31 January 2012

HISTORI ME HISTERI NUK SHKRUHET


HISTORI ME HISTERI NUK SHKRUHET
 
KOLEC TRABOINI

Atyre qĂ« vĂ«nĂ« emra bulevardesh apo ngrejnĂ« pavione historike, qĂ« e pĂ«rmendin vend e pa vend e per konsum mediatik Ahmet Bej Zogollin, i cili u vetshpall si nĂ« Teatrin e Kukullave mbret i shqiptarĂ«ve, duam tu themi se tutmaku i kurores, nuk ra prej qielli si pendĂ« korbi a kukull prej lecke, por hyri me bajonetat ruso-serbe dhe pĂ«rmbysi QeverinĂ« e Fan Nolit (le ta quajnĂ« po deshen edhe tĂ« paligjshme – nuk ka rĂ«ndĂ«si)! Zogu me pasuesit e tij nuk zunĂ« Malet e ShqipĂ«risĂ«, nuk shkuan ta bindnin popullin pĂ«r drejtĂ«sinĂ« e ideve tĂ« veta, dhe “paligjshmĂ«rinĂ«” e QeverisĂ« sĂ« Nolit, por ndoqĂ«n njĂ« rrugĂ« tjetĂ«r me tĂ« lehtĂ« , atĂ« tĂ« Beogradit, dhe u bĂ«nĂ« puthadorĂ«t e vrasĂ«sve tĂ« popullit shqiptar. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« e vĂ«rtetĂ« historike dhe, sado fakte tĂ« reja qĂ« tĂ« dalin, ato nuk arrijnĂ« ta riparojnĂ« atĂ« preçedent antikombĂ«tar.
Si mund tĂ« quhet legjitim edhe veprimi i Ahmet Zogut, i shpallur mbret nga Asambleja e formuar nĂ« prapaskenat e Lal Krosit me Pandeli Evangjelat e 27-tĂ«s, kur burrat mĂ« tĂ« shquar tĂ« politikĂ«s dhe tĂ« shtetit shqiptar qĂ« prej shpalljes sĂ« PavarĂ«sisĂ« morĂ«n rrugĂ«n e mĂ«rgimit politik, si Noli, Gurakuqi, Sotir Peci, Stavro Vijnau, Hasan Prishtina, Mustafa Kruja e shumĂ« tĂ« tjerĂ«?! Ku Ă«shtĂ« kriteri i legjitimitetit nĂ« kĂ«tĂ« rast?! A e dinĂ« kĂ«ta qĂ« duan ta rishkruajnĂ« historinĂ« sipas klaneve e konjukturave se nĂ« tĂ« gjithĂ« enciklopeditĂ« Zogu Ă«shtĂ« quajtuir mbret i vetshpallur, sepse qĂ« tĂ« jesh mbret, sipas disa parimeve monarkiste europiane duhet tĂ« kesh gjak blu. Ku e gjeti gjakun blu Ahmet Zogu qĂ« e shpalli nĂ«nĂ« e vet mbretĂ«reshĂ« si nĂ« pĂ«rrallat me magjistrica “ GĂ«zuarsh Maktheth, sot je Than e nesĂ«r Mbret!”
Gjithashtu, kur bĂ«het vlerĂ«simi i aktit tĂ« Ahmet Zogut nĂ« dhjetor 1924, nuk ka pse t’i vihet si sfond rreziku i depĂ«rtimit tĂ« bolshevizmit nĂ« Ballkan nĂ«pĂ«rmjet QeverisĂ« Demokratike tĂ« Nolit, kjo jo se nuk Ă«shtĂ« e vĂ«rtetĂ«, por gjithsesi, nuk e motivon ardhjen nĂ«n ombrellĂ«n e SerbisĂ«, nuk e motivon bashkĂ«punimin me armikun mĂ« tĂ« madh tĂ« popullit shqiptar e qĂ« kishte pushtuar gjysmĂ«n e territoreve shqiptare ku i shtypte shqiptarĂ«t me dhune e gjak.
Dihet që Noli e prishi "biografinë" në arenën ndërkombëtare kur njohu Qeverinë Sovjetike dhe ambasadori bolshevik u nis për në Tiranë...por nuk arriti për shkaqe që dihen. Pra, vënia e portretit historik të Zogut në sfondin e rrezikut që i vinte Ballkanit nga idetë e Tetorit, nuk është e motivueshme në asnjë aspekt ngado që ta kthesh, prandaj nuk i lehtëson damkën e turpit të ardhjes nën bajonetat e armiqve të popullit shqiptar.
Por edhe sikur ta zĂ«mĂ« se lehtĂ«sohet disi nga kjo rrethanĂ«, le tĂ« operojmĂ« nĂ« aspektin tjetĂ«r; triumfatorit tĂ« dhjetorit 24, sĂ« bashku me bajonetat serbe dhe ato tĂ« rusĂ«ve tĂ« bardhĂ«, t’i vemĂ« nĂ« sfond edhe ngjarjet tragjike tĂ« pĂ«rgjakura qĂ« ndodhnin nĂ« KosovĂ« nĂ« atĂ« situatĂ«. Pra, ndĂ«rkohĂ« qĂ« Ahmet Zogu me paratĂ«, armĂ«t dhe izĂ«n e SerbisĂ« marshonte me hap tĂ« hekurt drejt TiranĂ«s, ushtria serbe masakronte popullin e KosovĂ«s me njĂ« tmerr gjaku qĂ« nuk e ka parĂ« historia e popujve tĂ« tjerĂ« as nĂ« Ballkan dhe as nĂ« EuropĂ«, me barbarizma qĂ« nuk kanĂ« tĂ« pĂ«rshkruar, me vrasje, djegie, shkatĂ«rrime, pĂ«rdhunime, djegie pĂ«r sĂ« gjalli tĂ« nĂ«nave shqiptare sĂ« bashku me fĂ«mijĂ«t e tyre, pa kursyer pleq e plaka, mbytje nĂ« puse, masakrime kolektive tĂ« fshatrave tĂ« tĂ«ra, jo njĂ« e dy, por me dhjetra e dhjetra Lidica e Borova Kosovare. Kur flitet pĂ«r Enver HoxhĂ«n, me tĂ« drejtĂ« thuhet se masakra e Tivarit rĂ«ndon edhe mbi ndĂ«rgjegjen e kĂ«tij diktatori shqiptar si aleat i Titos. Por kurrkush nga simpatizantĂ«t e Ahmet Zogut nuk e prek realitetin tronditĂ«s tĂ« marrĂ«veshjes me vrasĂ«sit e popullit shqiptar.
