27 August 2008

NDERI I FARMËS- nga K.Traboini



NDERI I FARMËS
esĂš nga KOLEC TRABOINI


Shumë të mençur kanë thënë se, kënaqësi e plotkuptimt
Ă« e jetes Ă«shtĂ« kur krijon dhe krijimin tend u a vĂ« nĂ« duar njerĂ«zve, qĂ« atyre t’u bĂ«het jeta sido kudo mĂ« e bukur e mĂ« pak e mundimshme.TĂ« tjerat, bashkĂ« me titujt e nderet e stilit tĂ« kohĂ«s sĂ« monizmit, janĂ« pĂ«rralla, atavizma tĂ« njĂ« kohe tĂ« çmendur qĂ« ende pĂ«rcjell tek njerĂ«zit tundime shpirtĂ«rore. Ajo çfarĂ« tĂ« mbetet nĂ« mendje nga tĂ«rĂ« ky pasion dekorimesh e titujsh deri nĂ« çoroditje, Ă«shtĂ« se monizmi ka lĂ«nĂ« tek ne (qofshim tĂ« deklasuar apo jo prej tij) egon e shfrenuar pĂ«r lavdi, babĂ«zinĂ« e mishĂ«ruar kjo nĂ« copa llamarinash.
Mbaj mend ta kem patur dikur edhe unĂ« njĂ« tĂ« tillĂ« relike socialiste, Medaljen Naim FrashĂ«ri, por i rrĂ«mbyer nga “marrĂ«zia” e lirisĂ« dhe e çlirimit prej shtratit tĂ« Prokustit, nĂ« ndjenjĂ« revolte e vara nĂ« muret e bathroomit (po e them nĂ« anglisht qĂ« tĂ« mos ketĂ« efekt negativ nĂ« gazetarinĂ« "prostitutĂ« e virgjĂ«r" shqiptare), atje nĂ« shtĂ«pinĂ« time nĂ« TiranĂ«, para se tĂ« ikja nga sytĂ« kĂ«mbĂ«t nĂ« shkurt 1991. Nuk desha tĂ« kisha me vete asgjĂ« qĂ« mĂ« kujtonte epokĂ«n fryrĂ« si tollumbace, plot lavdi tĂ« pistĂ« me luftĂ« klasash e dinjitarĂ« pushta tĂ« monizmit. Kush e di sa mĂ« ka nĂ«mur i madhi Naimi (me tĂ« drejtĂ«) , po ç’faj kisha unĂ« qĂ« me emrin e Naimit stamposeshin llamarina ideologjike...
Tani, qĂ« kanĂ« kaluar 18 vjet qĂ« vetgĂ«njehemi me sloganin demokraci, ka arritje tĂ« reja e lartĂ«si tĂ« paimagjimnueshme edhe nga nĂ«punĂ«si mĂ« mediokĂ«r i monizmit nĂ« asisoj llamarinash ku stamposet vetĂ« Kombi...Nderi i Kombit. Shpirti i Kombit. Rokanisja e kombit nĂ« llamarina. Llamarina (tashmĂ« gjoja e argjendĂ«) e Naim FrashĂ«rit vazhdon me tĂ« njĂ«jtin emĂ«r. E kjo llamarino - mani Ă«shtĂ« industria qĂ« punon me kapacitet tĂ« plotĂ« nĂ« kushtet kur papunĂ«sia ushtron pushtet absolut mbi shtetin gjysmak shqiptar.... Hapje e mbyllje gropash - gjoksi. Pra Nder i kombit, Argjend i kombit, Bronx i Kombit, SkĂ«nderbe e Naim FrashĂ«ri i Kombit, i klasit tĂ« ParĂ«, tĂ« DytĂ« dhe tĂ« TretĂ«....Medalja e MirĂ«njohjes, Çlirimit, Kujtimit, ShĂ«rbimit… Ushtarak, Merita tĂ« Veçanta Civile e llamarino-mania shkon deri nĂ« infinit me njĂ« babĂ«zi tĂ« pashoqe kombĂ«tare...
Vetëm vendet e diktaturave lindore kishin kësisoj klasifikime titujsh të fryrë për të krijuar përshtypjen e rreme se ajo shoqëri absurde e vlerësonte njeriun si "kapitali më i çmuar", kur këtë njeri e kapitalizonte në mënyrën më barbare, madje deri në shpërftyrim.Vendosja e simboleve figurative të punëtorëve me duar të mëdha dhe e fshatarëve me kosore nëpër pano kolosale sheshesh e rrugësh, shoqërohej edhe me demagogji të tjera në fushën e artit e të kulturës "proletare": Artist i popullit, Skulptor i popullit, Piktor i popullit, Artist i merituar e një mori pafund titujsh sa të krijohej përshtypja se Shqipëria ishte bërë oazi i artit, kulturës dhe shkencës botërore.
NjĂ« shtet i madh si Amerika, me industrinĂ« mĂ« tĂ« madhe kinematografike nĂ« botĂ« , Hollivudi, nuk ka patur e nuk ka asisoj mori titujsh qĂ« kishim dhe ende kemi si atavizĂ«m i “socializmit fitimtar” (paçka se jemi njĂ« pikĂ« ujĂ« nĂ« oqean nĂ« raport me AmerikĂ«n) me soj e soj dekoratash pafund me tĂ« cilat gjoja stimulohej arti, kultura, letĂ«rsia si dhe kontributet nĂ« shoqĂ«rinĂ« civile e nĂ« historinĂ« kombĂ«tare.
Dekoracionet ishin bërë dikur mollë sherri dhe ambicjesh në mes të krijuesve ku gjithnj
ë triumfonin antarët e Partisë së Punës. Ata dekoroheshin të parët.
Në kushtet e sotme, arti në përgjithësi, dhe ai i skenës dhe ekranit në veçanti, janë në pikë të hallit dhe është e natyrshme që ashtu do të jenë edhe artistët e krijuesit e saj, ndaj nuk të vjen çudi që vazhdojnë (si të mos ketë ndryshuar kurrgjë) gricjet dhe ambicjet e vjetra për tituj të lartë Artist i Popullit, Mjeshtër i Madh apo Nderi i Kombit sepse është një mundësi për një shpërblim mujor - shtesë pensioni, ashtu siç e gëzojnë ta zëmë veteranët e luftës (ku ca thonë të përfshihet e ca të tjerë të mos përfshihet Enver Hoxha). Pra thënë hapur, nuk e ka kush mendjen për tituj të lartë e lavdi bajate, por për pakëz para më shumë për të mbijetuar në kushtet kur tranzicioni shumëkënd e ka lënë me gisht në gojë... e këtu nuk përjashtohen krijuesit dhe artistët.

Ky grupim njerëzor, i dalluar për merita të mëdha në një shtet ku kurrgjë nuk lëviz (veç mafias dhe parasë së pistë dhe
makinat Ambasadave qĂ« transportojnĂ« drogĂ«), janĂ« ata qĂ« i dekreton presidenti i gjysĂ«m shtetit si gjysmagjeli i pĂ«rrallĂ«s, por vec me tĂ« tjerĂ«t qĂ« nuk dekorohen, çfarĂ« bĂ«het, nĂ« çfarĂ« kanal shtresoro-klasor do t’i fusim? Mos janĂ« e prapmja... leveret... apo mos po ringjallet sĂ«rish shprehja ogurzezĂ« "Jashqitja e Kombit"- korrik 1990.
Na lodhĂ«n kĂ«to idiotizma e skizofrenira kombĂ«tare, tashmĂ« nĂ« trajtĂ« dekoracionesh, nĂ« kohĂ«n kur ShqipĂ«ria tĂ« shfaqet si nĂ« shkrimet satirike tĂ« Faik KonicĂ«s, robotomania e Zulullandit... NjĂ« shtet qĂ« nuk funksionon, njĂ« rend qĂ« nuk ka fuqi tĂ« mbrojĂ« qytetarin, njĂ« legjislacion qĂ« nuk zbatohet, njĂ« president qĂ« dekoron gjyqtarĂ«t qĂ« kanĂ« ende tĂ« pĂ«rlyer duart me gjakun e poetĂ«ve tĂ« ekzekutuar nga diktatura, njĂ« qeveri e korruptuar deri nĂ« palcĂ« me ministra piramidash, njĂ« tufĂ« hajdutĂ«sh qĂ« duan sĂ«rish tĂ« rikthehen nĂ« pushtet (oho-o rroftĂ« rrĂ«muja e viteve 90 kur nuk e merrte vesh qeni tĂ« zonĂ«), njĂ« ekonomi pĂ«r faqe tĂ« zezĂ«, mbajtur nga pastrimi i parave tĂ« pista, por qĂ« ka aftĂ«sinĂ« tĂ« ushqejĂ« popullin me dekorata, me medalje, me urdhĂ«ra, me tituj e me ndere... Aq tĂ« shumta, aq pa fund...E pĂ«r kĂ«tĂ« , mbase bash pĂ«r kĂ«tĂ«, puna mĂ« e mirĂ« qĂ« do tĂ« bĂ«nim do tĂ« ishte qĂ« t’i propozojmĂ« qeverisĂ« shqiptare, qĂ« uzinĂ«n e armĂ«vĂ« nĂ« Poliçan ta kthejĂ« nĂ« uzinĂ« pĂ«r prodhimin e medaljeve...AtĂ«herĂ« tĂ« gjithĂ« shqiptarĂ«t do tĂ« kishin mundĂ«si qĂ« tĂ« kishin nga njĂ« dekoratĂ« tĂ« madhe, si distiktivat nĂ« kohĂ«n e Mao Ce Dunit...E presidentit me kĂ«tĂ« rast i gjendet punĂ«. Presidenti dekoron populli bindet e urtohet! Jemi ballkanas...para se me bukĂ« (ose me bar) ushqehemi me lavdi...prandaj pĂ«r çdo shqiptar (qoftĂ« nĂ« ShqipĂ«ri apo ekzil) njĂ« dekoratĂ« tĂ« madhe sa njĂ« saç, çdo i shkolluar, qoftĂ« dhe me katĂ«r klasĂ« shkollĂ«, titullin e pakontensuar Profesor Doktor... dhe kushdo qĂ« e lĂ« shtetĂ«sinĂ« shqiptare tĂ« çdekorohet e tĂ« shpallet "jashtqitja e kombit"! Baton Haxhiun, gazetar nga Kosova, i vetmi qĂ« ka patur vizionin pĂ«r tĂ« marrĂ« shtetĂ«sinĂ« shqiptare (kur atĂ« po e lĂ«nĂ« zyrtarisht e jo zyrtarisht me qindra), ta shpallin Martir i kombit, nĂ«se ende nuk ka mbetur nĂ« depot e presidencĂ«s as dhe njĂ« teneqe pĂ«r bĂš me emrin Skenderbe....
Dhe tĂ« vjen disi e pakuptimtĂ«, me gjithĂ« kĂ«ta tituj e ndere qĂ« kemi, se si nuk na pranojnĂ« nĂ« EuropĂ«? Dhe as viza nuk na japin!!! Çudi?! E megjithatĂ« çfarĂ« tĂ« presĂ«sh nga Europa, nga kjo bashkĂ«si shtetesh qĂ« nuk kanĂ« as dhe njĂ« copĂ« llamarinĂ« nĂ« gjokset e politikanĂ«ve tĂ« vet dhe aq mĂ« teper presidentĂ«t nuk i kanĂ« gjeneralĂ« bunkerĂ«sh apo mjekĂ« zo-vetrinerĂ«.
Jetojmë në një shtet njerëzish apo në fermën e kafshëve të Xhorxh Oruellit ku Kryederri, pas betejës ku kafshët mundën pronarët (tek ne ligji 7501), doli në tribunë të mbante një fjalim me oratori të zjarrtë (jo në sheshin "Skënderbej" Tiranë, kurrsesi,...), pasi q
Ă« vetĂ«rrasi nĂ« gjoksin e vet tĂ« dhjamosur njĂ« dekoratĂ« tĂ« madhe “Nderi i FarmĂ«s”.
Kur dekoratat i duan banorët e "Animal Farm" të Xhorxh Oruellit të Anglisë, në Europë, si të mos i duan qytetarët dhe hierarkët e Shqipërisë...në gropë.
Botuar ne gazeten NDRYSHE, Tirane 2 shtator 2008 dhe ALBANIAN MAIL, Londer.



