02 July 2012

ZBULIMI I FOTOGRAFISE SE FAIK KONICES

Fotografia e rralle e Faik Konices me autograf nga ai per Vasil Panin.

ZBULIMI I FOTOGRAFISE SE FAIK KONICES

Kalon tre herë oqeanin
Gjysëm shekulli fshehur në sëndukët e familjes Pani

Nga KOLEC TRABOINI

Miku im Sotir Pani nga Dardha qĂ« tash jeton nĂ« Boston, bir e nip i patriotĂ«ve tĂ« mĂ«dhenj Vasil e Josif Pani, mĂ« tregoi disa gazeta tĂ« vjetra „Dielli“ si dhe disa botime doracake tĂ« gjyshit tĂ« tij. NĂ« mes tyre ai ruante si relike tepĂ«r tĂ« çmuara dy fotografi tĂ« Faik KonicĂ«s. NĂ« njĂ«rĂ«n nga ato ishte gjyshi i tij Josif Pani me shqiptarin e madh Konica dalĂ« nĂ« Boston. NdĂ«rsa fotografia tjetĂ«r ishe njĂ« befasi pĂ«r mua. Kisha parĂ« foto tĂ« KonicĂ«s, ndĂ«r tĂ« cilat edhe njĂ« me veshje kombĂ«tare, por kjo ishte ndryshe. BĂ«rĂ« nĂ« njĂ« studio tĂ« Vashingtonit ajo kishte poshtĂ« saj edhe shĂ«nimin origjinal tĂ« Faik KonicĂ«s.
Por edhe historia e këtyre fotografive është tepër impresionante.
Ishin tĂ« ruajtura me kujdes nĂ«pĂ«r vite prej hallĂ«s sĂ« Sotirit, Fana Raci. NĂ« njĂ«rĂ«n prej fotove tĂ« shumta ishte gjyshi i tij Josif Pani me Faik KonicĂ«n nĂ« vitin 1910, i pari ishte kryetar i shoqĂ«risĂ« “Besa-BesĂ«” ndĂ«rsa i dyti editor i gazetĂ«s “Dielli”.
NĂ« fotografinĂ« tjetĂ«r tĂ« vitit 1920 kishin dalĂ« pranĂ« e pranĂ« baba e bir, Josif e Vasil Pani nĂ« Boston. Por kishte edhe materiale tĂ« tjera tĂ« ruajtura nĂ« sĂ«ndukun e vjetĂ«r tĂ« familjes. Veç gazetĂ«s “Dielli” ishin ruajtur dhe revistat e gjyshit Josif, i cili tĂ«rĂ« jetĂ«n e kaloi me letra dhe e vetmja pasuri qĂ« u la trashĂ«gimtarĂ«ve qenĂ« shkrimet dhe emri i tij si atdhetar i kulluar. PĂ«r kĂ«tĂ«, kur HilĂ« Mosi, asokohe prefekt i Korçës, vinte nĂ« DardhĂ«, tĂ« parin njeri qĂ« takonte ishte Josif Pani, kthyer nga mĂ«rgimi nĂ« vitin 1922.
Madje pushimet verore HilĂ« Mosi i bĂ«nte familjarisht nĂ« shtĂ«pinĂ« e Josifit nĂ« DardhĂ«. HilĂ« Mosi i pati ndihmuar tĂ« bĂ«hej rruga automobilistike Korçë –DardhĂ«.
Sotir Pani ruan dy fotografi tĂ« asaj kohe; njĂ«ra tregon drekĂ«n e festĂ«s, ku HilĂ« Mosi ndodhej pranĂ« Josif Panit, e njĂ« fotografi tjetĂ«r e HilĂ« Mosit nĂ« zyrĂ«, kur ishte emĂ«ruar ministĂ«r i arsimit, me shĂ«nimin “Mikut tim z. Josif Pani, pĂ«r kujtim. HilĂ« Mosi, TiranĂ« 9 qershor 1931”.
NĂ« vitin 1925 babai i mikut tim Sotir, Vasil Pani ishte zgjedhur sekretar i FederatĂ«s Panshqiptare “Vatra”, ndĂ«rsa nga viti 1929 nĂ« kuvendin e 18-tĂ« u zgjodh kryetar i FederatĂ«s, detyrĂ« qĂ« e kreu pĂ«r 12 vjet.
Në ato vite restoranti i tij ishte kthyer në një qendër ku mblidheshin shqiptarët.
Ai ishte mik me Faik KonicĂ«n e Fan Nolin. NĂ« fotografitĂ« e kohĂ«s Vasil Pani ndodhet nĂ« krah tĂ« Faik KonicĂ«s, ndĂ«rsa nĂ« fundin e njĂ« fotografie tĂ« Faikut, shkruhet ky autograf: “Mikut tĂ« dashur z.Vasil Pani. PĂ«r kujtim Faik Konitza. NĂ« Vashington mĂ« 16 Maj 1937”.
Kjo fotografi qĂ«ndron pranĂ« njĂ« telegrami ngushĂ«llimi qĂ« Vasil Pani kish marrĂ« me 22 maj 1934 nga Faik Konica, kur u hap lajmi i hidhur i vdekjes sĂ« Josif Panit nĂ« DardhĂ« tĂ« Korçës. “MĂ«sova me hidhĂ«rim tĂ« madh vdekjen e atit tuaj tĂ« dashur Josif Pani. “Ish njĂ« shqiptar me karakter tĂ« shĂ«ndoshĂ«, njĂ« nacionalist me ndjenja tĂ« kthjellta, njĂ« bashkĂ«punĂ«tor i imi i vjetĂ«r dhe njĂ« mik i patundur”.
Vlerësimi i lartë i atdhetarit të madh Faik Konica ishte vërtet i meritueshëm.
Josif Pani, gjyshi i Sotirit, ka qenĂ« ndĂ«r mĂ«rgimtarĂ«t e parĂ« dhe ndĂ«r tĂ« parĂ«t veprimtarĂ« e themelues tĂ« shoqĂ«rive shqiptare nĂ« mĂ«rgim. Kryetar i shoqatĂ«s “Besa-BesĂ«” qĂ« nĂ« vitin 1906. BashkĂ« me Sotir Pecin kanĂ« qenĂ« krijuesit e parĂ« tĂ« shtypit shqiptar nĂ« AmerikĂ«. Ka shkruar nĂ« gazetĂ«n “Kombi” e mĂ« pas ka krijuar gazetat e veta si botues e editor; “Sazani” e “DrejtĂ«sia”, si dhe revistĂ«n “Adriatiku dhe lufta europiane”. Si gazetar e politikan Josif Pani, njihet si propoganduesi i parĂ« i ideve tĂ« social-demokracisĂ« ndĂ«r shqiptarĂ« dhe pĂ«rhapĂ«s i zjarrtĂ« i mendimit se pĂ«rparimi i kombit vjen nga arsimimi i popullit.
At Fan Noli nĂ« vitin 1948 do tĂ« shprehej: “ Vasil Pani ka qenĂ« tĂ«rĂ« jetĂ«n nga tĂ« parĂ«t nĂ« fushĂ«n patriotike. Patriotizmin, Vasili e trashĂ«goj nga i ati, i ndjeri Josif Pani. KĂ«tĂ« trashĂ«gim Vasili e vazhdoi deri sa dha shpirt.”.
Familja e Vasil Panit ndodhej në Dardhe. Kishte lënë dy fëmijë të vegjël, Sotirin e Dhoksinë. Dikush u kujdes që gjërat vetjake të të ndjerit Vasil Pani t`i sillte në Shqipëri.
U ruajtën në vite në një sënduk të vjetër të motrës së Vasil Panit, Fana Raci.