Mos vallĂ« pĂ«r hir tĂ« interesave tĂ« shteteve evropiane (pengimin e influencave bolshevike nĂ« Ballkan) duhen fshirĂ« nga historia lumenjtĂ« e gjakut tĂ« popullit shqiptar nĂ« KosovĂ«? Pra, nĂ« kĂ«tĂ« pikpamje, edhe Ahmet Zogu, si shumica e pushteteve tĂ« vendosura me violence, kalon pĂ«rmes gjakut tĂ« popullit martir. Kjo do tĂ« thotĂ« se historia nuk i bĂ«n kurrfarĂ« lehtĂ«simi megjithĂ« bĂ«rbĂ«litjet e disa qeveritarĂ«ve qĂ« flasin pĂ«rçartĂ« e kĂ«rkojnĂ« votat e monarkistĂ«ve tĂ« mbetur tashmĂ« pa prinjĂ«s sepse Leka i ri nuk ka kurrfarĂ« gjasash tĂ« pozojĂ« me uniformĂ« bufonade mbreti. EshtĂ« tjetĂ«r gjĂ« pastaj tĂ« diskutojmĂ« se nĂ« 15 vjet tĂ« “mbretĂ«rimit” tĂ« Zogut, ShqipĂ«ria u konsolidua si shtet - ky Ă«shtĂ« njĂ« realitet me tĂ« cilin besoj se bien dakort tĂ« dyja palĂ«t, qoftĂ« ithtarĂ«t, qoftĂ« kundĂ«rshtarĂ«t e tij, por shtet tĂ« konsoliduar kishte edhe Enver Hoxha. Ku janĂ« ndryshimet nĂ« staturĂ« e tyre si shtetarĂ« veç shpirtit vrasĂ«s e diktatorial qĂ« kishin si tipar tĂ« pĂ«rbashkĂ«t.
Zogu dhe Noli ishin dy figura komplekse bashkëkohore që përfaqësonin dy rryma politike, të cilat fatkeqësisht, në vend që të plotësonin njëra-tjetrën, duke mos gjetur gjuhën e arsyes, ndoqën rrugën e konfrontimit politik që çoi atje ku dihet, me rrjedhime të disfavorshme për popullin shqiptar. Ky stil ndiqet tragjikisht edhe sot e kësaj dite në skenën e politikës shqiptare.
Gjithsesi, sfondi i bajonetave serbe, shpallja e Shqipërisë mbretëri, shpallja e Zogut mbret me gjithë kundërshtarët politikë të arratisur jashtë Atdheut- është pikë e errët në historinë e mbretërimit të tij (arkivat e Jugosllavisë do të duhet të kenë dokumente të marrëveshjeve të fshehta midis Zogut dhe Beogradit).
Nga ana tjetĂ«r tĂ« mos harrojmĂ« se nĂ« ShqipĂ«ri u vu prej fuqive tĂ« mĂ«dha njĂ« Princ, Vilhelm Vidi, dhe se atĂ« e rrĂ«zuan turkoshakĂ«t tĂ« cilĂ«t nuk duronin njĂ« princ tĂ« krishterĂ« (siç i thoshin “kaur”). Dhe nĂ«qoftĂ«se ShqipĂ«risĂ« i duhej njĂ« mbret si nevojĂ« historike nĂ« vitin 1927, pĂ«rse nuk iu kthyen Vidit, a ndonjĂ« personi tjetĂ«r me gjak mbretĂ«ror nĂ« EuropĂ« por pikĂ«risht beut tĂ« Matit, i cili nuk kishte gjak mbretĂ«ror? TĂ« mos harrojmĂ« se Greqia fqinje, pĂ«r tĂ« evituar grindjet e brendshme pĂ«r sundim, pranoi mbretin e sjellĂ« nga Europa, familja e tĂ« cilit u trashĂ«gua mbi njĂ« shekull nĂ« fron, deri nĂ« vitet 1960.
Natyrisht, kjo nuk mund tĂ« bĂ«hej nĂ« ShqipĂ«ri sepse Zogu e kish "zogun" nĂ« dorĂ« dhe nuk donte ta lĂ«shonte, dhe, pĂ«r mĂ« tepĂ«r, kishte njĂ« parlament pa kundĂ«rshtarĂ« politikĂ« e, kĂ«shtu, nuk ishte e vĂ«shtirĂ« tĂ« bĂ«nte atĂ« qĂ« bĂ«ri, madje nĂ« fillim e quajti veten plot pompĂ« "SkĂ«nderbeu i III, Mbret i ShqiptarĂ«ve" ( lexo: The Vorld Book Encyklopedia, Vol.18.faqe 9902, 1956 USA). MĂ« pas, duke e parĂ« se kjo tingĂ«llonte disi groteske, e uli tonin duke u quajtur thjesht “Mbret”.
Se si e qysh mbretëroi ky mbret, që Serbia ia bëri peshqesh Shqipërisë, dhe analiza e krimeve të tij politike, janë një çështje tjetër që nuk është me vend ta trajtoj këtu, por meqënëse disa aludojnë për influenca sllave tek Fanolistet pra kundërshtarët e Ahmet Zogut, mund të themi se kjo, jo vetëm që nuk qëndron (edhe armiku më i madh i Sllavëve, poeti Gjergj Fishta ka qënë antizogist), por historia ka treguar të kundërtën e, për këtë, mjafton të përmendim një fakt: Kreshnikut të Kosovës e të Shqipërisë Hasan Prishtinës, Qeveria Jugosllave i afroi miliona për ta zbutur si kundërshtar, por kur e pa se ai nuk ishte burrë që tradhëtonte idealet e veta, bëri ç'është e mundur që ta vriste, ja kerkoi kete favor Ahmet Zogut "Mbretit të Shqiptarëve". Ky për të zbatuar porosinë e padronëve të tij serb që e sollën në pushtet, vuri katilin Ibrahim Çela të kryente aktin mizor në një rrugë të Selanikut, në vitin 1933. Me këtë vrasje u fik Kosova.
Kështu që, se kush janë të influencuar nga sllavët ruso-serb; Monarkistët apo Republikanët, Zogistët apo Fannolistët, nuk mund të përcaktohet ex - catedra, por duke u përpjekur, sa të jetë e mundur, për të bërë një analizë të paanëshme dhe duke i vendosur figurat historike në sfondin e ngjarjeve dhe në rrjedhimet e tyre. Aq më tepër që klasifikime të tilla, jo vetëm që të çojnë në vlerësime të gabuara historike, por edhe e tensionojnë bisedën deri në atë shkallë sa që humbet kuptimi i debatit dhe i shkëmbimit të mendimeve, sepse monarkistët e sotëm duke e parë se po e humbin terrenin përfundimisht, nuk lënë gur pa lëvizur për të sulmuar Nolin e madh, dhe mjerisht në këtë lojë kanë hyrë edhe politikanë e pushtetarë të cilët molloisin histori me histeri zogiste duke llogaritur disa vota me tepër sa herë afron koha e zgjedhjeve. Por histori me histeri nuk shkruhet.