[posta.gif]

Comments for "NDERI I FARMËS"
( nga Fjala e Lire e Fatmir Terziut. Londer)

ELIANA ALIEN
Komenti qe po shkruaj per "NDERI I FARMES" me shume se meditim, do te ishte nje seri pyetjesh retorike, te cilat preferoj ti evetitoj, meqe ju si autor, z. Traboini, i keni pasqyruar. Ashtu siç keni pasqyruar realitetin post-komunist qe ne tranzicion gati na perzuri nga identiteti jone, e ne tranzicion mbeti, deri ne proven e kundert. "Po ndertohet vendi yt!" Me tha me vendosmeri nje i njohur qe i kishte rene rruga ne Tirane. "Ne ç'kuptim?" e pyes. Ai me rrefen se Tirana eshte shenderruar ne nje kantier ndertimi, kufizuar me tabele te ndriçuara, nga sponsor te ndryshem. Me thoshte se lokalet jane plot, e nata jetohej n emaksimum. Ah, nuk harroj te nenvizonte, se vajzat shqiptare, ishin te bukura e trasgresive (kjo e fundit shpjegohej me minifundet e gotat e rumit qe kthenin pub-eve)
Une mundohem ti shpjegoj se Tirana nuk eshte Shqiperia, por eshte vetem kryeqyteti i saj. dhe e lus t'me deshifroj ne fjale te varfera, termin "NDERTIM" I njohur, sikur illoj te bezdisej, nga shqetesimi im, e me pershendeti, ndoshta e kishte te veshtire te shkeputej jeta e nates Tironase.
Ndersa une, ekstrakomunitarja e pellazgeve, mbetem me shqetesimin e zhgenijimin se as kete rast, nuk kisha si ta mbroja identitetin tim, ne Milanon gati globale.

Nuk doja te sillja eksperienca personale, me kuptoni, edhe pse ketij shkrimi si mungon asnje tipar ideologjik apo simbolik. E ndjeva te arsyeshme, ti jepja fjale ne stil te ri, shqetesimit tim.

Ju falenderoj shume z. Traboini, sepse tani kur te degjoj te flitet per metamorfoze te Tiranes, do ju lexoj me siguri "NDERIN E FAEMES" tuaj

Eliana
By ELIANA ALIEN - 8/29/2008 2:42 PM


ELIANA ALIEN
[posta.gif]

E vetedijshme se komenti im ka shperbere, brenda meje, sensin e shkrimit tuaj, shpjegoj, si fillim vetes, se nuk doja te komentoja medaljet-lamarina. Doja vetem te te nenvizoja se Naimi do na dhunohet gjersa do mbetemi te lidhur ne kerthizen e se shkuares komuniste.

Me shpresen qe te jem kuptuar
Ju rifalenderoj

Eliana
By ELIANA ALIEN - 8/29/2008 3:57 PM

[posta.gif]


FATIME KULLI
"NDERI I FARMES" Nje realitet qe ia ka ngulur thinjte deri ne vdekje vlerave kombetare, nje tharm ndertuar me strukturen e artit ironik, nje klithme artistike e poetit, e shkrimtarit, e gazetarit qe i ka ardhur koha e shfrimit te nje realiteti aq sa absurd edhe qesharak. Kjo ngjason me fabulen e "Shkelqimi dhe renia e shokut Zylo", por me shume Kolec Traboini, artisti i permasave universale, e ka tabanin me lart. E nese do ti referohemi George Kaiser ne thenien e tij sentece;
“Ata, qĂ« njohin panikun mĂ« tĂ« thellĂ«, janĂ« artistĂ«t e mĂ«dhenj. TĂ« jesh poet, do tĂ« thotĂ«: TĂ« jesh njeri dhe tĂ« pĂ«rcjellĂ«sh nga vetja”., i ke thene te gjitha. ky eshte Koleci, ky eshte realiteti i shoqerise sone, perfshij edhe politiken. Te lumte Kolec!
By FATIME KULLI - 8/30/2008 1:34 PM



14 August 2008

ARDHACAKËT E BALLKANIT - Nga Traboini


ARDHACAKËT E BALLKANIT

Nga K. TRABOINI

Në veprën historike "KOSOVA The Albanians in Yugoslavia in light of historial documents", Safete Juka, 1984 , Nju Jork, dalin në dritë mjaft dokumente historike, të cilat i shërbejnë edhe sot e kësaj dite lexuesve anglishtfolës, historianëve shqiptarë dhe të huaj, aq më tepër tani, kur Kosova është në qendër të vëmendjes së opinionit botëror, të qarqeve diplomatike dhe të qendrave të vendosjes. Në këtë kuadër, kjo vepër vazhdon të jetë aktuale dhe të japë kontributin për zbulimin e së vërtetës mbi Kosovën dhe çmitizimin e asaj që serbët, nëpërmjet mashtrimeve historike ende e quajnë si djepin e tyre. Në këtë kuptim, vepra e Safete Jukës mund të konsiderohet si drita e së vërtetës shqiptare përballë errësirës së mashtrimit serb.

Një pikë delikate në studimin "Kosova Shqiptare e Jugosllavisë nën dritën e dokumenteve historike", është keqkuptimi që ka sjellë tek ndonjë lexues shqiptar shtrimi i problemit të dyndjes së sllavëve.

Duke e trajtuar këtë temë autorja nuk mund të mos prekte, përveç fakteve të dokumentuara, edhe hamendjet apo siç i thonë, hipotezat rreth disa gërshetimeve midis ardhacakëve të vonë (sllavëve) dh venedasve etnikë (ilirëve), natyrisht, me qëllim për të ndriçuar të vërtetën dhe kundërshtuar mashtrimin.

Historikisht, fenomene të kësaj natyre njihen në Europë. Duke u kapur pas këtij fenomeni në përgjithësi, ka patur historianë të caktuar që i kanë mëshuar kësaj ideje që niset nga interesa pansllaviste, apo nga qarqe të caktuara ku përpunohen teoritë e pansllavizmit ruso-serb. Qëllimi ka qënë gjetja e motiveve për shtrirje ekspansioniste në jug-perëndim dhe dalje në det gjatë shembjes së Perandorisë Otomane. Eshte e natyrshme qe ardhacaket kane gjetur ne terrenin ilir kulturen e traditat dhe popullsisë autoktone, dhe degë të caktuara të saj, nën ndikimin e kulturës vendase të kenë ndryshuar disi në raport me fiset e tjera që nuk i kanë patur këto kontakte. Kështu, në pjesën perendimore të Ballkanit, ardhacaket gjetën një kulturë të lartë dhe zhvillim ekonomik mjaft të përparuar për kohën. Fakt është se një pjesë e ardhacakëve përqafuan fenë katolike (Bregu Dalmat), ndryshe nga pjesa qendrore dhe lindore e Ballkanit, ku objektet e kultit vendas që i përkisnin religjionit katolik u kthyen me dhunë në faltore të orthodoksisë bizantine dhe më pas të ortodoksisë sllave, duke u shpallur prej tyre si monumente kombëtare të pansllavizmit.

Gjithkush e di çfarĂ« ka qĂ«nĂ« Raguza, Dubrovniku i sotĂ«m, qendra mĂ« e zhvilluar tregtare, ekonomike, kulturore e diplomatike nĂ« Adriatik, qĂ« kishte arritur tĂ« bĂ«nte zĂ« nĂ« tĂ«rĂ« EuropĂ«n. ArdhacakĂ«t nĂ« kĂ«to rajone nuk arritĂ«n ta shembnin kulturĂ«n dhe traditat vendase, pĂ«rkundrazi, pranuan pĂ«r shkak tĂ« inferioritetit nĂ«nshtrimin kulturor. Pranuan fenĂ«, krijuan lidhjet ekonomike, dhe u pĂ«rpoqĂ«n tĂ« pĂ«rshtateshin nĂ« kushtet e njĂ« qytetĂ«rimi tĂ« zhvilluar vendas. Kjo solli qĂ« nĂ« arenĂ«n e historisĂ« tĂ« krijohej njĂ« popullsi me emrin Kroate, e cila gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« pĂ«rpiqej tĂ« largohej nga sllavĂ«t e tjerĂ« lindorĂ«, madje duke i konsideruar inferiorĂ« e tĂ« pagdhendur. ËshtĂ« e natyrshme se, me krijimin e ndĂ«rgjegjes kombĂ«tare nĂ«pĂ«rmjet influencave perendimore dhe pĂ«rfitimit tĂ« traditave kulturore tĂ« vendasve, ata kĂ«rkonin me çdo kusht motive me rrĂ«njĂ« nĂ« histori, pĂ«r tĂ« patur njĂ« hendek me sllavĂ«t e tjerĂ« (veçmas serbĂ«t) qĂ« i konsideronin si tĂ« pagdhendur, madje hera herĂ«s dhe armiq.

