15 January 2008

PAS NJË VRASJE NË NEVADA

PAS NJË VRASJE NË NEVADA…

Deshira Selimaj nuk do ta festojë kurrë më 8 Marsin


nga KOLEC TRABOINI


Ca zonja veprimtare të posaqisuna në dëshira gëzimesh kolektive, kanë afishuar në internet ca lajme për festimin e 8 Marsit me gratë shqiptaro-amerikane. Mirë kanë bërë si për organizimin edhe për njoftimin. Ta marrim vesh edhe ne burrat, ta marrin vesh madje mbarë shqiptarët e botës (edhe në Kinë nëse ka ndonjë shqiptar vetanak) se aksh e yksh organizatore në Nju Jork, ftojnë aq e kaq gra, të cilat duhet të paguajnë nga 40 dollarë për tu tubuar në një a dy restorante të metropolit më të madh të botës.
Deri këtu çdo gjë është e zakonëshme. Madje, që tani është gati diçitura “Ju lumtë grave emigrante që shpalosin virtute të mëdha!” , nga ndonjë gazetë marroqe në Shqipëri, që boton çdo lloj llustra-shkrimi që u servirin që këndej Atllantikut. E pazakonëshme është ajo për të cilën do të flas më poshtë, duke ju drejtuar drejtpërdrejtë e publikisht këtyre zonjave, kushdo e kudo qofshin, por kryesisht nisiatoreve 8 marsiane të festimit në Nju Jork:
O ju gra të nderuara shqiptare veprimtare, shpresoj të çliruara nga makthet e festimeve të një kohe të perënduar; gëzuar! Është në nderin tim që në krye të këtij shkrimi t'ju uroj! Që të gëzoni është në të drejten tuaj, në 8 a 18-tën ditë të marsit qoftë festimi, nuk ka rëndësi. Ngarkesat ideologjike të datave janë jashtë interesit tim, sepse shpesh shprehin simbole që fare pak ngarkesa emocionale u kanë mbetur. Rëndësi ka që ju,
që i kujtoni me nderim gratë e rrobaqepsisë së Nju Jorkut, të cilat u dogjën nga një zjarr aksidental (dritë u pastë shpirti) para një shekulli, a mund të nderoni sadopak edhe një shqiptare emigrante? Nënë si ju, me dëshira jete si ju, që edhe emrin e kish simbolikisht të bukur, Deshirë.
Dëshira Selimaj është lindur me 19 qershor 1965, në Durrës.
Ajo ishte më e madhja e 10 fëmijeve dhe i ra barra të punonte që në moshë të re për të ndihmuar familjen. Ajo u martua me Zyber Selimaj në vitin 1992. Të dy e kishin ëndërr të zjarrtë ta ndertonin jetën në Amerike. Kur kjo mundësi ju dha u vendosen në Dallas ku jetuan 2 vjet. Me pas shkuan në Henderson af
ërsi të Las Vegasit ku jetuan që 8 vjet. Të dy u bënë qytetar amerikanë dhe linden tre djem. Pra Deshira Selimajn, 42 vjeçare, që një polic në Nevada e vrau dy ditë para Shën Valentinit në mes të rrugës, në prani të fëmijeve e të burrit të vet. Vrasje kjo me një pretekst banal “vetmbrojtje”, për të cilën edhe qytetarët amerikanë reagojnë e shkruajnë me indinjatë në gazetën e Las Vegasit. Shkruajnë e kanë dhimbje amerikanët, por heshtni ju, kurrqysh pa ju vajtur mendja se ekziston edhe fjala ngushëllim për ata që mbetën gjallë, e çfarë përbën traditën e mrekullueshme shqiptare, që nuk e lënë njeriun ta përballojë vuajtjen në vetmi: “në dhimbje tjetrit t’i shkosh e sa për gëzime, si ta kesh punën”.
Ta gëzoni festen pra, por, krye kreje, shprehni dhimbjen për humbjen e një nënë, që la tre fëmije nëpër këmbë, ende të parritur, një baba-burrë, Zyber Selimaj, që ka bërë 22 vjet burg politik nën diktaturë për një fjalë goje, e tash në moshën 65 vjeçare ka një tragjedi në shpirt, sa nuk u përmbajt e u tha gazetarëve të "Las Vegas Sun"( Dielli i Las Vegasit) se, " edhe në Shqipërine komuniste, polici nuk e vriste nënën në sy të fëmijëve të vet ". E këto i thotë me dëshprim një njeri që ka qënë në burg, që nuk priste që një polic 23 vjeçar me emrin Luke Morrison, në këtë vend të lirisë së admirueshme, për çfardo shkaku e me çfardo arsyetimi, t’a bente këtë gjëmë mbi një nënë, duke lene jetim tre femije Arberin 5, Azbi 7 dhe Albanin 11.
Ndaj... të gëzojmë se jetojmë, sepse kemi plot shkaqe të gëzojmë në këtë vend lirie, por të kemi e të shprehim dhimbje për njëri-tjetrin. Ishte emocionues e dinjitoz ngushëllimi masiv i emigrantëve shqiptarë nëpër botë, për vdekjen e parakohëshme të gazetarit emigrant Lavdërim Terziu në Londër. Të jemi më njerëzor është ajo çfarë na kushton më pak e megjithatë është më e rëndësishmja, nëse e marrim si etalon për të përcaktuar shkallën e zhvillimit e të kulturës të një shoqërie njerëzore. Që të mos ndodhin tragjedira si ajo e Deshira Selimajt, është e nevojshme t’ua ushqejmë fëmijëve, nipërve e mbesave respektin e dashurine për jeten, jo vetëm të vetes por edhe të tjerëve. Apo e kam gabim, zonja organizatore festash, që shfaqeni edhe si gazetare të komunitetit shqiptar, jeni edhe nëna? Mos vallë heshtja juaj ndaj kësaj tragjedie, e pangjarë në llojin e vet, është një llogari e ftohtë, me shkakun, ose nën mentalitetin se, të dënosh një akt vrasje të një emigrantje prej një polici amerikan, mund të keqinterpretohet si antiamerikanizëm.Kush e di… Nuk dua ta besoj, por heshtja juaj, qoftë si organizata grash emigrante e qoftë si individ, mjerisht për këtë flet. Droja se… ! Por kjo nuk është shkak serioz. Nuk e bëri krimin Amerika, por një individ i veshur me një uniformë të nderuar e respektuar, por që për mendimin tim nuk e meritonte.
Çfardo të ketë qënë motivi i vrasjes, personalisht si qytetar i këtij vendi, Amerikës pra,
por edhe si shqiptar, publikisht e dënoj vrasjen e një nënë emigrante në sytë e fëmijëve të vet. Eshte akt mizor, traumatik e me pasoja psiqike katastrofale për tre jetë femijësh. Është njësoj si të kesh vrarë edhe ata tre djem bashkë me nënën e tyre. Kurrkush nuk mund të vritet kështu. Asnjë nënë amerikane. Sepse Deshira Selimaj, pavarësisht se ishte shqiptare, po rriste fëmijë amerikanë, që i përkasin që në lindje këtij vendi e këtij populli, që lumturisht (e për këtë është i bekuar atdheu i Abraham Linkolnit), nuk di të bëjë dallime, të ardhurit i pret me dashuri, u jep strehe, punë, u jep mundësi të paimagjinueshme për përparim e shkollim e kurrë nuk i vështron me urrejtje.
Ndaj nuk gjej kurrnji motiv në heshtje tuaj, ju gra shqiptaro-amerikane që i keni dalë për zot punëve të komunitetit në tubime, veç drojen e frikën, që mbijeton tinëzisht si atavizëm i një kohe që historia ja dha varrit e ne, nuk kemi shkak ende të vuajmë në ndërgjegje prej saj, sepse… falë kësaj Amerike, që e mposhti komunizmin, u gremis një herë e përgjithmonë ngrehina shtypse e frikës në shpirtin e njeriut…
A nuk u përsqullëm deri në jargavitje shtypi e deklarimesh e përbetimesh publike besnikerie,
madje edhe nga zyrtarë medioker shqiptarë, pse katër të çmëndur, fanatikë shqipo-maqedonas, deshën të hidhnin në erë gazermat e Fort Diksonit në Nju Xhersi. Mesa duket ndergjegja jonë ende vuan komplekset e imponuara të monizmit për fajin kolektiv.