VETVRASJA E NUNIT IM DHE VĂ‹LLAI I TIJ I PUSHKATUAR PALOK UCI

USHTRIJA NACIONAL ÇLIRIMTARE SHQIPTARE
SHTABI I PĂ‹RGJITHSHĂ‹M
Seksioni Juridik
Nr. 36 i rregj
Tiranë, më 12/ III/ 45

R A D I O G R A M
GJYKATĂ‹S USHTARAKE TĂ‹ KRAHINĂ‹S USHTARAKE TĂ‹ KORPUSIT II
SHKODĂ‹R

Përgjegje shkresës Nr. 6/121 datë 25/ II/ 45
Aprovohet dënimi me vdekje për Nikoll Toma, Zef Toli, Gjon Marku, Nikoll Keçi, Kol Gjeta, Gjok Gjoni, Nikoll Baçi, Kol Marashi, Palok Uci.
Na njoftoni datën e ekzekutimit.
VDEKJE FASHIZMIT - LIRI POPULLIT
KOMANDANT I PĂ‹RGJITHSHĂ‹M
Gjeneral Kolonel
(Enver Hoxha)
(vula e shtabit të përgjithshëm të ushtrisë nacional-çlirimtare)
(firma e E. Hoxhës)

VETVRASJA E NUNIT TIM DHE VĂ‹LLAI I TIJ I PUSHKATUAR PALOK UCI

shkruar nga KOLEC TRABOINI

Një djalë Hoti nga rrethi im familjar u pushkatua e u harrua... Kisha kërkuar prej vitesh qoftë dhe një shenjë, një foto a shënim dhe nuk e dija se Muzeu Kombëtar Tiranë e ka një dokument me emrin e tij, që po paraqesim. Personi me emrin Palok Uci që shënohet i fundit në listën e hartuar nga Enver Hoxha me 12 mars 1945, që jep pa mëshirë verdiktin e dënimit me vdekje të 9 burrave malësorë katolikë, ka qenë vëllai i Nunit tim Prek Uci . Mjerisht ky dokument është e vetmja gjë që ka mbetur prej Palok Ucit një i ri nacionalist i ekzekutuar në moshë të re rreth 20 vjeçare. Të pushkatojnë rininë, të mbetesh pa varr, të humbësh sikur nuk ke jetuar kurrë...Vëllai i tij, që ka qënë Nuni im që më ka krezmuar ne Kishën e Madhe në Shkodër, ka qënë dënuar dhe ai me burg politik, dhe vonë ka bërë vetëvrasje duke u hedhur nga spitali i qytetit. Palok Uci nuk ishte i martuar dhe Nuni im nuk kishte fëmijë e kështu dera e tyre u shua përgjithmonë. Si famull, me bie barra e shpirtit të sjell në vemendje të lexuesve dokumentin e dënimit me vdekje dhe tregimin tim për fatin tragjik të vllezërve Palok dhe Prek Uci nga Traboini i Hotit historik por të vendosur në Hot te Ri në Shkodër.
Hot i Ri, është fare pranë qytetit të Shkodrës, në verilindje të saj e shtëpitë e para të fshatit nisin diku mbi Stom Golem. E ngritën hotjanët e ikur prej trojeve të veta në Hotit të vjetër në Mal të Zi. Sipas kësaj mënyre riemërimi, janë krijuar edhe Gruda e re e Shtoji i ri.
Në Hot të Ri kishim shtëpinë tonë, që kur u krijua fshati. Im Atë e ndërtoj për shkollë dhe e tillë shërbeu deri vonë. Ishte ndër godinat e para të fshatit, krejt pranë qytetit e falë kësaj afërsie, ne jetonim sa në Shkodër aq edhe në Hot e Ri.
Në traditën e Malësisë së Madhe, Nuni, ai që e krezmon fëmijën në Kishë, njihet si të ishte bash prind për fëmijën, famullin. E sjell këtë detaj se mungesa e babës, më është kompensuar disi me dashurinë thuaj prindërore të Nunit tim Prek Uci, i cili me të shoqen, Marien, nuk kishin fëmijë, prandaj dhe sytë i kishin tek unë e më rrethonin me përkujdesje e jo rrallë, më merrnin të rrija me ditë të tëra në shtëpinë e tyre diku në qendër të Hotit të Ri. Ishte një shtëpi e thjeshtë, me mure betoni e me një kuzhinë të vogël e në vazhdim kish haurin e bagëtive, se hotjanët tokën e kishin të varfër e për më tepër nuk ishte ujë për vaditje deri vonë sa për kundruall u ngrit ferma e Shtojit, më e madhja e vreshtave në Ballkan.
Një natë gushti të nxehtë, Maria e Nuni më pyetën se, a doja unë të flinim jashtë në oborr. Kurrë nuk kisha fjetur jashtë ndaj, duke e parë ngurrimin tim, Maria mu afrua pa dëgjuar Nuni e me tha me zë të butë e si me drojë
“A mos ke frikĂ« me fjet jashtĂ«, mor bir?“.
„Jo!“ - dĂ«gjova tĂ« dilte njĂ« zĂ«. Ish zĂ«ri im, por pĂ«rgjigjej sedra, se frikĂ« edhe kisha. E kĂ«shtu atĂ« natĂ« tĂ« nxehtĂ« gushti, ku gjinkallat pĂ«lcisnin duke kĂ«nduar, vendosĂ«m tĂ« flinim nĂ« oborrin para shtĂ«pisĂ«. Maria mi vuri shtrojat pranĂ« vetes. Nuk mbaj mĂ«nd çka flisnim, veç di se, duke qenĂ« e para natĂ« e jetĂ«s sime qĂ« flija nĂ« natyrĂ«, nuk doja tĂ« mbuloja kokĂ«n e tĂ« dukesha frikaman nĂ« sy tĂ« Nunit e Maries, ndaj i mbaja sytĂ« drejt qiellit. Nisa tĂ« shoh çka ka ai qiell, qĂ« herĂ«-herĂ« zemĂ«rohej si i marrĂ« sokaku e gjuante me rrufe nĂ« majĂ« tĂ« pemĂ«ve. E ai qiell po mĂ« dukej, herĂ« blu i thellĂ« nĂ« vjollcĂ« e herĂ« si i stĂ«rpikun me ar, si xhubletat e malĂ«sorĂ«ve xixa-xixa, kaq tĂ« panumĂ«rt ishin yjet, e pĂ«r tmerrin tim tĂ« vegjĂ«lisĂ«, ndonjĂ« prej tyre shkiste pjerrĂ«t sikur do tĂ« binte mbi shtĂ«pitĂ« e Hotit te Ri tĂ« pĂ«rgjumur e ti pĂ«rflakte, siç u pĂ«rflak njĂ« herĂ« e njĂ« kohĂ« shtĂ«pia e dy pleqve hotjanĂ«, Prek Gjoni e Lare Lekja, krejt ngjit me shtĂ«pinĂ« tonĂ« e tĂ« Nikoll Lulashit qĂ« kishte njĂ« djalĂ« tĂ« arratisin e tĂ« humbur diku nĂ« Australi.
Kurrë nuk i kam parë aq gjatë yjet, e mund të them se, që atë natë gushti te shtëpia e Nunit, kam rënë në dashuri të përjetshme me yjet. A thënë disi poetikisht, nuk fjeta unë atë natë, fjetën yjet në sytë e mi.
Kohë e largët, fëmini e vështirë, por nuk e di se si e pse më duket të ishte aq e bukur, a ndoshta se fytyrat që më rrethonin, kishin aq shumë dritë e mirësi në shpirt, sa çdo dhimbje jetimi humbej e tretej si në Hotin e Ri, fshatin e fëminisë time të largët por edhe në rrugën Badra, ku nën lëkurë nisi të më çukiste adoloshenca...
Mbaj mënd se Katedralja e Shkodrës, atë vit që u krezmova, u mbush plot. Tanë banorët e qytetit e nga katundet, kishin ardhur në atë të diel fund pranvere krezmimi. Madje kishin ardhur edhe shkodranë myslimanë sepse u pëlqenin të shihnin ritualin.