Ndërkohë, serbët, mitologjinë e tyre e kanë një kapitull qendror që ushqen ndjenjat e epërsisë së këtij populli mbi fqinjët. Cilësia kryesore e vetlavdëruar e popullit serb, e lavdëruar deri në atë masë sa t'i japë atij të drejtën t'i shohë fqinjët vetëm nga lart, me misionin hyjnor për të qënë vetëm gjykues dhe ndëshkues, pra cilësia kryesore që i jep popullit serb këtë epërsi, është besnikëria që ai ka treguar ndaj fesë ortodokse, shkruan autori Besnik Mustafa. Në një bisedë që ky autor kish patur në maj 1991 në Zagreb, me një nga politikanët kryesorë kroatë, bashkëpunëtor i afërt i Presidentit Tuxhman, ai i kishte tjerrë një teori të tërë për të cilën nuk kish dëgjuar kurrë më parë; kroatët nuk ishin sllavë por ilirë të sllavizuar. Më solli dhe një mori faktesh nga antropologjia dhe etnologjia, shkruan B.Mustafa, mbi të cilat mbështetej kjo teori. Pra, ata kishin të njëjtën origjinë etnike me shqiptarët. Kam dëgjuar edhe kroatë të tjerë , edhe sllovenë të tjerë, të më shprehen me një lloj përbuzjeje raciste për serbët: "Ata përfaqësojnë barbarinë sllave të zbritur nga Kaukazi. Europianëve u kanë ardhur e do t'u vijnë vetëm të këqia prej tyre".

Nuk kishte rëndësi vërtetësia historike përpara realizimit të qëllimit, prandaj është e natyrshme që historianë kroatë të kenë kërkuar lidhjet historike të popullit të vet me ilirët vendas, të cilët kanë arritur të mbijetojnë edhe sot e kësaj dite si arbëreshë të hershëm në Zare dhe të njohur si Arbëreshët e Zares (komunitet i vogël por me identitet të ruajtur dhe me personalitete të shquara).

NdĂ«rsa nĂ« librin e autores Safete Juka, nuk merret pĂ«rsipĂ«r tĂ« trajtohen gjerĂ«sisht kĂ«to ide, por ajo pohon disa pretendime tĂ« pjesĂ«s katolike tĂ« ish-JugosllavisĂ« perendimore e cila, siç e thamĂ«, duke qĂ«nĂ« me fe tĂ« ndryshme nga serbĂ«t, nivel tĂ« ndryshĂ«m kulturor, madje nĂ« armiqĂ«si historike, nuk dĂ«shironte tĂ« indentifikohej si ata e, pĂ«r rrjedhojĂ«, kjo pjesĂ« (katolike) Ă«shtĂ« pĂ«rpjekur tĂ« tregojĂ« ndryshimet duke bĂ«rĂ« aludime historike. Por gjithsesi, kur thuhet ‘popuj sllavĂ«’ megjithĂ« pretendimet e paraqitura prej degĂ«zimeve tĂ« ndryshme apo shartimeve tĂ« pretenduara, padyshim nuk kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me ilirĂ« por me ardhacakĂ« tĂ« vonĂ«.

Në ndryshim nga kroatët, malazezët asnjëherë nuk e kanë vënë në dyshim origjinën e tyre. Kjo në aspektin e politikës dhe marrëdhënieve të Cetinës me Beogradin, që kanë qënë të kordinuara dhe në bashkëveprim të përhershëm me mëmën e pansllavizmit, Rusinë. Megjithatë, historianë e arkeologë, studiues të fushave të ndryshme, arrijnë të bëjnë nuancime sado të lehta midis këtyre dy popullsive. Madje, shkohet deri atje saqë shprehet mundësia e sllavizimit të një pjese të popullsisë shqiptare dhe, bashkë me të, edhe të folklorit gojor arbëresh pasi, në traditën popullore malazeze, gjen këngë të epikës legjendare dhe historike; madje me personazhe gati të njëjtë, me instrument të njëjtë, lahutën. Thuhet se mes popullsisë së Malit të Zi gjenden familje me të dhëna historike shqiptare, (këtyre lidhjeve sipas gojëdhanave, nuk i shpëtoi as Mark Milani i Malit të Zi, i njohur për luftrat e tij të egra e çfarosëse, por dhe njohës i traditave dhe cilësive morale e luftarake të shqiptarëve).

Po kështu, gjen fshatra të thellë në Mal të Zi, me tradita më tepër të ngjashme me malësorët tanë të Veriut se sa me serbët, saqë ka hipoteza të caktuara që i sjell ata si shqiptarë të sllavizuar dhe më pas të harruar...Historianët, gjithsesi, janë të ftohtë ndaj fenomeneve dhe ndjenjave nacionale, siç mund të jenë qytetarët e zakonshëm bashkëkombas të tyre. Pra e shohin historinë më ftohtë nga ne. Në këtë pikpamje, për një historian kërkimi i lidhjeve midis shqiptarëve dhe kroatëve në ish Raguzën e vjetër, tash Dubrovniku, ose me malazezët, nuk është ndonjë çudi e madhe, ndërsa ne, kurrsesi nuk pranojmë të hyjmë në diskutime të tilla edhe për shkakun se kemi një kujtesë historike tragjike dhe lumenj gjaku mes sllavëve e shqiptarëve, Dhe kur themi sllav-shqa, ne i fusim të gjithë në një kategori, pa arritur të bëjmë nuancime historike dhe dallime midis ish popujve të së ashtuquajturës Jugosllavi. Mirëpo disa nuancime, të cilat shprehin interesin tonë për të patur aleatë qoftë edhe të përkohshëm në realizimin e qëllimit kombëtar, nuk janë punë pa dobi e kalli pa bukë.

Aq mĂ« tepĂ«r kur nĂ«pĂ«rmjet disa inkursioneve nĂ« histori, siç Ă«shtĂ« vepruar me shumĂ« sukses nĂ« rastin e studimit tĂ« kishave, tĂ« cilat para se tĂ« bĂ«heshin monumente kulti tĂ« serbĂ«ve kanĂ« qĂ«nĂ« faltore tĂ« paraardhĂ«sve tanĂ« ilirĂ«, mund t’i tregojmĂ« opinionit ndĂ«rkombĂ«tar se shqiptarĂ«t janĂ« vendas nĂ« kĂ«to treva qĂ« nĂ« zanafillĂ«n e kulturĂ«s dhe qytetĂ«rimit tĂ« njerĂ«zimit.

NdĂ«rsa ardhacakĂ«t, jo vetĂ«m qĂ« janĂ« tĂ« vonĂ«, por kanĂ« bĂ«rĂ« çfarĂ« Ă«shtĂ« e mundur pĂ«r tĂ« pĂ«rvetĂ«suar kulturĂ«n vendase, monumentet e kultit, dhe janĂ« pĂ«rpjekur t’i shesin kĂ«to si traditĂ« dhe kulturĂ« tĂ« tyre, çka nuk pĂ«rbĂ«n gjĂ« tjetĂ«r veçse njĂ« mashtrim historik me qĂ«llime shovene tĂ« kĂ«tyre ardhacakĂ«ve tĂ« vonĂ« tĂ« Ballkanit.

Nga libri “E verteta pĂ«rveluese e Aristidh Kolias” esĂš , K.Traboini, 2005




02 August 2008

ARISTIDH KOLIA - Prometeu i arvanitasve të Greqisë.



ARISTIDH KOLIA
PROMETEU I ARVANITASVE TË GREQISË


"....e paguaj shtrenjtë dhe në mënyrë të përditëshme me nderin, dinjitetin dhe lirinë ... Mbi kokën time nuk pranoj kurrgjë tjetër veç qiellit të lirë e pafund!"- Aristidh Kolia.




