂ« vĂ«rtetĂ«, me ikur nĂ« njĂ« BjeshkĂ« dhe me u mbushur oksigjen! E vĂ«rrejĂ« direkt qĂ« janĂ« tepĂ«r tĂ« murosur, tĂ« burgosur, dhe tĂ« kufizuar brenda botĂ«s sĂ« tyre... pos qĂ« janĂ« supĂ«r arrogant, me deliriumet e narcizismit dhe tĂ« madhĂ«shtisĂ« sĂ« supozuar tĂ« tyre, me postura teatrale, me lloqe, me gjykime e paragjykime morale, me fiksime, diçka e pa besueshme, qĂ« tĂ« rĂ«ndon nĂ« dialogĂ« dhe tĂ« plumbosĂ« çdo gjĂ« pikĂ« sĂ« koti. Ndoshta me i dĂ«rguar nĂ« ndonjĂ« stazh nĂ« Tibet ose nĂ« disa Teqe dervishĂ«s nĂ« Konja tĂ« TurqisĂ«, e kapin pakĂ« botĂ«n me njĂ« vizion mĂ« tĂ« lirĂ« dhe mĂ« humanist, e pastrojnĂ« pak a shumĂ« qenien dhe shpirtin e tyre, nga tĂ« gjitha kĂ«to helme dhe toksina tĂ« pa nevojshme, dhe super tĂ« dĂ«mbshme pĂ«r krejt neve si shqiptar.
Interesant, pra unë në jetën time nuk e kam ditur se çka është inati ndaj tjetrit, nuk kam xelozuar askënd, nuk kam gjykuar askënd... Vetëm kam mujtë me thanë: ky person, ose ky artist më ka prekur mua personalisht në shpirt, dhe ma ka lërë një gjurmë me veprën e tij, apo jo... pikë! Dhe e kam shpjeguar sepse me argumente personale!
Dhe siç e afirmova disa autor shqiptar më kanë interesuar, dhe i kam lexuar me dëshirë dhe kuriozitet. Nganjëherë, më kanë prekur siperfaqësisht në një moment të caktuar... porse asnjë nuk ma ka lërë një gjurmë të thellë dhe definitive në sensibilitetin dhe shpirtin tim si poet... sikurse më kanë lërë gjurma të fuqishme disa autor, filozofë kineastë, muzikant, piktor e skulptor botëror. Pra ky është realiteti im subjektiv, siç e kam përjetuar unë vetë si njeri dhe si shkrimtar, pikë! Porse në të njejtën kohë, unë i respektoj artistat dhe krijuesit shqiptar për kontributin e tyre në historinë e artit dhe kulturës kombëtare, nuk i mohoj, as nuk i denigroj fare, e kanë vendin e tyre që duhet respektuar në familjen tonë dhe brenda kufijve tonë. Porse unë kam dalur prej lindjes jashtë familjeve, dhe kam përqafuar botën dhe kozmosin me kohë, dhe kam kritere dhe vizione krejt të tjera. Unë e kam një pozicionim të thjesht, logjikë, dhe të argumentuar, të lirë dhe pa inate të dëmshme ndaj askujt. I kam përjetuar, konceptuar, dhe praktikuar gjërat ndryshej, dhe pikë! Kështu që dëtyrimisht dalloj nga krejt të tjerët, çka është normale dhe bile banale. Kurse tani për të folur në lidhje me qendrimin e botës intelektuale e artistike shqiptare në Tiranë, ndaj meje: ka disa çudira e absurditete gati komike... Globalisht frankofonet e kryeqytetit, pedagogët e katedrës së frëngjishtës nuk më vinë fare në promovime të veprave të mia, edhe pse unë i thirri sistematikisht si dëtyrim moral ndaj tyre ?