Është rasti të them se im Atë, në të gjallë, kishte shumë miq myslimanë, të cilët i kish vëllezër e shkuar vëllezërish, veçmas në Postribë, ku sa herë shkonte më merrte me vete me biçikletë e madje flinim në shtëpitë e miqve të tij. Veçmas për dasma por edhe për festën e Bajramit.
Kisha e mbushur plot, fëmijët përafërsisht 10-12 vjeçarë, vajza e djem veshur me të bardha si engjëj, të cilët, si mbaronte ceremonia fetare, merrnin rrugën kryesore që niste nga Serreqi për Gjuhadol, për të dalë tek Dugajt e Reja, por edhe drejtimet e tjera qenë plot me kalimtarë që bënin diç më shumë se sehir, sepse galdoheshin bashkë me ne të sapo krezmuarit.
Aty mbaj mënd që ceremoninë e drejtonte Dom Ernestoja, që paraprakisht në sa e sa ditë me durim na kishte dhënë mësime katekizmi. Ai ishte nipi e krenaria e Dadës Katrinë. Edhe ajo aty ish, pranë lterit, pranë kolonave që kishte pikturuar, siç thoshte ajo, daja Kolë (Idromeno).
Ndjehesha krenar tek me shihnin shkodranĂ«t, me Nunin PrekĂ« e mbaj mĂ«nd se dolĂ«m edhe nĂ« fotografi. Ka qenĂ« njĂ« prej ditĂ«ve mĂ« tĂ« gĂ«zuara e mĂ« tĂ« shĂ«nuara tĂ« fĂ«mijĂ«risĂ« sime. Edhe fotografia ka qĂ«nĂ« ruajtur deri vonĂ« nĂ« shtĂ«pinĂ« tonĂ«, por si gjithçka tjetĂ«r edhe ajo, s’u gjĂ«nd mĂ«.
Është e natyrshme që ajo fotografi të ketë qënë deri vonë edhe tek shtepija e Nunit tim, por veç erdh një kohë kur jeta e tij u këput pa pritur. Por para se të dal tek ajo ditë e zezë, do të kujtoj se ndër herët e fundit që e kam takuar Nun Prekën, ka qënë koha kur sapo isha kthyer nga ushtria dhe kisha nisur punën në Fabrikën e Fibrës, buzë Zallit të Kirit, që ndodhej edhe buzë asaj rruge ku kalonin përditë hotjanët që shkonin e ktheheshin prej pazarit të Shkodrës.
Isha nisur pĂ«r punĂ« rreth orĂ«s njĂ« tĂ« drekĂ«s, sepse punoja turni i dytĂ«. Sa zbrita nga autobusi, pashĂ« Nunin me biçikletĂ«. Me pa dhe ai. U ndal, mĂ« shikoi drejt e nĂ« sy. Isha rrit. Por meqĂ« nĂ« adoleshencĂ«, prej njĂ« revolte tĂ« brendshme qĂ« mĂ« vinte prej fatit tim cubel, e kisha lĂ«shuar veten pa i vu kurrfarĂ« caku, isha kthyer si zog i lirĂ« me fluturime pa kaheje, ku tĂ« frynte era, a thĂ«nĂ« shkodranisht  “kudo rasha mos u vrafsha“.
Nuni kishte dëgjuar për do mbrapshti të mijat e kishte qenë i shqetësuar për fatin tim. Por vitet kishin kaluar bashkë me adoleshencën që vet gënjehet si zogu që brof prej folesë pa ju forcua krahët e pa i dalë mirë puplat. E për këtë Nun Preka më shihte thellë, me një dëshirë të madhe të burrnohesha e të ecja në jetë.
- Po a je mirë - më tha në fjalë të parë.
- Mirë jam, Nun!- ja ktheva.
- Po krejt mirĂ« nuk ke kenĂ« do vite t’shkueme.
- Havaja ndërron, o Nun. Unë tash kam mbarue edhe ushtrinë.
- Po, çka ke ndërmend me ba tash mas ushtrisë?
Po-të e Nunit nuk kishin të mbaruar. Ishte një burrë trup madh, i pashëm, me mustaqe të zeza e të trasha. Fort i urtë e i shtruar, por edhe i fortë si kurrkush ai. Mbaja mënd një ngjarje që bëri bujë në Hot të Ri. Nuni atëherë, i ri në moshë, ishte duke kaluar sipër në rrugë, sepse aty afër e kishte shtëpinë. Një grua Hoti, tek kuvendonte poshtë peqinave, honeve të bregut të Kirit, lëshoi një za të lartë:
“Ku-ke-ja, djali i Mirajve u fut nĂ« pus!“. Kush ishte pranĂ« pusit u bĂ« kurioz e nisi njĂ« kuvendim i zjarrtĂ«. Si e pse kishte hyrĂ« nĂ« pus djali i Mirajve. Thonin se dikĂ« kish qĂ«lluar me gur e kur e pa tjetrin tĂ« pĂ«rgjakur nuk e desh veten. Thonin se ishte i ndjeshem e nuk duronte emocione tĂ« mĂ«dha. Dy halle kishin gratĂ« e Hotit tĂ« mbledhur me vlakat prej lastiku e litarĂ« nĂ« duar, se i riu ishte nĂ« rrezik jete, mund tĂ« shkiste nĂ«pĂ«r gurĂ«t e pusit e tĂ« binte nĂ« fund... E nĂ« vdes ky njeri, kush do tĂ« pinte ujĂ« prej kĂ«tij pusi. Hot i Ri nuk kishte asnjĂ« burim tjetĂ«r uji tĂ« pijshĂ«m.
Prek Uci, i vështroi gratë e tmerruara, ju afrua pusit e, si hodhi një sy thellësisë së errët e të ftohtë, u tha:
- Rrini urtë, se tash po ja gjejmë anën kësaj pune.
Hoqi xhaketën, këpucët, vuri mbi to orën e xhepit, madje edhe një unazë të rëndë ari me shqiponjë, që nuk e hiqte kurrë nga gishti e nuk ishte trandur ndonjëherë ta shiste prej varfërisë.
Nisi të zbriste në pus nën tmerrin e grave që mbeten topitura. Gratë kishin të drejtë të ishin në frikë, se pusi ishte fort i thellë, në pik të verës shkonte në thellësinë më të madhe.
Pak e nga pak, duke u mbështetur në gurët e murit rrethues të pusit, Prek Uci zbriti deri atje ku qe kapur e rrinte i tmerruar i riu
Qe kish hyrë por nuk kish më forcë të dilte sepse e kish pushtuar frika e paniku...
-Ma jep dorën - i tha Prek Uci, sapo e arriti. Djali i Mirajve i frikësuar i dha dorën shpëtimtarit të vet. Pak e nga pak u ngjitën e së bashku e dolën në krye. Njerëzve në fillim ju duk se u vonuan shumë e nisën të flasin përzishëm. Por kur u lëshua një zë nga poshtë, sikur u gjallëruan. Kur qe, Prek Uci nxori kokën e më pas trupin në grykën e pusit, u kap pas gurëve që litarët i kishin vrague thellë, i dha vetes e me djalin që e mbante fort për dore u gjendën të dy në këmbë në mes të grave e burrave të Hotit të Ri që ishim mbledh sepse fjala mori dhènë. Mori xhaketën e vet e tek ja hidhte djalit në krahë, me zë atëror i tha:
“Mos u lsho mâ nĂ« pus se kush dreqin zbret prap. Veç unĂ« e ti jemi guximtar pusesh nĂ« Hot e kurrkush tjetĂ«r. Asht bojagi i thellĂ«.“