shkruar nga KOLEC TRABOINI



Personaliteti i madh arvanitas Aristidh Kolia vdiq në mënyrë enigmatike, siç cilëson ende dhe sot e kësaj dite anipse me gjysem zë shtypi shqiptar, por e thënë hapur e vranë ultranacionalistët grekë siç janë vrarë edhe arvanitas të tjerë të shquar në histori, duke filluar me Gjergj Karaiskaqin në pusi, që fjalen e fundit te jetes e tha ne gjuhen shqipe, helmuan Teodor Kollokotronin (Bithguri) në burgjet ku u përplas heroi kombëtar nga hierarkët grekë të fanatizmit nacionalist, e vite më pas me të zjarrtin arvanitas të Salaminës, gazetarin Anastas Kullurioti e të tjerë, krime të cilat historia i mban akoma në skutat e fshehta e të errëta të arkivave greke, mbase për të mos u hapur kurrë.
Ky fillim shekulli kishte ruajtur tĂ« njĂ«jtin fat edhe pĂ«r ish presidentin e Arvanitasve tĂ« GreqisĂ«, historianin e studiuesin Aristidh Kolia, pĂ«r tĂ« treguar kĂ«shtu, se edhe nĂ« kushtet e zhvillimeve moderne Greqia, qĂ« e quan veten pjesĂ«tare tĂ« asaj bote tĂ« ndritur e tĂ« kulturuar, qĂ« quhet Bashkim Europian, mjerisht vazhdon ende qĂ«ndrimin e paprinciptĂ« tĂ« njĂ« shteti arrogant, qĂ« nuk njeh asnjĂ« tĂ« drejtĂ« pĂ«r minoritetet, pĂ«r t’u shkolluar e ruajtur traditat dhe kulturĂ«n e tyre. Traditat dhe kulturat e minoriteteve pĂ«rbĂ«jnĂ« sot vlera pĂ«r çdo lloj shoqĂ«rie nĂ« shtetet e zhvilluara demokratike, por natyrisht, jo nĂ« GreqinĂ« e mentalitetit mesjetar e bizantin, tĂ« cilĂ«t mjerisht kanĂ« harruar se ishin vetĂ« grekĂ«t ata qĂ« urreheshin dhe persekutoheshin si popull nga hierarkĂ«t bizantinĂ«. GrekĂ«t e sotĂ«m, ndĂ«rkohĂ« qĂ« pĂ«rdorin tĂ« tĂ«rĂ« makinacionet e stilit bizantin pĂ«r t'u mohuar tĂ« drejtat minoriteteve, çuditĂ«risht, i kanĂ« si idhujt e tyre tĂ« admirueshĂ«m shtypĂ«sit e tyre tĂ« dikurshĂ«m. TĂ« kthesh nĂ« idhull xhelatin tĂ«nd qĂ« tĂ« ka dhunuar, pĂ«rzĂ«nĂ« e shfarosur, Ă«shtĂ« njĂ« paradoks i çuditshĂ«m qĂ« vetĂ«m nĂ« Ballkan mund tĂ« ndodhĂ«.
NĂ« shkrimin “Vrasja e dytĂ« e Aristidh KolĂ«s”, botuar nĂ« gazetĂ«n “Dielli”, New York 2000, kemi shĂ«nuar se me vrasjen fizike tĂ« studiuesit e udhĂ«heqĂ«sit arvanitas Aristidh Kolia, nuk qe e mbaruar puna e megaloidhesĂ« shoviniste, e mohuesve tĂ« lirisĂ« e tĂ« drejtave tĂ« arvanitasve pĂ«r gjuhĂ«n e kulturĂ«n e vet, se edhe mĂ« tej do tĂ« vazhdonin tĂ« vrisnin pak e nga pak idealin e ndritur tĂ« Anastas Kulluriotit dhe Aristidh Kolias.
Nuk do tĂ« shkonin veç dy vite pas tragjedisĂ« sĂ« Aristidh Kolias, qĂ« nĂ« shtypin grek, e mĂ« pas pĂ«rkthyer edhe nĂ« shtypin shqiptar, tĂ« shfaqej njĂ« shkrim i dy autorĂ«ve grekĂ« Leonidha Embirikos dhe Lambros Balciotis me titull: “GrekĂ«t dhe shqiptarĂ«t nĂ« shekullin e 19-tĂ« dhe 20-tĂ«”, i cili qĂ« nĂ« krye e deklaron thuajse hapur qĂ«llimin dhe platformĂ«n e vet kur thotĂ« se “Ă«shtĂ« absurd e qesharak pretendimi i emigrantĂ«ve shqiptarĂ« nĂ« Greqi se Aristidh Kolian e helmoi shteti grek”.
Zotërinjtë në fjalë, që tashmë në shtyp na hiqen si ish miq të afërt të Aristidh Kolias duke shprehur një keqardhje hipokrite për vdekjen (jo vrasjen) e tij, jo pa qëllim përpiqen të konfondojnë faktin se askush prej miqve të tij të vërtetë qofshin shqiptarë apo grekë, nuk kanë thënë më parë e as nuk e thonë tani se shteti grek është drejt për së drejti vrasës i Aristidh Kolias, përkundrazi është thënë fillimisht prej vetë Aristidh Kolias në shtratin e vdekjes dhe më pas prej miqve të tij se, vrasës janë qarqe të caktuara shoviniste, që gjithsesi kanë të drejtë të shfaqen në forma legale sepse kanë përkrahjen indirekte a direkte, jo vetëm nga shteti por edhe nga mediat ultranacionaliste dhe klima raciste që ekziston masivisht në shoqërinë greke.
Zotërinjtë Leonidha Embirikos dhe Lambros Balciotis nuk marrin fare në konsideratë faktin se dënimi me vdekje i Aristidh Kolias është shpallur publikisht para se të ekzekutohej fshehtësisht, pra të gjithë e parandjenin atë që do të ndodhte. Nuk marrin në konsideratë bisedën në një rubrikë televizive direkte transmetuar në Athinë më 1999, kur gjithë të pranishmit në një kor shovinist e racist (intelektualë grekë këta!!!) të dirigjuar nga komunistja shterpë Liana Kaneli, shanin e mallkonin pa pikë kulture dhe etike dhe u hodhën si të tërbuar kundër Aristidh Kolias që gjithsesi i qëndroi me dinjitet kësaj lukunie çakejsh si të kishin dalë nga shpellat e mesjetës, e që nuk janë pa përgjegjësi me përgatitjen e klimës për vrasjen e Aristidh Kolias. Sulmeve të pacipa deri në masmedia publike, shkrimtari arvanitas i priti me gjakftohtësi, pa acarime, me një kulturë qe i shkonte për shtat emrit të tij si shkrimtar e studiues i shquar, veprat e të cilit kishin përhapje të gjerë dhe ribotoheshin shpesh herë. Ja si shkruan në revistën e tij duke iu referuar këtij incidenti të turpshëm të masmedias greke:






"Shumë miq më telefonuan për të shprehur indinjatën për baltën që hodhi mbi mua zonja Liana Kaneli gjatë emisionit televiziv në "Skaj" 5 Maj 1999, dhe më pyetën përse e përballova me qetësi, kur duhej të kundërsulmoja...

MiqtĂ« e mi, mos u mĂ«rzisni e mos u hidhĂ«roni pĂ«r kĂ«tĂ«, sepse "e drejta del, vjen kur ti vijĂ« ora…". E kam dashur dhe e dua vendin tim, por dashuria ime nuk Ă«shtĂ« me fjalĂ« por me veprat e mia, tĂ« cilat do tĂ« kujtohen kur balta e zonjĂ«s…Kaneli tĂ« kalojĂ« nĂ« harresĂ«n e shekullit. Kam preferuar gjithmonĂ« tĂ« shkoj kundra rrymĂ«s e jo tĂ« shkoj nga shkon rryma dhe fryjnĂ« erĂ«rat . Nuk jam lĂ«pirĂ« e nuk kam puthur kurrĂ« kĂ«mbĂ«t e pĂ«rmjera dhe pĂ«r kĂ«tĂ« e paguaj shtrenjtĂ« dhe nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« pĂ«rditĂ«shme me nderin, dinjitetin dhe lirinĂ« time..."



Por gjithsesi, zemra e madhe e Aristidh Kolias e dinte se sa shqetësim e sa dëme i sillnin në krijimtari, sa tundime madje edhe në rrethin familjar, sepse presioni i opinionit shoqëror binte edhe mbi familjen e tij, mbi të afërmit dhe miqtë.
Nuk marret nĂ« konsideratĂ« fakti se banditĂ«t kapsalistĂ« kishin shkruar nĂ«pĂ«r muret e AthinĂ«s “Vdekje Aristidh Kolias”, apo “TradhĂ«tari Kolia nĂ« litar”, pĂ«r faktin se Aristidh Kolia denonconte gjenocidin serb ndaj shqiptarĂ«ve tĂ« KosovĂ«s nĂ« librin e tij “Greqia nĂ« grackĂ«n e serbĂ«ve tĂ« Milosheviçit”. KĂ«to gjĂ«ra, pĂ«r kĂ«ta dy zotĂ«rinj nuk ekzistojnĂ«. Nuk ekziston as fakti se zyrat e Aristidh Kolias nĂ« rrugĂ«n “Filipidu” tĂ« AthinĂ«s kanĂ« patur njĂ« bombardim intensiv me rreze radioaktive, sa ndoshta edhe sot e kesaj dite, do tĂ« kenĂ« mbetur ende gjurmĂ«. PĂ«rpara se zotĂ«rinjtĂ« grekĂ«, pseudo miq tĂ« arvanitasit tĂ« madh, tĂ« mohojnĂ« me njĂ« tĂ« rĂ«nĂ« tĂ« lapsit plot tĂ« vĂ«rteta mbi çfarĂ« po ndodh me arvanitasit nĂ« Greqi apo tĂ« mohojnĂ« çfarĂ« tĂ« tjerĂ«t besojnĂ« se tragjikisht e mizorisht ka ndodhur, le t’i kĂ«rkojnĂ« organeve tĂ« specializuara t’i bĂ«jnĂ« njĂ« hetim studios sĂ« Aristidh Kolias, qĂ« tashmĂ« familjarĂ«t e tij, me tĂ« drejtĂ« e kanĂ« kthyer nĂ« rezidencĂ«n e vet pĂ«r t’iu shmangur sa tĂ« jetĂ« e mundur manipulimit tĂ« fakteve qĂ« ende mund tĂ« kenĂ« mbetur diku nĂ« suvatĂ« e mureve e qĂ« nesĂ«r mund tĂ« flasin. E, pĂ«r mĂ« tepĂ«r, kĂ«ta dy zotĂ«rinj qĂ« duan tĂ« mbrojnĂ« dinjitetin e shtetit grek, le t’i kĂ«rkojnĂ« shtetit apo organeve tĂ« specializuara tĂ« Bashkimit Europian tĂ« bĂ«jĂ« tĂ« mundur qĂ« tĂ« analizohen kockat e Aristidh Kolias nĂ«se kanĂ« apo nuk kanĂ« ende gjurmĂ« radioaktive qĂ« çojnĂ« fatalisht drejt leuçemisĂ«. Mbase kĂ«shtu do ta lehtĂ«sojnĂ« shtetin dhe opinionin mediatik tĂ« mbarsur me shovinizĂ«m prej peshĂ«s sĂ« fajit e tĂ« krimit tĂ« pĂ«rbashkĂ«t tĂ« mbarĂ« shoqĂ«risĂ« greke jo vetĂ«m ndaj Aristidh Kolias, por ndaj mbarĂ« arvanitasve qĂ« nuk janĂ« pak por mbi njĂ« milion, paçka se shifrat e vĂ«rteta fshihen po nga ky shtet i "pafajshĂ«m" sipas tyre.
Gjithmonë kur do të shkatërrosh dikë, mënyra më e mirë është të hiqesh si mik, e këtë dy zotërinjtë grekë Embirikos dhe Balciotis e dinë më mirë se kushdo në botë sepse janë grekë dhe kanë lidhje jo vetëm shpirtërore por dhe gjeneze me Kalin e Trojës.
ZotĂ«rinjtĂ« e tyre arrijĂ« deri atje sa stilin grek tĂ« eliminimit fizik tĂ« njerĂ«zve "tĂ« padĂ«shirueshĂ«m" ta vĂ«nĂ« nĂ« dyshim madje deri dhe nĂ« rastin flagrant tĂ« Anastas Kulloriotit, duke shkruar nĂ« artikullin e tyre se ai ishte mbase njĂ« rast “i mundshĂ«m nĂ« dhjetĂ«vjeçarin 1880”. Pra grekĂ«t bashkĂ«kohorĂ«, (tashmĂ« tĂ« europianizuar!!!) ngjarjen reale e bĂ«jnĂ« tĂ« dyshueshme (mbase), ndĂ«rsa rastin e dyshueshĂ«m e bĂ«jnĂ« tĂ« paqĂ«nĂ« duke shtuar se kĂ«to janĂ« mĂ« shumĂ« vartĂ«si tĂ« ideologjive tĂ« shkuara madje edhe atyre tĂ« shekullit tĂ« 19-tĂ«, tĂ« cilat, gjithnjĂ« sipas dyshes greke Embirikos dhe Balciotis, “torturojnĂ«” edhe sot shoqĂ«rinĂ« shqiptare dhe shkencĂ«n e historisĂ«.
Këta dy antishqiptarë, çfarë nënkupton dhe antiarvanitas, më kot hiqen si ish miq të Aristidh Kolias me të cilin, siç thonë, që në të gjallë kishin patur divergjenca në lidhje me vlerësimet të historisë. Duket hapur qëllimi i tyre që në krye të shkrimit, ndaj të gjitha rrokanisjet e tjera gjoja shkencore për marrëdhëniet shqiptaro - greke në histori, janë vetëm një kontorno e stilit grek të helmit në kafe ku përpara Aristidh Kolias mund të radhitet një plejadë herojsh duke filluar me kryeheroin Teodor Kollokotronin e plot të tjerë.
Por sidoqë të vinë punët, e sidoqë të spërdridhen grekët e politikës dhe diplomacisë së paprinciptë, arvanitët, arbëreshët e Greqisë, të steresë dhe të ishujve, kurrë nuk mund ta harrojnë amanetin e të pavdekshmit Anastas Kullurioti, i cili nga Salamina e betejave navale arvanitase ngrinte zërin e tij: "Kombet nuk janë insekte që mund të heqin dorë dhe të braktisin aq kollaj kombësinë, gjuhën, zakonet dhe traditat e tyre si gjarpërinjtë që ndërrojnë lëkurën, të mohojnë etërit, mëmëdheun dhe fisnikërinë e tij, traditat e trimërisë së vet; është anakronizëm dhe e padëgjuar që në historinë e kombeve të gjejmë një popull aq haram dhe indiferent ndaj vetvetes".
Kështu tha në të gjallë të tij Anastas Kullorioti dhe nga këto mësime u udhëhoq në të gjallë të tij Aristidh Kolia për zgjimin dhe ndërgjegjësimin e mbi një milion arvanitasve të Greqisë, prandaj edhe i vranë që të dy. Ashtu siç vranë në vitin 1982 edhe presidentin arvanitas Jorgo Maruga. I vranë se guxuan. I vranë se mbrojtën të vërtetën. Edhe mësuesin, edhe dishepullin e vazhduesin e veprës së tij.
TashmĂ« hienat e shovinizmit grek po i pĂ«rvishen ethshĂ«m veprave tĂ« tyre. Por kĂ«tu e kanĂ« tĂ« vĂ«shtirĂ«. TepĂ«r tĂ« vĂ«shtirĂ«. Dhe, nĂ« kĂ«tĂ« rast, pĂ«r mjerimin e tyre, nuk u bĂ«jnĂ« punĂ« as helmi nĂ« kafe e as rrezet radioaktive, por as dhe haluçinacionet e pseudostudiuesve, qĂ« nĂ«n petkun e “mikut” tĂ« martirĂ«ve, marrin nĂ« mbrojtje mbrapshtitĂ« e shekujve.