As nuk mĂ« ftojnĂ« kurrĂ«... as qĂ« mĂ« propozojnĂ« diçka si tip intervenimi ekstra nĂ« fakultet me studentat e tyre ? Pse ? A ju duket juve ky qendrim normal ? Pra ka diçka pĂ«r mua patologjike nĂ« kĂ«tĂ« qendrim debil e totalisht ilogjik. Pastaj bota krijuese shqiptare, do tĂ« thotĂ« shkrimtarĂ«t, poetet, romancieret shqiptar qĂ« krijojnĂ« nĂ« gjuhĂ«n shqipe, thuaja as ata nuk mĂ« vinĂ« realisht nĂ« promovime, edhe pse i thirri shumicĂ«n prej tyre çdo vitĂ«. Bile ma patĂ« tĂ«rhequr vĂ«mendjen mbi kĂ«tĂ« realitet tragji-komik miku im Artan Fuga, duke mĂ« thanĂ«: « por pse nuk tĂ« vinĂ«... a i ke thirrur apo jo ? » pastaj i thoja: « po miku im, i kam thirrur, porse nuk kanĂ« dĂ«shirĂ« pĂ«r tĂ« ardhur ? Ă«shtĂ« problemi i tyre! NĂ«se Ă«shtĂ« nevoja, mund t’ua kĂ«shillojmĂ«, dhe ofrojmĂ« gratis, edhe nondi psikologĂ«, ose nondi hoxhĂ«, ose priftĂ«, pĂ«r t’ua pĂ«rpunuar pak shpirtin e tyre! «Por e marrĂ« atĂ« punĂ« me lehtĂ«si dhe me humor, duke ju thanĂ« : faleminderit pĂ«r interesimin aq fisnik tĂ« juajnĂ« ndaj veprĂ«s ime ; dhe po formuloj njĂ« lutje, qĂ« ishalla ju falĂ«, dhe ju pĂ«rmirĂ«son zoti, aq sa Ă«shtĂ« e mundur, se po mĂ« dhimbi jashtĂ« mase! » Por mua nĂ« realitet mĂ« intereson Rinia si publik prioritar, pra gjeneratat e sodit, dhe aq mĂ« tepĂ«r ato qĂ« do vine, deri kah vitet 2050...Atyre dhe natyrisht mbarĂ« kombit, ua kam destinuar AMANETIN tim letrar dhe shpirtĂ«ror si shqiptar universal e kosmopolit, si atdhetar, dhe si Poet! Nuk ka shumĂ« rĂ«ndĂ«si sinqerisht, se çka mendon nomenklatura ose establishmenti artistiko-letrar zyrtar i ShqipĂ«risĂ«, apo i KosovĂ«s pĂ«r mua. Mua m’intereson rinia e sodit edhe ajo e ardhshme, pikĂ«. Nuk jam pjesĂ« e atyre autorĂ«ve artificialisht tĂ« fryrĂ«, tĂ« reklamuar, dhe tĂ« mbivlerĂ«suar me mbĂ«shtetjet e kanaleve shtetĂ«rore, institucionale, me ministritĂ«, lidhjet, fondacionet, klanet, rrjetat e interesave reciproke, cirkuset komiko absurde tĂ« çmimeve... nuk Ă«shtĂ« fareterreni im! Siç mĂ« thoshte Rugova, me siguri koha e ime do vinĂ« mes vitĂ«ve 2030-2050, e jo tani!