I rrahi krahët, e pa thellë në sy e kur vuri re se i riu e kish marrë veten disi, u tha ta çonin në shtëpi, ti jepnin për të ngrenë, ta vinin për gjumë. E kurrnjë fjalë të mos ja thoshte djalit kurrkush. As një qortim e as të mos ja përmend ma njeri këtë punë.
Ky ishte Prek Uci, Nuni im, ai burrë tashmë i moshuar, por prap i fortë si ujk.
- Të pyta çka ke me ba tash e mrapa, se e kalumja ka shku e ka rru perja.- më tha Nuni, ndërsa unë vazhdoja të përfytyroja atë skenë pusi, që kurrë nuk më hiqet nga kujtesa, se ishte një rast që e mbante në gojë tërë Hoti i Ri.E unë me atë Nun krenohesha.
- Jam duke punue pĂ«rditĂ« kĂ«tu, nĂ« fabrikĂ« fjala bie, se unĂ« punoj jashtĂ«, nĂ« fushĂ« tĂ« hapun, nĂ«n ernat e murlanin Zallit tĂ« Kirit. Po kjo s’asht gja. Do tĂ« filloj prap shkollĂ«n- i thashĂ«, - Ma ndĂ«rprenĂ« pedagogjiken e mĂ« dĂ«rguan ushtar nĂ« TropojĂ«, por edhe pse jam vonĂ«, do tĂ« pĂ«rpiqem me fitue atĂ« qĂ« kam humbĂ«.
- Çka don me u ba ti? Mësues?
- Jo mësues po gazetar.
- A mundesh?- më pyeti me dyshim.
Tunda kokën me shenjë pohimi.
Në fillim nuk foli, i la kohë mendimit e pastaj më tha:
- Ishalla ta hap zoti rrugën. Zemra ma do, që të mos thyhesh si unë.
Kaq të gjitha. I dhamë dorën njeri-tjetrit. Ja mbajta atë dorë gjatë, pashë unazën me shqiponjë, e thashë se Nuni im e donte shumë Atdheun, Shqipërinë edhe pse...Eh, pse... Jo se shqiponja (se ashtu më dukej Nuni) ishte plakur, por se kish një plagë për të cilën kurrë nuk fliste e kurrë nuk ju mbyll.
Duke u pa në sy, qëndruam paksa. Ndoshta janë pak sekonda, por që herë-herë të duket se kanë shtrirje të pafundme. Ai donte të dinte, a të mësonte prej thellësisë së shikimit se sa i vendosur isha unë për ta ndërtuar jetën. Ndërsa unë, e shihja thellë sepse vija re se ishte disi i lodhur. Nuk ish më njeriu i fortë i pusit. Vija re se Nunit tim më shumë i fliste heshtja se fjala. Sepse fjalët i kishte të kursyera, por mendimet i zienin përbrenda. E shihja thellë sepse tashmë e kisha mësuar se Nuni im para se të më krezmonte, kish qenë 5 vjet në burg politik. Po kjo nuk qe më e keqja, se burgu për burrat është, flitej asokohe një shprehje në Hot të Ri.
Po Nuni im kishte veç burgut edhe njĂ« brengĂ«. NjĂ« brengĂ« tĂ« madhe sa njĂ« mal, qĂ« e mbante nĂ« shpirt si gur Sizifi. Se ishin dy vĂ«llezĂ«r. Nuni im mĂ« i madh, vĂ«llai i vet Palok Uci ma i vogĂ«l. E nĂ« fundin e luftĂ«s sĂ« dytĂ« botĂ«rore, Palok Uci nuk i kishte mbushur ende njĂ«zet. U njoh diku nĂ« njĂ« kuvend nĂ« MalĂ«si me Prek Calin, kreshnikun e Vermoshit me trup e trimni, i cili e mori pas vetes si shoqĂ«rues, se Palok Uci ishte i ri e trim. E kur Prek Cali u dorĂ«zua me kushtin qĂ« t’ia falnin jetĂ«n djemve tĂ« rij qĂ« kishte me vete, komunistĂ«t premtuan, por si tĂ« pa burrni qĂ« ishin, pĂ«r turpin e tyre, e kafshuan fjalĂ«n me pĂ«rgjakje, e vranĂ« Prek Calin edhe ata djemtĂ« i vranĂ«. E nder ta ishte dhe Palok Uci.
Nuni ishte i fuqishëm si një div, veç brenda në shpirt gjysëm njeriu kish mbetur. Gjysma vetes i qe vrarë bashkë me vëllain.
U sëmur një ditë Nuni. Çudi të vjen të thuash se u sëmur ai farë burri që të dukej si gur a si lis. Por si të gjithë njerëzit dhe ai, erdhi një ditë që e ndjeu veten të ligshtuem. Maria e urtë që tek Preka kish edhe sytë edhe shpirtin, e dërgoi në Spitalin Civil të Shkodrës. Atje veç sëmundjes që i brente trupin, që fundja i gjendej ilaçi, Nunit tim, nisi ti rishfaqej imazhi i vëllait të përgjakur. Nisi të mendonte se fatalisht edhe ajo gjysmë që kish mbetur në gjoksin e tij, do të pushkatohej mizorisht prej komunistëve, që ishin aq në tërbim, sa kishin nisur të hanin kokat e njeri-tjetrit. Nuk mund të rronin hienat pa gjak, nuk mund të rronin pa kufoma.
I tmerruar Nuni nisi të shihte përqark me dyshim, në çdo skaj i shfaqeshin spiunë e sigurims, se vërtetë aq të shumtë ishin. Herë- herë e kishin provokuar, por ai ish i matur, nuk e lëshonte fjalën jasht urtisë. Një pinjoll i derës hotjane që ka njoh historia me bëma të pashoqe, por edhe për besë e urti. Por këtu armiku nuk shfaqej përballë, këtu armiku, spiuni, shpifësi, hjeksi, i ligu, bishtadreqi, ishin të fshehtë. Të shfaqej si mik, të vinte në shtëpi, të pinte një gotë raki mani, e, fjalë pas fjalë, të betohej e të përbetohej e të fuste thikën pas shpine. Burrnia, nderi, e drejta në atë sistem kishin vdekur.
Një ditë, eh, një ditë,.... të vrenjtur e të pikëlluar shkodrane, nga dritaret e spitalit të Shkodrës, Nuni im Prek Uci po shihte qiellin, i cili nuk i shfaqte kurrfarë shprese se tmerret njerëzore do të kishin të sosur.
Sërish ju shfaq imazhi i vëllait të ekzekutuar, e si atëherë, kur pati guximin të hynte në pus, tashmë i ndjehej i lehtë fluturimi dhe, me atë unazën me shqiponjë në dorë, u hodh përtej dritareve të mëdha të spitalit, fluturoi si shqiponjë në qiellin e pjerrët e të metaltë të Shkodrës, për të renë pik i vdekur, si të rrëzohej një shkëmb prej shpateve të malit të Hotit...
E unë në fëmini mendoja se vdekje nuk kish guxim ta prekte atë burrë.
Vetvrasjen e Nunit tim Prek Uci, gjithmonë e kam përfytyruar si ekzekutim prej diktaturës të gjysmës tjetër, që kish mbetur brenda tij pas pushkatimit të vëllait 20 vjeçar, e për më tej, sipas ritit katolik, atij kanunor e njerëzor, si vdekja tragjike e gjysmë-Atit tim.