IDETË E ARISTIDH KOLIAS

Në shkrimin e veprave, Aristidh Kolia nuk u nis vetëm nga vetja, por u mbështet edhe në shumë studiues të tjerë paraardhës, qofshin studiues arvanitas, akademikë grekë apo albanologë shqiptarë e të huaj, prandaj nuk ka shkak të lëshohen pasthirrma padurimi nga ndonjë lexues i pavëmendshëm, se fjalët e lashtësisë që gjen dhe përqas ky autor me gjuhën arvanitase - përkatësisht shqiptare, kanë mungesa të argumentimeve të thella shkencore në fushën e gjuhësisë.
NĂ« fund tĂ« fundit, Aristidh Kolia jep shembuj dhe ngre hipoteza pa pretenduar tĂ« sjellĂ« risi apo ndryshime nĂ« strukturĂ«n gjeneologjike tĂ« gjuhĂ«sisĂ« nĂ« hapsirĂ«n ballkanike. Ai gjen ngjashmĂ«ri ashtu si shumĂ« studiues e gjuhĂ«tarĂ« me parĂ« kanĂ« gjetur, duke pĂ«rfshirĂ« edhe tĂ« madhin Eqerem Çabej, dhe i sistemon ato me qĂ«llimin pĂ«r tĂ« lartĂ«suar dinjitetin e njĂ« populli tĂ« nĂ«pĂ«rkĂ«mbur.
Këto ai i quante kërkime, sistemime, nxjerrje në evidencë e jo zbulime. Nuk e kemi dëgjuar, të paktën ne që e kemi njohur personalisht, po as nuk kemi lexuar të jetë shprehur gjëkundi në këtë mënyrë për veprën e vet, përkundrazi, ai ishte teper modest dhe përdorte gjithnjë referenca veprash të historianëve e dijetarëve që prej lashtësisë deri në kohët moderne. Prandaj nuk duhet të kapemi pas ndonjë fjale apo shprehjeje që nuk gjen mbështetje të plotë shkencore, por që në të njëjtën kohë është shumë e vështirë ta kundërshtosh, kur një fjalë a shprehje që gjendet tek Homeri nuk mund ta përqasësh a ti gjesh spjegim me ndonjë fjalë të ndonjë gjuhe tjetër në botë, përveçse trajtës të së folurës së moçme shqipe.
Por, nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«, tĂ« mos harrojmĂ« se Ă«shtĂ« spekullim me veprĂ«n e Aristidh Kolias edhe nĂ«se kalohet nĂ« ekstremin tjetĂ«r, pra, nĂ«se ndonjĂ« studiues mediokĂ«r shqiptar, duke u nisur nga shĂ«mbĂ«llesat e pĂ«rqasjet e fjalĂ«ve dhe shprehjeve tĂ« studiuesit arvanitas, tĂ« ngrejĂ« teorira sikur gjuha shqipe na qĂ«nkĂ«rka mĂ«ma qĂ« ka pjellĂ« gjuhĂ«t europiane, se kĂ«shtu, tĂ« na falin kĂ«ta studiues Ă«ndrrimtarĂ«, do t’ua kalojmĂ« pĂ«r nga megallomania edhe grekĂ«ve. KĂ«sisoj, veçse keqinternpretohet vepra e Aristidh Kolias, e cila nuk Ă«shtĂ« vepĂ«r e mirĂ«filltĂ« studimesh gjuhĂ«sore, por "njĂ« vĂ«shtrim historik, folklorik, politik, gjuhĂ«sor", siç vetĂ« e ka cilĂ«suar nĂ« faqen e parĂ« tĂ« kryeveprĂ«s sĂ« tij, qĂ« Ă«shtĂ« vepra mĂ« e plotĂ« e shkruar deri mĂ« sot pĂ«r arvanitĂ«t - arbĂ«reshĂ«t e GreqisĂ« "ArvanitĂ«t dhe prejardhja e grekĂ«ve" e njohur nĂ« mĂ« shumĂ« se nĂ«ntĂ« botime nĂ« tĂ« gjallĂ« tĂ« autorit.
Për më tej, nëse Aristidh Kolia thotë se fustanella që sot mbajnë grekët në parada (çolejt), janë thjesht kostume të arbëreshëve (arvanitasve) të Greqisë, kjo për grekët është një thagmë e vërtetë (pa çka se e dinë fort mirë se janë arvanite), por për shqiptarët është një fakt që qëndron dhe e vërtetuar nga njohësit dhe studiuesit e kulturës popullore shqiptare dhe helene.
NĂ«se vallja çamiko sot konsiderohet pjesĂ« e krenarisĂ« sĂ« folklorit grek, kjo nuk do tĂ« thotĂ« se ajo Ă«shtĂ« puro greke por valle çame dhe dihet botĂ«risht se çamĂ«t janĂ« shqiptarĂ«. Prandaj kur flitet pĂ«r veprĂ«n e Aristidh Kolias duhet ndalur e folur qetĂ« e shtruar, jo pĂ«r t’u kapur pas dy - tre fjalĂ«ve, sepse vepra e tij nuk qĂ«ndron vetĂ«m nĂ« argumentin leksikografik. Duhet kuptuar qĂ«llimi i veprĂ«s sĂ« tij, e cila kurrsesi nuk konsiston nĂ« ndonjĂ« dĂ«shirĂ« pĂ«r tĂ« ulur popullin grek a pĂ«r tĂ« ngritur atĂ« shqiptar, por thjesht pĂ«r tĂ« ndĂ«rgjegjĂ«suar arvanitĂ«t tĂ« cilĂ«t meritojnĂ« tĂ« jenĂ« tĂ« nderuar si tĂ« tillĂ« e jo tĂ« turpĂ«ruar e tĂ« poshtĂ«ruar pĂ«r origjinĂ«n e tyre, siç njĂ« pjesĂ« e madhe ndihen sot prej njĂ« politike qĂ« i poshtĂ«ron minoritetet nĂ« Greqi. PĂ«r mĂ« tepĂ«r, ArvanitĂ«t janĂ« shtetformues sepse 80 deri nĂ« 90 pĂ«rqind e heronjve tĂ« PavarĂ«sisĂ« sĂ« GreqisĂ« janĂ« arvanitas dhe, nĂ« parlamentin e parĂ« tĂ« shtetit tĂ« ri grek dĂ«gjohej shqipja po aq sa greqishtja, sa qĂ« u propozua tĂ« fliteshin dy gjuhĂ«, por shpejt u ndalua.
Të gjitha këto i thotë Aristidh Kolia në veprën e vet. Edhe më tej, në kohët moderne, në kushtet kur mes Greqisë dhe Shqipërisë ekziston një hendek i madh e i rrezikshëm, Kolia "hyn" mes palëve në grindje e u thotë : "Po dale more, se në fund të fundit bashkëjetesa ndër shekuj dhe rrënjët pellazgjige si popujt më të lashtë në Ballkan, na nxjerrin të afërt, me të afërt se çdo popull tjetër përqark, prandaj, lerini luftrat, shihni miqësinë e përparimin."
Politika qĂ« kanĂ« ndjekur a ndjekin grekĂ«t ka qĂ«nĂ« dhe mund tĂ« vazhdojĂ« tĂ« jetĂ« negative, e kjo nuk varet nga ne por politika, ndĂ«rsa popujt, nĂ«se çlirohen nga mentaliteti i politikĂ«s sĂ« egĂ«r tĂ« udhĂ«heqĂ«sve, kurrĂ« nuk gjejnĂ« shkak pĂ«r tĂ« patur mĂ«ri apo shpallur luftĂ« njeri -tjetrit. A e dini se sa vajza shqiptare nga jugu para luftĂ«s sĂ« dytĂ« botĂ«rore janĂ« martuar nĂ« Greqi, dhe sa mijra shqiptarĂ« janĂ« vendosur atje. Kjo dyndje arbĂ«rish nĂ« tĂ« gjitha periudhat historike drejt lindjes, patjetĂ«r qĂ« kanĂ« sjellĂ« pĂ«rzierje qĂ« akademikĂ«t e historianĂ«t mĂ« tĂ« njohur grekĂ« e kanĂ« quajtur njĂ« urĂ« lidhjeje, njĂ« strukturĂ« tĂ« re tĂ« popullsisĂ« dhe njĂ« amalgamĂ« grekoshqiptare. Ndaj, nĂ«se popujt lihen tĂ« qetĂ« e pa ngarkesa nacionaliste e shoviniste, janĂ« aq tĂ« afĂ«rt shpirtĂ«risht sa do ta gjejnĂ« vetĂ« rrugĂ«n e miqĂ«sisĂ« e tĂ« bashkĂ«jetesĂ«s pa patur nevojĂ« pĂ«r ‘izmat’ e politikĂ«s dhe demagogjisĂ«.
Ne mund të flasim për malazezët çfarë të duam e të gjitha të vërteta janë, por sidoqoftë ka një fakt; edhe në kohë të monizmit po të shkoje në Shkodër, rrugëve dëgjoje të buçisnin këngë sllave të Podgoricës, sa që me humor vizitorët thoshin, "Bobo - na polli belaja, kemi kaluar kufirin". Sepse populli e kalon kufirin nëpërmjet vlerave shpirtërore të cilat i gjen edhe tek popujt e tjerë edhe pse për njëqint e një arsye gjenden "armiq". Për kësisoj "prapësirash" nuk besoj se politika duhet ta shpallë popullin tradhëtar.
Populli, shpesh herë, është shumë më i emancipuar se sa vetë politika.
Kështu i kalonte kufijtë e shteteve edhe Aristidh Kolia, si pjesa më ndërgjegjshme e popullit grek me gjak shqiptar në deje, si bashkëkohësit e tij arvanitas Melina Merkuri, aktorja Irenë Papas, akademiku Niko Haxhiqiriako - Gjikas, piktori i madh Tasos Haxhis, shkrimtari Jani Gjika e plot të tjerë, e, në këto kalime kërkonte gjurmë e lidhje në histori midis popujve të armiqësuar, por që kjo armiqësi një ditë duhej të kapërcehej, duhej të shuhej; ky ishte ideali i tij.
Se si e ku i kërkonte ai këto lidhje e rrënjë historike; në fjalë, në këngë, në vargjet e Homerit, në mitologjitë greke, tek Kadmi ilir, tek perëndesha Athena - thënësja e fatit, (Kadare i kërkon tek Eskili), tek Kollokotroni, Karaiskaqi, Boçari, Xhavella, nuk kanë fare rëndësi përpara qëllimit dhe ideve të tij të ndritura.
Rrezet e diellit që lindin mbi një shpatull mali mund të përplasen edhe baltrave, por ato kurrë nuk përlyhen, mbeten gjithjë rreze të praruara. Ashtu ndodh dhe me idetë e njerëzve të ndritur, ndër të cilët - për ne shqiptarët, arvanitët e arbëreshët -, në mënyrë të padyshimtë radhitet edhe emri i studiuesit dhe udhëheqësit arvanitas Aristidh Kolia, si një nga figurat më të shquara të kombit shqiptar. Sa më shumë të shkojë koha, aq më tepër do të prarojnë vepra dhe idetë e tij që predikonin dashuri midis njerëzve, mirëkuptim midis popujve, dinjitet ndërmjet kombeve dhe guxim në kërkimin dhe pohimin e të vërtetave historike prej të cilave, para se të kemi drojë duhet të na bëhen mësim ne ballkanasve të trazuar aq keq në egoizëm nacional dhe lavdidashje të paskrupullt.
Veprat e njerëzve me mendje të ndritur si Aristidh Kolia na mësojnë të kemi guxim për të kaluar kufijtë e shteteve, për të kapërcyer nacionalizmin primitiv që e karakterizon fuqinë e barutit ballkanik e, mbi të gjitha, për të kapërcyer vetveten që shpesh herë na lë pas në kohë e hapësirë duke mbetur në bisht të historisë dhe larg Europës në hapësirat e një shekulli.