Pastaj dikur patjetër me kritere super profesionale dhe të pa diskutueshme, do ti kapin gjeneratat e reja të asaj kohe që do vinë, të formuar nëpër Sorbonë, Oxford, Cambridge e universitete tjera të famshme, me doktorata në letërsi moderne, në kritikën bashkëkohore, dhe me provojen e tyre të pasur në Metropolat e mëdha ku luhet kultura botërore... vjen si diçka evidente e natyrale, një rishikim dhe rivlerësim riguroz, dhe shkëncor mbi baza dhe kritere serioze, çdo veprimtari artistike... dhe pastaj shifem shumë qartë, vlerat, dhe çka do ngelët në kujtesën historike letrare, kinematografike, pikturale, etj... Në një moment herët apo vonë, do të dominon e vërteta reale e objektive mbi vlerat, dhe jo mashtrimet, manipulimet, uzurpimet, dhe lloqet e ndryshme që dikur nuk do pinë më ujë askund. Porse tani nuk jemi ende në atë shkallë, as nivel, fatkeqësisht për neve! Kosova e viteve 76-80 e ka pasur nivelin mjaft korekt dhe interesant në art e kulture, dhe shumë më të zhvilluar dhe modern se Shqipëria, sidmos në poezi dhe teatër, pikture dhe sculpture, dhe kritika ishte në nivel nëper gazeta dhe revista të specializuara. Si Rilindja, si Fjala, etj... është e vetmja period ku kam pasur komente interesante mbi veprën time, bile një tentative shpjegimi dhe dekodimi, me një analyze interpretative personale të kritikit, me vend apo pa vend, por me argumentet e ti... Kurse prej vitit 80 dhe deri sot pra 33 vite, nuk e ke një kosovar që ka thanë diçka interesante mbi veprën time. Mund të them gati njësoj edhe për Shqipërinë, ku pos disa komenteve interesante, por tepër gjenerale e globale, të Artan Fugës, Edmond Tupjes, dikur në fillimet e vitëve 90, Moikom Zeqos, Jusuf Vrionit... jam present që 23 vite në Tiranë, me një vepër që ende për mua, ngelet në vitin 2013, e pa deshifruar, dekoduar, analizuar, interpretuar, studiuar, skanuar nga të ashtu quajturt specialista, kritikë, analista, doktora të letërsisë moderne, etj... Pra kam pasur dëshirë me mësuar diçka origjinale nga një studiues serioz shqiptar mbi veprën time... Nganjë here e pyes vetën : a e kanë lexuar me koncentrim maksimal, dhe a e kanë kuptuar sensin e saj? Nuk jam fare i sigurt.

Fragment nga  “Nacional”  nr. 192, 31 mars - 7 prill 2013

_________________________________

 SKENDER SHERIFI
FEMRA E Ă‹NDRRAVE TĂ‹ MIA
Kushtuar Simone de Beauvoir,
dhe Fatima Ben Bazar
Femra e Ă«ndrrave te mia,
Ndryshon si moti në muajin prill,
Ka te gjitha pamjet e mundshme,
Vishet me mijëra ngjyra gjithë trill,
Gabimet e saj janë si bastet e Nohës,
Hartohen me kalimin e kohës!
E lehtë si një mace bardhoshe,
E egër si një tigër laraman me push
Më popullon vetëdijen aq ëmbël,
Agimeve të diellosura gjer në muzg.
Nimfë sensuale në muzën e një parajse,
Në çdo çast fluore, me forma të tjetërsuese,
E zgjedhon foljen “ tĂ« dua “ nĂ« trajta tĂ« skajme,
Kohëve të mendimit, me kërcime tutje.
E lirë si një zogushe, fluturimit të pacak,
E dehur në ajër mali dhe ujë burimi,
Qesh deri nĂ« vdekje e s’ndalet aspak,
Dhe loton pas puthjes nga gëzimi!
Kjo femër pa emër krakon në kokën time,
Si një sfinks magjepsës e gjigand egjiptian,
Mistike si një kujtesë inkase dhe acteke,
Perandorisë blu të qiellit të bukur mbi oqean,
Gjer në vdekje e dua këtë femër,
Këtë krijesë mistike si yll në zhdukje,
Bëhet për mua e pakapshme, e ethur,
Sikurse në kohën e Dukës se Germantes,
Dhe idealistët në të gjashtëmbëdhjetin shekull.
Janar 1975, në një metro të Brukselit

KAM ZJARR PĂ‹R TĂ‹ JETUAR
Kushtuar: James Dean
Kam të papërballueshmin zjarr për jete në shpërthim,
Një plagë me dhimbje të kuqe që kërkon liri e shërim!
Përjetësisht i çmendur në një dashuri pa fund e pa skaj,
Digjem nga miliona flakë në klithmat e një bebe të pafaj.
Pa lindur akoma, si një filiz mes lulesh plot shkëlqim,
Nuk mundem të vdes pa krijuar ëndërr në amshim!
Sizif i panjohur në misterin fat-krisur plot mallëngjim,
Promete i zjarrit të dhuruar në mallkimin divin.
Rrëmbyer nga dallgët e çmendura të idilit në tërbim,
Përmbytem e notoj, ngrihem mes dallgëve në rebelim!
Udhëtoj, Odise në dete pafund dhe në kontinente vlere,
Shpirti im bëhet i lehtë e sublim, fluturimit nëpër etere.
Janar 1972, në një Park të Brukselit