© Copyright Traboini 2012

Gazeta Nacional, 4 mars 2012, f.10-11

23 January 2012

NOLIN E PENGUAN BAJONETAT E SERBISĂ‹!


NOLIN E PENGUAN BAJONETAT E SERBISĂ‹!

Ka shumë që rrahin gjoksin si atdhetarë, ndërkohë që shajnë e pështyjnë Nolin e madh, çfarë të kujtojnë të mjerat miza në zverk të elefantit.

Shkruar nga KOLEC TRABOINI

Ă‹shtĂ« pĂ«r tĂ« ardhur keq se shpesh herĂ«, qarqe e grupe tĂ« caktuara e trajtojnĂ« historinĂ« duke u nisur nga lidhjet fisnore apo tĂ« hierarkisĂ« sĂ« sistemit, me tĂ« cilin kanĂ« patur tĂ« bĂ«jnĂ« dikur pjestarĂ« tĂ« familjes apo tĂ« afĂ«rm tĂ« tyre. Ka qĂ« bĂ«jnĂ« be e rrufe pĂ«r mirĂ«sinĂ« dhe bujarinĂ« e njĂ« sistemi sikur tĂ« ishte prerja e artĂ« e historisĂ«. Kur them kĂ«tĂ« kam parasysh shkrimin ironik me titull "Kush e pengoi Fan Nolin?" (tĂ« bĂ«nte demokracinĂ« nĂ« ShqipĂ«ri-shĂ«nimi im, KT) por edhe mjaft shkrime tĂ« tjera tĂ« pinjollĂ«ve tĂ« hierarkĂ«ve tĂ« monarkisĂ« vetanake zogiste. Duke ndjekur kĂ«tĂ« stil dhe kĂ«tĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« gjykuari, (“Ja, lexojeni Statutin e MbretĂ«risĂ«”- tĂ« thonĂ«), sot mund tĂ« dalin pinjollĂ« tĂ« diktaturĂ«s e tĂ« na bĂ«jnĂ« be e rrufe se koha e Enverit ishte demokraci e kulluar, sepse edhe nĂ« kushtetutĂ«n e saj ishin shkruar fjalĂ«t "demokraci" dhe "sovran Ă«shtĂ« populli...".
Kohët ndërrojnë, por tradicioni politik i interesave mbetet. Shumica e atyre që lavdërojnë deri në qiell një sistem, koha e ka treguar se, ose kanë qënë të ingranuar në atë sistem, ose kanë përfituar prej tij privilegje ekonomike, shoqërore apo politike.
Mirëpo, që të dalësh sot e të thuash se ngjarjet e Maj-Qershorit 1924 ishin një grusht shteti, dhe akoma më tej, se Fan Noli ishte i paaftë për burrë shteti ngase ata që kishte rreth e qark ishin të paaftë gjithashtu, dhe në të kundërt, që veprimet e Ahmet Zogut ishin legale e legjitime, do të thotë që ta vlerësosh historinë që prapa ferrës sipas pikpamjeve tepër të ngushta, e të mos marrësh parasysh asnjë faktor e rrethanë të zhvillimit të atij revolucioni. Është e qartë se revolucionin nuk mund ta bëjë e ta udhëheqë një njeri i paaftë, madje as dhe një njeri me aftësi mbinjerëzore në qoftë se nuk ekzistojnë kushtet e rrethanat e favorshme për zhvillimin e tij, në qoftë se kundërshtitë mes forcave politike nuk kanë arritur në pikën ekstreme - për të cilën thuhet "kur mbarojnë fjalët nxirren shpatat".
Është mirë të studiohet historia deri në hollësi para se të konkludohet se një Revolucion është një Puç apo diçka tjetër.
PĂ«rdora shprehjen ‘kur mbarojnĂ« fjalĂ«t...’ pĂ«r tĂ« saktĂ«suar se nĂ« pranverĂ« 1924 ngjarjet u tensionuan jashtĂ« mase (pra kishin mbaruar fjalĂ«t). Plagoset Ahmet Zogu nĂ« Parlament nga Beqir Valteri, i cili e finalizon “heroizmin” e tij duke u mbyllur nĂ« nevojtore.Ani pse se shumti Parlamenti eshte kthyer historikisht ne nevojtorja personale e pushtetit dhe e pushtetarĂ«ve tĂ« paskrupullt. MĂ« pas dihet, Ahmet Zogu si mjeshtĂ«r i masakrave dhe terrorit, organizon vrasjen e Heroit Avni Rustemi - vrasje qĂ« revoltoi tĂ«rĂ« popullin shqiptar nĂ« jug e nĂ« veri. Duke parĂ« rrebeshin e urrejtjes popullore ndaj kĂ«tij akti kriminal, Ahmet Zogu nuk kish ç'tĂ« bĂ«nte veçse t’ia mbathte (mbathja e parĂ«) pĂ«rtej kufirit pĂ«r tĂ« ndenjur nĂ« prehĂ«r tĂ« Beligradit.
Pa hyrĂ« nĂ« hollĂ«sira mbi dilemat e Nolit si kryeministĂ«r apo nĂ« lojĂ«n diplomatike pĂ«r pranimin e ambasadorit sovjetik qĂ« do t’i kushtonte rĂ«ndĂ«, sepse i shtiu frikĂ«n diplomacisĂ« europiane pĂ«r rrezikun e shtrirjes sĂ« influencave ruso-bolshevike sovjetike nĂ« Ballkan dhe dobĂ«si tĂ« tjera tĂ« programit tĂ« tij me reforma qĂ« mbetĂ«n nĂ« letĂ«r, pra pavarĂ«sisht nga kĂ«to, Ă«shtĂ« pranuar nga tĂ« gjithĂ« historianĂ«t se gjashtĂ« muaj tĂ« qeverisjes sĂ« Nolit nĂ« ShqipĂ«ri ishin vite tĂ« demokracisĂ« e jo tĂ« autokracisĂ« dhe pushtetit absolut personal.
Aspekti tjetër i veçantë është se Noli erdhi në pushtet duke shfrytëzuar lëvizjen e forcave të brendëshme, përkundrazi ardhja e Ahmet Zogut nga Serbia dhe i armatosur me bajonetat serbe, konsiderohet si përmbysje e një qeverie nga ndërhyrja e jashtme, në rastin e Shqipërisë, të një armiku të jashtëm të deklaruar botërisht.