ETIMOLOGJIA NË THES TË POLITIKËS



Aristidh Kolia, i cili i ka studiuar me themel Çabejn dhe studiuesit e tjerĂ« shqiptarĂ« dhe te huaj dhe ka referenca tĂ« shumta nga ata, spjegon nĂ« veprĂ«n e vet se shumica e emrave tĂ« perĂ«ndive tĂ« Olimpit nuk kanĂ« kurrfarĂ« mundĂ«sie spjegimi nĂ« gjuhĂ«n greke, pĂ«rkundrazi spjegohen mĂ« sĂ« miri nĂ« gjuhĂ«n arvanite qĂ« Ă«shtĂ« shqipja e vjetĂ«r.
Greket e sot
ëm e fort të vështirë të pranojnë se dyndjet e arbërve në tokat greke solli që
" kjo amalgamë popujsh" te ripërtrinte dhe ti jepte gjallëri popullit grek, i cili në periudhën e bizantit ishte degraduar gati deri në shfarosje.

Ja një referencë historike, nxjerrë nga një botim i vitit 1944 në Athinë, nga ish Kryeministri me gjak shqiptar gjenerali Pangalo:
"Admirali Konduriotis, tre Nikolaidët (gjyshi, babai dhe nipi), i paharruari gjeneral Kondulis, Admirali Saqellario, heroi i nëndetëses "L.Kaconis" B.Laskos dhe shumë të tjerë grekë të shquar, janë të gjithë me prejardhje shqiptare dhe është i njohur shërbimi që ata i kanë bërë atdheut. Paparigopulos ka shkruar se
prej të gjitha racave që kanë ardhur në Greqi, përzierja me gjakun shqiptar ishte një ballsam e amalgamë e shkëlqyer. Hidriotët, Speciotët, Miaulët, Sakturis si dhe mijra luftëtarë që nga 1921 e deri në kohën tonë, e mbështesin dhe e dëshmojnë të vërtetë mendimin e Paparigopulos."
Kjo sa i përket historisë, ndërsa etimologjia ka vendin e vet pa patur nevojë të futet në thesin e shpuar të politikës megallomane ballkanike.
Gjatë pesë vjetëve, t
ë qendrimit tim në Greqi kam hasur shumë emra vendesh në gjuhën shqipe si Kryekuq, Varibopi e plot fshatra të tjerë arvanitase, që nga Luca, Spata e ishujt Evia dhe Salamina, madje deri brenda në Athinë tek shtëpitë që varen buzë Akropolit me emrin, lagjia "Plakë".
Duke lexuar "Gjuhën e Perëndive" botuar në Athinë 1989, gjejmë hipoteza të tilla si prejardhja e fjalës Athina, emër
i cili mĂ« parĂ« nĂ« mitologji njihej si Krana´polis, dhe Akropoli quhej Krana´ qĂ«, nĂ« gjuhĂ«n arvanitase, Krana Ă«shtĂ« e njĂ«jtĂ« me fjalĂ«n Thana.
Pra spjegimi kërkohet që në fjalët e vjetra të ardhura nga koha pellazgjike, si në emrin e vjetër Krana, (Thana) dhe në emrin e ri Athina (E thëna) sipas emrit të rivënë në mitologji.
Max Muller ka hipotezën se ky emër vjen nga sanskristishtja Ahana. Më 1854 në librin e tij "Albanesischen studien" J.G.Han supozon se emri Xronu (perëndia e dytë pas Uranos) ka prejardhje nga gjuha shqipe Kroni.
Sipas njĂ« miti tĂ« vjetĂ«r, jo Zeusi, por Poisedoni bĂ«ri dashuri me DhimitrĂ«n nga u lind njĂ« vajzĂ« qĂ« kurrkush nuk dĂ«shironte t’i vinte emrin...por
që u thirr me disa mënyra Persefoni, Persefassa, Persefatta, Fersefassa, Ferrefatta, Ferofatia, etj.
Spjegimi nga A.Kolia është se gjasat janë që emri të ketë ardhur nga bashkimi i dy fjalëve që në gjuhën arvanitase do të thotë Farr e Thata pra Farrethateia.
Në greqisht nuk mund të spjegohet me këtë fjalë sepse Sporos, ndryshe prej arvanitases është fjalë e gjinisë mashkullore.
Nuk është vendi këtu për të detajuar librin e studiuesit arvanitas por thjesht për të vënë në dukje se mundet që vendi ynë, momentalisht të ndodhet në pikë të hallit dhe çdo lloj
kërkimi i kësaj natyre në histori, arkeologji apo gjuhësi, mund të merret si një mburravecllëk e punë e kotë, mirëpo gjithsesi, gjendja ekonomike e vendeve dhe popujve ndryshon, por historia nuk mund të ndryshojë përditë sipas orekseve diplomatike apo kurseve të bursave që i fusin ekonomitë e shteteve në krizë dhe qeveritarët në panik.