* * *

Vite tĂ« shkuara, kur hallĂ« Fana nuk jetonte mĂ« e Sotir Pani po gatitej tĂ« merrte udhĂ«n matanĂ« oqeanit, ashtu siç e kishim marrĂ« njĂ« shekull mĂ« parĂ« gjyshi Josif e mĂ« pas babai i Sotirit, Vasil Josif Pani, bashkfshatarĂ«t e tij nga Dardha, shokĂ«t e miqtĂ« u mblodhĂ«n ta pĂ«rcillnin dhe dikush i lĂ«shoi njĂ« zĂ«: “Pse po na lĂ« e po ikĂ«n, o Sotir Pani”. E Sotiri me tĂ« qeshur por edhe i menduar u tha: “Po iki se kam mall, dua tĂ« shoh varrin e babait qĂ« pĂ«r herĂ« tĂ« fundit e kam parĂ« kur isha 4 vjeç.”
E shokët e miqtë e kuptuan se çfarë ziente në shpirtin e dardharit të tyre Sotir Pani. Nuk ishte një ikje si të gjitha ikjet e tjera pas të cilave marrosej njerëzia e përvëluar nga skamja. Ishte tjetër, shumë më e fuqishme se sa dëshira për një jetë më të mirë. Ishte pjesa e jetës së tij e munguar që prej viteve të hershme të fëmijërisë.
E kështu, kur Sotir Pani mori udhën e përtej oqeanit, fotografitë e Faik Konicës, si relike të çmuara familiare, u gjendën sërish në Boston.
Kur pĂ«rgatita librin tim me esè “Bukuri shkodrane” ku ndodhej dhe shkrimi “NjĂ« muze atje nĂ« DardhĂ«”, miku im nĂ« Boston Sotir Pani mĂ« dha tĂ« drejtĂ«n tĂ« botoj nĂ« atĂ« libĂ«r dy fotot e rralla e tĂ« panjohura mĂ« parĂ« tĂ« Faik KonicĂ«s.
Pas gjysëm shekulli ndalimi dhe si e kaluan oqeanin tre herë, fotografitë e Konicës më së fundi botoheshin për herë të parë për publikun shqiptar.

Faik Konica dhe Josif Panihttp://1.bp.blogspot.com/_Y-YDekekWA4/TQYunkO2JAI/AAAAAAAANY4/K-Z9LWQSzo8/s1600/ornament%2Bgree.png