Se çfarë ishte dhuna e shovinizmit serb mbi popullin e Kosovës, e tregojnë lumenjtë e gjakut dhe nuk ka nevojë për komente, prandaj dhe ndonjë dashuri e madhe e serbëve për shqiptarët (që vuanin nën regjimin e Nolit!!!) veç ndonjë mendje e çalltisur mund ta bllaçitë. Dhe megjithatë, Serbia (fanatike orthodokse) iu bë krah ushtarakut meskin Ahmet Zogu dhe u vu të përmbyste një qeveri demokratike që gëzonte përkrahje popullore e që drejtohej nga një klerik i kulturuar orthodoks si Fan Noli. Këtë paradoks le ta spjegojnë ithtarët zogistë të rizgjuar tepër vonë tashmë. Le të spjegojnë gjithashtu në kontekstin historik se çfarë ndodhte në Kosovë në gjysmën e dytë të vitit 1924. A mos ishte ndalur, qoftë dhe për një çast, rrjedha e lumit të gjakut shqiptar në tokën dardane?
Paradoks mbetet edhe emri ‘Legalitet’, pra se si mund tĂ« vetĂ«quhet legal njĂ« regjim qĂ« ta sjell armiku i popullit tĂ«nd, i cili gjithashtu mban tĂ« pushtuar gjysmĂ«n e truallit shqiptar, kjo Ă«shtĂ« njĂ« nga çuditĂ« mĂ« tĂ« mĂ«dha monarkiste.
Epra, legaliteti i ardhjes nĂ« pushtet tĂ« Ahmet Zogut Ă«shtĂ«, jo vetĂ«m i dyshimtĂ« dhe jo legal, por edhe i turpshĂ«m. ÇfarĂ« mund tĂ« thuhej sikur Sali Berisha, nĂ« pranverĂ«n e 97-tĂ«s tĂ« shkonte nĂ« Beograd tek Sllobodani, e ky ta ndihmonte tĂ« rivendoste "qetĂ«sinĂ«", “rendin” dhe “legalitetin” e pushtetit tĂ« tij nĂ« ShqipĂ«ri?! Do tĂ« ishte e papranueshme dhe e urrejtshme pĂ«r shqiptarĂ«t.
Po sikur Noli tĂ« zbarkonte me trupat ruso-bolshevike e ta “çlironte” edhe ai ShqipĂ«rinĂ« sipas stilit pĂ«rdredhan tĂ« Ahmet Zogut? NjĂ« mallkim e turp i pĂ«rjetshĂ«m do tĂ« binte mbi tĂ«. Por Fan Noli as nuk e bĂ«ri, dhe kurrĂ« nuk do ta bĂ«nte kĂ«tĂ« gjĂ«mĂ«, se binte ndesh me parimet e tij tĂ« larta demokratike e, megjithatĂ«, edhe sot e kĂ«saj dite pĂ«rgojohet prej kallamarĂ«ve monarkistĂ«, se gjoja desh solli njĂ« ambasador nga Moska, ndĂ«rkohĂ« qĂ« rastin e invazionit tĂ« dhjetorit 1924 nĂ«n armĂ«t e SerbisĂ«, kĂ«tĂ« bĂ«mĂ«zezĂ« nĂ« histori, kurrĂ« nuk ia rĂ«nduan mbi shpatulla Ahmet Zogut. As atij vetĂ« nuk iu bĂ« qefi qeder, madje edhe kur e kompensoi SerbinĂ« me ShĂ«n Naunin. Kjo, se ky riosh ambicioz vinte veten mbi ShqipĂ«rinĂ« e shqiptarĂ«t, mbi Atdheun e Kombin.
Patriotët si Abas Ermënji, kurrë nuk pranuan që të angazhoheshin nën ombrellën e ndonjë fqinji shovinist si Greqia (akt që është në nderin e tyre) për rrëzimin e diktatorit Enver Hoxha dhe komunistëvë gjakpirës, gjë që Ahmet Zogu e bëri duke lëpirë duart e përgjakura të armiqve të Shqipërisë. Historia është e pamëshirëshme për puthadorët. Shërbimi i Beogradit që shtypte e vriste popullin shqiptar të Kosovës, kishte subvecionuar 2 milion dinarë të asaj kohe, vetëm për të siguruar karierën e Ahmet Zogut. Ky është një akt i pashembullt dhe koha, sado paradoksale, nuk mund ta motivojë e as ta përkëdhelë Zogun e vjetër - se me Lekën, si qytetar i thjeshtë shqiptar (por jo si pretendent), kjo temë nuk ka kurrfarë lidhjeje, pavarësisht nga zgjimi i vonuar i ca zogistëve që u ka mbetur ora një shekull prapa e duan ta bëjnë Shqipërinë mbretëri anadollake me ndonjë Lal Kros të ri.
Nga ana tjetĂ«r, Ă«shtĂ« vĂ«rtet pĂ«r tĂ« ardhur keq kur dĂ«gjohen vlerĂ«sime tendencioze e tĂ« pamerituara pĂ«r burrat e shtetit tĂ« cilĂ«t e rrethonin Fan Nolin. Ata ishin njerĂ«z tĂ« mĂ«dhenj, tĂ« cilĂ«t qĂ«ndrojnĂ« denjĂ«sisht nĂ« peidestalin e historisĂ« kombĂ«tare. MinistĂ«r i Financave tĂ« QeverisĂ« sĂ« Fan Nolit ka qĂ«nĂ« Luigj Gurakuqi, njĂ« nga tribunĂ«t e pavarĂ«sisĂ« kombĂ«tare nĂ« krah tĂ« Ismail Qemalit, njĂ« njeri me kulturĂ« e dije tĂ« gjera, organizator i zoti, njĂ« ministĂ«r financash tĂ« cilin, kurrĂ« mĂ« tĂ« aftĂ« e mĂ« tĂ« ndershĂ«m, nuk e ka pasur ndonjĂ«herĂ« ShqipĂ«ria. (Ah tĂ« kishim njĂ« tĂ« tillĂ« tani qĂ« na mbyten ministrat hajdutĂ« e tĂ« paaftĂ«!). PranĂ« Nolit qĂ«ndronte njĂ« anĂ«tar kabineti si Stavro Vinjau, njĂ« Zija Dibra, i cili nuk pranoi tĂ« largohej nga ShqipĂ«ria edhe kur Zogu me trupat mercenare e bashibozuke tĂ« armatosura nĂ« Serbi, hyri pĂ«rdhunshĂ«m nĂ« TiranĂ«. Si shpĂ«rblim pĂ«r kĂ«tĂ« qĂ«ndrim dinjitoz e atdhetar tĂ« Zija DibrĂ«s, njĂ« i paskrupullt qĂ« nuk e njihte nderin si cilĂ«si e virtut personal si Ahmet Zogu, vuri njerĂ«z dhe e vrau prapa krahĂ«ve gjatĂ« rrugĂ«s ndĂ«rsa pĂ«rcillej nĂ« internim. Akt i denjĂ« vetĂ«m pĂ«r njĂ« Zog. Pas Zija DibrĂ«s do t’i vinte rradha njĂ«rit nga figurat mĂ« popullore nĂ« ShqipĂ«ri, Luigj Gurakuqit, mĂ« 2 Mars 1924, nĂ« Bari. VetĂ«m pak ditĂ« mĂ« pas, Bajram Curri do tĂ« vritej nga bandat zogiste, mĂ« 29 mars nĂ« Dragobi, pĂ«r ta mbyllur ciklin makbethian me Heroin KombĂ«tar Hasan Prishtina, qĂ« siç kam shkruar dhe mĂ« parĂ«, kur ra ai, u fik Kosova. Kjo vrasje Ă«shtĂ« shĂ«rbimi mĂ« i madh qĂ« i bĂ«ri Ahmet Zogu SerbisĂ« shoviniste pĂ«r gjunjĂ«zimin pĂ«rfundimtar e tĂ« pĂ«rgjakur tĂ« KosovĂ«s.