Në këtë kuptim, u pëlqen apo nuk u pëlqen fqinjëve tanë të jugut e miqve të tyre qeverisës në Tiranë, etimologjia e hapsirave gjeografike ku historikisht kanë jetuar e jetojnë shqiptarët në Ballkan, veçmas në Greqi, nuk mund të futet në thesin e shpuar të politikës.



TË DHËNA BIOGRAFIKE


Aristidh Kolia Ă«shtĂ« lindur mĂ« 8 korrik 1944 nĂ« Leontari (Kaskaveli) ThivĂ«s, rrethin e TebĂ«s dhe kishte dy motra dhe njĂ« vĂ«lla. Mbaroi gjimnazin e ThivĂ«s nĂ« vitin 1963 dhe mĂ« pas vazhdoi juridikun nĂ« Universitetin e AthinĂ«s, Fakultetin Juridik tĂ« cilin e pĂ«rfundoi nĂ« 1968. NĂ« kĂ«tĂ« vit bĂ«n njĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« vazhduar studimet pasuniversitare nĂ« FrancĂ« por pĂ«r shkak tĂ« situatave tĂ« turbullta nga demostratat dhe revoltat e studentĂ«ve parisianĂ«, detyrohet tĂ« kthehet sĂ«rish nĂ« AthinĂ« ku ushtron profesionin e juristit. NĂ« vitet ’80, Aristidh Kolia do tĂ« linte profesionin pĂ«r t’u marrĂ« me pasionin e jetĂ«s sĂ« tij; studimet historike, traditat, folklorin dhe gjuhĂ«n arvanitase qĂ« ishte gjuhĂ« e fĂ«mijĂ«risĂ« sĂ« tij dhe e rrĂ«njĂ«ve tĂ« tij arvanitase. Aristidh Kolia ishte shumĂ« i apasionuar edhe pas arteve, njohĂ«s i muzikĂ«s klasike dhe popullore, piktor amator i admirueshĂ«m, kjo pĂ«r shkak tĂ« traditave familjare. Babai ishte piktor ikonash po ashtu dhe motra e tij, tashmĂ« ka bĂ«rĂ« emĂ«r si piktore ikonografe nĂ« Gjermani. FalĂ« aftĂ«sive vĂ«zhguese dhe analitike si dhe njohjes sĂ« arteve, qĂ« nĂ« studimet e para arvanitase do tĂ« kishte sukses tĂ« plotĂ«. Libri i tij i parĂ« “ Arvanitasit dhe prejardhja e grekĂ«ve” u botua nĂ« AthinĂ« nĂ« vitin 1983, duke njohur 9 (nĂ«ntĂ«) botime deri nĂ« vitin 1999 dhe duke u bĂ«rĂ«, krahas librit tĂ« Kosta Birit po pĂ«r arvanitĂ«t, libri klasik qĂ« hyri masivisht nĂ« çdo familje arvanitase nĂ« Greqi. Autori i ri fitoi njĂ« popullaritet tĂ« madh tek arvanitasit dhe nĂ« rrethet studimore. QĂ« nga viti 1986 e deri nĂ« vitin 1995, ai u zgjodh vazhdimisht president i Lidhjes sĂ« Arvanitasve tĂ« GreqisĂ«. NĂ« vitin 1989 boton librin e dytĂ« studimor “Gjuha e perĂ«ndive” nĂ« pĂ«rpjekje pĂ«r tĂ« spjeguar fjalĂ«t dhe shprehjet e mitologjisĂ« greke me ndihmĂ«n e tĂ« folurĂ«s arvanitase. NĂ« vitin 1995 boton librin me temĂ« aktuale “Greqia nĂ« grackĂ«n e serbĂ«ve tĂ« Milosheviçit”, qĂ« do tĂ« pĂ«rkthehej mĂ« pas nĂ« gjuhĂ«n shqipe duke u bĂ«rĂ« njĂ« nga librat mĂ« tĂ« shitur e kĂ«rkuar nĂ« vitin 1998 nĂ« ShqipĂ«ri. NĂ« vitin 2002 ( pas vdekjes)do tĂ« botohej i pĂ«rkthyer nĂ« ShqipĂ«ri edhe libri i tij madhor “ArvanitĂ«t”.
Aristidh Kolia ishte edhe themelues i “QendrĂ«s sĂ« Studimeve Arvanitase”, tĂ« cilĂ«n e drejtoi nĂ« shumĂ« vite.
BashkĂ« me kompozitorin dhe muzikologun Thanasis Moraitis, Aristidh Kolia do tĂ« ishte organizatori i festivalit tĂ« parĂ« me kĂ«ngĂ« arvanite, mĂ« 15 dhjetor 1986, nga e cila do tĂ« dilnin kasetat dhe disqet e para. MĂ« 7 mars 1998 do tĂ« organizohej po nga kĂ«ta edhe festivali i dytĂ«, nga i cili, nĂ« vitin 1999 do tĂ« qarkullonte njĂ« kompakt disk me titull “TrĂ«ndafilat e shkĂ«mbit”.
Boton fillimisht revistĂ«n “Besa” si organ tĂ« Lidhjes Arvanitase, tĂ« cilĂ«n e drejton deri nĂ« vitin 1995 (34 numra) dhe, pas ndĂ«rprerjes sĂ« saj, do tĂ« krijonte shtĂ«pinĂ« botuese “Thamiris” dhe revistĂ«n e re dymujore “Arvanon” 1998-1999 (nĂ« 8 numra). I ngarkuar tej mase me punĂ«t studimore, detyrohet tĂ« ndĂ«rpresĂ« botimin e revistĂ«s “Arvanon”.
NĂ« vitin 2000 boton librin “Antonio Bellusci dhe magjia e gojĂ«dhanave popullore”.
JanĂ« tĂ« shumtĂ« librat e shkruar por tĂ« pabotuar tĂ« Aristidh Kolias, ndĂ«r kĂ«ta “Zeusi pellazgjik dhe mashtrimi indo-europian”, “Kadmos dhe Alfabeti”, “Marko Boçari, roman biografik”, “Poezi dhe tregime”, e tĂ« tjera vepra nĂ« dorĂ«shkrim.
Aristidh Kolia u sëmur krejt pa pritur më 24 maj 2000 dhe të mërkurën e 11 Tetorit 2000, jeta e tij u shua duke lënë pas gruan Nansi, vajzën Polikseni, djalin Pano si dhe veprat që shkroi dhe e bëjnë emrin e tij të pavdekshëm në historinë e arvanitasve që është edhe pjesë e historisë së Shqipërisë.


DIALOGU BELLUSHI - KOLIA


Thenie të A.Kolias në një bisedë e inçizuar në studion e tij në gjuhën italiane:


"Ne arbërorët i kemi qorruar sytë tanë me duart tona kur kemi fshehur origjinën tonë etnike dhe gjuhën tonë".
"Problemet tona aktuale sipas një rregulli përparësor janë si vijon:
1. Të mos fshehim origjinën dhe gjuhën tonë.
2. Të njohim historinë tonë.
3. Të mbledhim material të bollshëm për folklorin.
4. Të mësojmë se si shkruhet gjuha shqiptare dhe të publikojmë libra në këtë gjuhë.


Antonio Bellushi, i cili ka botuar një libër voluminoz për arvanitët, të titulluar "Ricerche e studi tra gli arberori dell-'Ellade" ("Kërkime dhe studime për arbërorët e Greqisë"), libër që parathënien ia ka shkruar i shquari Aristidh Kolia, e përshkruan takimin me këtë arvanitas në këtë mënyrë:


"Kemi kaluar gjithë natën zgjuar në shtëpinë e arbërorit Aristidh Kolia. Ashtu si dhe vitin e shkuar, aty gjetëm një ngrohtësi dhe mikpritje të madhe. Ishte një lidhje tepër tërheqëse, që nisi që në momentet e para të takimit tonë. Një burrë me karakter të hapur, të fortë, i ri dhe shumë i çiltër. Gjithashtu është pjesëmarrës në një aksion të dukshëm kulturor pranë gjithë komunitetit arbëror të Greqisë. Libri i tij "Arvanitët" u shit shpejt e shpejt. Ai u përpi menjëherë nga tregu, duke u lexuar dhe studiuar me një zell të jashtëzakonshëm. Tre botime brenda një viti.

Gjendemi në shtëpinë e tij. Ndërsa shijojmë kafenë e ngrohtë, i drejtojmë disa pyetje mbi jetën e tij të përditshme, mbi motivet që e nxitën të shkruante veprën "Arvanitët", si dhe mbi përshtypjet që i kishte lënë udhëtimi i tij jo shumë i largët në Kalabri dhe Siçili së bashku me një grup arbëreshësh".

Po në shtëpinë e tij në Athinë, Antonio Belushi bëri një bisedë me të lidhur me punën dhe studimet e tij.

Bellushi: Po, ti shërben edhe si diqigoros. Si është puna, është e rëndë?

Kolia: E ashtu, dhe ashtu.

Bellushi: Të merr shumë kohë?

Kola: Pak, se tani kam shtie sevdanë me librat, në historinë, edhe unë si ti.

Bellushi: Aristidh Kolia shkruajti librin "Arvanites kai katagogi ton ellinon", një libër shumë të bukur e me shumë vlera historike. Sa copë kishe bërë në botimin e parë?

Kolia: Dy mijë copë botimi i parë. E para do kohe pata nxjerrë botimin e dytë. Ka edhe pak kopje akoma. Tani do të bëj edhe botimin e tretë.

Bellushi: Si zure të studioje, si fillove të shkruaje? Ku e gjete kohën?

Kolia: Kohën e pres nga atje ku s'pritet. Dhe natën, tërë ato ditë që nuk kisha punë, shkruaja. Libri më mori katër pesë vite.

Bellushi: Je i gëzuar se e bëre këtë libër?

Kolia: Shumë i gëzuar, pse për mua dhe për të tjerët ish një, si të thom...

Bellushi: Edhe shumë e shumë për të tjerët, pse ata nuk dinë faregjë për jetën arbërore.

Kolia: Nuk dinë faregjë. Thonë se arvanitët janë bastardo e se edhe gluha ish një gluhë bastarde. Po gluha jonë është shumë e vjetër, shumë e bukur, shumë e embël. Po neve ata na shtynë në atë propogandë, në atë politikë. Tani unë nuk mund të flas. Tani flas sikur kam një shatë në golë. Plaka ime flit shumë mirë. Mëma e madhe flit shumë mirë. Unë s'mund flas shumë mirë.