NdĂ«rsa rreth e qark Ahmet Zogut ishin mbledhur njerĂ«z tĂ« kategorisĂ« Pandeli Evangjeli, tĂ« cilĂ«t nuk janĂ« shquar kurrĂ« pĂ«r burra shteti por thjesht si nĂ«punĂ«s tĂ« bindur kryeulĂ«t. VetĂ«m nĂ«qoftĂ«se Ă«shtĂ« fjala pĂ«r Lal Krosin, injorantin analfabet i cili bĂ«nte ligjin e Maliqin nĂ« "MbretĂ«rinĂ« Shqyptare", atĂ«herĂ« po, sepse vĂ«rtet, demokratĂ«t e mĂ«dhej tĂ« plejadĂ«s sĂ« Fan Nolit nuk kishin nĂ« mes vedi ndonjĂ« Lal Kros sharlatan. “ÇfarĂ« thotĂ« Zogu bĂ«n Lala, çfarĂ« do Lala bĂ«n Zogu”.( Enver Hoxha e kishte adaptuar kĂ«tĂ« parim zogist lalkrosian: “ÇfarĂ« do populli bĂ«n partia. ÇfarĂ« thotĂ« partia bĂ«n populli”. MĂ« shumĂ« çiflik se shtet u katandis e varfĂ«ra ShqipĂ«ri. Por ShqipĂ«ria, as nuk ishte e as nuk do tĂ« bĂ«hej kurrĂ« njĂ« çiflik LalĂ«sh nĂ«se do tĂ« drejtohej edhe mĂ« tej nga burra tĂ« ditur si Fan Noli, Luigj Gurakuqi, Stavro Vinjau, Zija Dibra, Hasan Prishtina e tĂ« tjerĂ«. TashmĂ« historia dihet: Me Enver HoxhĂ«n, pĂ«r tĂ« dytĂ«n herĂ«, ShqipĂ«risĂ« i erdhi "shpĂ«timi" nga Beogradi drejtpĂ«rdrejt nga shtabi jugosllav i Josif Broz Titos.
Qeverisja e Nolit dhe e demokratĂ«ve tĂ« tjerĂ« shqiptarĂ« bashkĂ«kohĂ«s tĂ« tij, pa pikĂ« dyshimi, do t’i sillnin ShqipĂ«risĂ« zhvillime tĂ« reja bashkĂ«kohore europiane. Madje mund shtohet se ndoshta nĂ«n influencĂ«n e tyre, populli do tĂ« mund tĂ« shpĂ«tonte nga gracka e PartisĂ« Komuniste Shqiptare e formuar dhe kjo nga miqtĂ« serbĂ« tĂ« Ahmet Zogut, por tĂ« Nolit kurrsesi.
Kjo pĂ«r faktin se rinisĂ« shqiptare dhe mbarĂ« popullit tĂ« varfĂ«r e tĂ« mbetur nĂ« injorancĂ«, i kishte ardhur nĂ« majĂ« tĂ« hundĂ«s mbretĂ«ria e mbretĂ«rimi gjysĂ«mfeudal zogist, ku oborri bĂ«nte jetĂ« lluksi pĂ«rrallore. Duke kĂ«nduar “KĂ«ngĂ«n e mjerimit”, populli e pati tĂ« lehtĂ« tĂ« mashtrohej prej ideve spekulative e demagogjike tĂ« barazisĂ« e tĂ« mirĂ«qĂ«nies shoqĂ«rore qĂ« do tĂ« vendosej (gjoja) pas çlirimit tĂ« ShqipĂ«risĂ« nga pushtuesit fashistĂ«. NĂ«qoftĂ«se ShqipĂ«ria do tĂ« kishte patur deri nĂ« vitin 1939 njĂ« shtet demokratik sipas parimeve tĂ« ndritura noliane, padyshim qĂ« nuk do tĂ« ishte e lehtĂ« tĂ« gĂ«njeheshin dhe mashtroheshin njerĂ«zit me pilula sllavo-komuniste tĂ« linjĂ«s MoskĂ«-Beograd.
Prandaj, se si do të ishte historia e Shqipërisë pa Ahmet Zogun dhe Enver Hoxhën, kjo merret me mend dhe nuk ka nevojë për komente të gjata, ndërsa se si do të bëhej historia nëse Shqipëria do të ecte në rrugën e ideve demokratike dhe iluministe të Fan Nolit, kjo ka vend për hulumtime, sepse Fan Noli ishte një njeri universal dhe bota e ideve të tij ishte mjaft komplekse, por gjithsesi, shumë më e ndritur se çdo lloj diktature e tipit kontraversal Zogu-Hoxha.
Megjithëse këta dy kapituj janë kaq voluminozë e kaq kompleksë dhe me sense të kundërt saqë nuk mund të ezaurohen me një apo dy diskutime, sidoqoftë mund të themi se, me idealin e tij për një Shqipëri ekonomikisht të zhvilluar e kulturuar, për një shtet të ndërtuar mbi principet bashkëkohore europiane, me një shoqëri civile demokratike, Fan Nolin, më parë nga bashibozukët e halldupët pseudolegale të Ahmet bej Zogollit, e penguan dhe e rrëzuan bajonetat e Serbisë, për ndryshe sot, Shqipëria do të ishte Europë e jo siç është, një vend i braktisur në siujdhezën me emrin "harresë ballkanike".


Autori i shkrimit K. Traboini, dale tek varri i Fan Nolit ne Forest Hill të Bostonit, SHBA, eshte nder ithtaret me te zjarrte te Universit Nolian dhe fizikish shqiptari qe jeton me afer vendit ku pushon burri gjenial i kombit.

Shkrimi per Fan Nolin botuar ne gazeten "Tirana Observer " 22 janar 2012.