KORRESPONDENCA ME ARISTIDH KOLIAN


Disa ditĂ« para se tĂ« largohesha nga Greqia pĂ«r nĂ« SHBA, Aristidh Kolia mĂ« ftoi familiarisht nĂ« shtĂ«pinĂ« e tij nĂ« njĂ« darkĂ« lamtumire. PĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« shoqĂ«ri nĂ« atĂ« mbrĂ«mje kish ftuar edhe piktorin Robert Alia-Dragot me tĂ« shoqen MimozĂ«n, shkrimtarin Tasos Karantis, mikun e tij tĂ« rinisĂ«, grekun Niko, me tĂ« cilin dikur kishin shkuar deri nĂ« FrancĂ« nĂ« tentativĂ« pĂ«r tĂ« ndjekur studimet pasuniversitare, si dhe njĂ« familje tjetĂ«r shqiptare çiftin Albana dhe Adrian Prifti . Ajo mbrĂ«mje e bukur vere athiniote ruhet nĂ« kujtesĂ«n tonĂ« si mĂ« e bukura ditĂ« e pesĂ« viteve jetĂ« nĂ« Greqi. NĂ« fund tĂ« mbrĂ«mjes, tĂ« cilĂ«n Robert Aliaj nuk mungoi ta xhironte me kamera, Aristidh Kolia la miqtĂ« e tjerĂ« nĂ« shtĂ«pi, nxorri makinĂ«n nga parkingu dhe na pĂ«rcolli deri nĂ« shtĂ«pi, nĂ« rrugĂ«n Filolao. Ishte pasmesnate dhe pjesĂ«tarĂ«t e familjes sime u ndanĂ« nga ai me sy tĂ« pĂ«rlotur. Kur po ndahesha mĂ« tha miqĂ«sisht se bashkĂ« do tĂ« takoheshim pĂ«rsĂ«ri pasi e kishim lĂ«nĂ« qĂ« me shoqĂ«rinĂ« e gazetarit tĂ« BBC-sĂ«, Robert Goro e disa shqiptarĂ« tĂ« tjerĂ« intelektualĂ« tĂ« shkonim nĂ« njĂ« lokal. Edhe ajo ishte njĂ« mbrĂ«mje e bukur. Aristidh Kola nĂ« mes nesh ishte si shqiptari nĂ« mes tĂ« shqiptarĂ«ve. NĂ« bisedĂ« tĂ« afĂ«rt, ndĂ«r tĂ« tjera, mbaj mend fjalĂ«t qĂ« mĂ« tha pĂ«r njĂ« brengĂ« qĂ« ai kish. “Pse - mĂ« tha - ne shqiptarĂ«t vrasim njĂ«ri-tjetrin? Nuk bĂ«n! Nuk bĂ«n!” pĂ«rsĂ«riti disa herĂ«.
Ai ishte një njeri që i kuptonte fenomenet që ndodhnin në gjirin e shoqërisë shqiptare, por i vinin shumë të hidhura lajmet kur ndonjë emigrant kish vrarë shokun vet për para. Ishte shumë i dhimbsur si njeri dhe i vinte keq për njerëzit e gjakut të vet.
IntervistĂ«n qĂ« i pata marrĂ« atij e qĂ« u botua nĂ« gazetĂ«n “Illyria”, e priti me shumĂ« kĂ«naqĂ«si. Ja si shprehet nĂ« njĂ« letĂ«r.
“ AthinĂ« me 06.08.1996
I dashur dhe i paharruar vĂ«lla, Mora letrĂ«n tĂ«nde tĂ« bukur qĂ« mĂ« dergove (nĂ« zarf i kisha dĂ«rguar dhe dy gazeta “Illyria” ku ishte botuar intervista e tij-shĂ«nimi im-KT) dhe mendoj se ishte dhurata mĂ« interesante pĂ«r ditĂ«lindjen time.
Dhe më pas vazhdon në shqip:
... tĂ« dĂ«rgoj librin e fundit qĂ« kam botuar i cili Ă«shtĂ« njĂ« dokument historik i vitit 1899 me shumĂ« interes, shpresoj se do ta pĂ«rkthejnĂ« djelmtĂ«….”
NĂ« njĂ« letĂ«r tjetĂ«r mĂ« shkruante se ishte i mĂ«rzitur se njĂ« foto qĂ« i kisha bĂ«rĂ« nĂ« AthinĂ«, atĂ« me çibuk, ia kishte kĂ«rkuar njĂ« gazetare kosovare qĂ« i kishte bĂ«rĂ« njĂ« intervistĂ« nĂ« zyrĂ«, me premtimin se do t’ia kthente, por qĂ« nuk ia ktheu mĂ« kurrĂ«.
Nuk mungonte tĂ« mĂ« shkruante se si shkonin punĂ«t nĂ« gazetĂ«n e emigrantĂ«ve “Egnatia” tĂ« cilĂ«n e lexonte rregullisht “Gazeta jote ‘Egnatia’ - mĂ« shkruante - vete shumĂ« mirĂ«, ke gjetur njeri shumĂ« tĂ« pĂ«rshtatshĂ«m tek Floriana (Paskali) qĂ« po e pĂ«rparon gazetĂ«n”
NĂ« vitin 1999, im bir Donald, qĂ« asokohe vazhdonte studimet nĂ« Boston University, bashkĂ« me njĂ« grup studentĂ«sh shqiptarĂ«, propozuan qĂ« nĂ« kuadrin e takimeve e bisedave qĂ« organizonte universiteti tĂ« ftohej Aristidh Kolia pĂ«r t’u folur studentĂ«ve mbi ngjarjet aktuale nĂ« Ballkan dhe arvanitasit nĂ« histori. Propozimi i bĂ«rĂ« nĂ« emĂ«r tĂ« shoqatĂ«s sĂ« studentĂ«ve shqiptarĂ« u mor nĂ« evidencĂ« dhe, pas kĂ«saj, hymĂ« nĂ« lidhje me Aristidh Kolian qĂ« e priti me kĂ«naqĂ«si. Ia kish shprehur kĂ«tĂ« edhe ambasadorit shqiptar Kastriot Robo.
Por në Universitetin e Bostonit nuk u gjet e mundur të bëhej ftesë për vitin 1999, me argumentin se për atë vit ishte i ftuar anglezi Malkolm, i cili kishte botuar një libër për Kosovën. Mund të shtyhej për vitin tjetër. Mirëpo duke ditur influencën e lobit grek në këtë universitet, asnjë nga studentët nuk u besoi argumentave që solli udhëheqësia e universitetit.
Ndërkohë, diaspora shqiptare, megjithë ndonjë përpjekje që bëra, nuk e kishte në mendje ta ftonte Aristidh Kolian në Amerikë, në mënyrë që, në takime direkte me intelektualët shqiptaro-amerikanë të shihej mundësia e përkthimit të veprës së tij në anglisht dhe të botohej në SHBA. Diaspora ishte tepër e zënë me pritjet dhe përcjelljet e partiakëve të hallakatur nga Shqipëria Kosova dhe nuk ia kishte ngenë veprimtarive kulturore intelektuale. Kështu humbi një rast e një mundësi që nuk do të vijë më kurrë.


* Anastas Kullurioti, sipas tĂ« dhĂ«nave tĂ« Fjalorit Enciklopedik Shqiptar, ka lindur nĂ« vitin 1820. Ishte arvanitas i ishullit tĂ« SalaminĂ«s. NĂ« vitet e Lidhjes Shqiptare tĂ« Prizrenit botoi gazetĂ«n “I foni tis Alvanias” ( ZĂ«ri i ShqipĂ«risĂ«). Botoi abetare shqipe, si dhe broshura tĂ« ndryshme pĂ«r çështjen shqiptare “Ankimet e shqiptarĂ«ve”. Mbrojti çështjen shqiptare dhe tĂ« drejtat e arvanitasve pĂ«r gjuhĂ«, kulturĂ« e dije bashkĂ« me kolegun e tij arvanitas tĂ« shquar Panajot Kupidorin (1821-1881) NĂ« verĂ« 1883 bĂ«ri njĂ« udhĂ«tim nĂ« ShqipĂ«ri, por nuk qĂ«ndroi gjatĂ« pĂ«r shkak tĂ« ndĂ«rhyrjeve tĂ« konsullatĂ«s greke pranĂ« autoriteteve osmane tĂ« GjirokastrĂ«s, tĂ« cilat e dĂ«buan nga ShqipĂ«ria. Luftoi hapur kundĂ«r Megali IdhesĂ« greke qĂ« punonte nĂ« dĂ«m tĂ« çështjes shqiptare, pĂ«r çfarĂ« fitoi armiqĂ«sinĂ« dhe mĂ« pas vdekjen prej qarqeve ultrashoviniste tĂ« cilat e helmuan nĂ« vitin 1887. Anastas Kullurioti Ă«shtĂ« figura mĂ« e ndritur e arvanitasve nĂ« vitet 1880, ndaj tĂ« cilit edhe sot e kĂ«saj dite nĂ« Greqi mbahet njĂ« qĂ«ndrim mohues duke u pĂ«rpjekur qĂ« arvanitasit tĂ« mos ndikohen prej ideve tĂ« tij iluministe, si pĂ«r shqiptarĂ«t nĂ« brigjet e Adriatikut dhe Jonit, po ashtu dhe arvanitasit anĂ« e mbanĂ« GreqisĂ«. *Jorgo Maruga themeloi Lidhjen e Arvanitasve tĂ« GreqisĂ« ”Marko Boçari”nĂ« 1982 e po atĂ« vit e vranĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« misterioze. Pas tij u zgjodh president Aristidh P. Kolia( 1944-2000) qĂ« pati tĂ« njĂ«jtin fund tragjik.






Aristidh Kolia në shtratin e vdekjes u tha miqëve të vet shqiptarë:

"Ju lutem mos ushqeni asnjë iluzion. Mua me vranë dhe kështu kanë vepruar edhe me dy kryetarët e tjerë të Shoqatës së Arvanitasve "Marko Boçari", të cilët vdiqën edhe ata nga "Leuçemia", këto fjalë ua kam thënë edhe të tjerë miqëve të mi."


Nga libri , ”E verteta pĂ«rvĂ«luese e Aristidh Kolias”, esĂš, K.Traboini