E megjithatë gëzuar! Lexojeni këtë urim në festen tuaj. Edhe foton e Deshira Selimajt, që nuk do ta festojë kurrë më 8 Marsin, po jua dergoj bashkëngjitur me këtë urim. Vini diku në një kënd një karrike simbolike bosh, një tufë lule mund të gjendet, vini në një tryezë një qiri para fotografisë së saj. Dhe mos u kurseni të gëzoni, është e drejta legjitime e lumturisë së ekzistencës, por me pak dhimbje gjithësesi, se jeta vertetë vazhdon, por veç fisnikërisht duhet vazhduar...

shkurt 2008




Kush dëshëron të ndihmojë familjes Selimaj mund të dërgojë mjete financiare në këtë adresë:
Donations the Selimaj Family Fund

(at any Nevada State Bank),
Account #0008136624,

ose me postë:

P.O. Box 90533,
Henderson, NV 89009-0533.

Kosova: një shekull luftë- një shekull gjak- shkrime të vitit 1998-99 nga Kolec Traboini



Nga KOLEC TRABOINI
 
  DJEMTË E UÇK-së
 
- Djemtë e UÇK-së janë Danko-t e popullit shqiptar -
(Publikuar në internet me 31 mars 1998)
Çeshtjet e Atdheut janë kardinale. Përpara interesave të larta nuk peshon as një rrëke e as një lumë gjaku - po të mendonin ndryshe të parët tanë, nuk do të kishim as histori, as Shqipëri, do të ishim mbuluar nga pluhuri i harresës, do të ishim tjetërsuar. Është e natyrshme se mjaft shqiptarëve që rrojnë vetëm për dyshekun e ngrohtë dhe rehatinë e stomakut - si në të kaluarën por edhe tani, u vjen për osh ky tjetërsim. Mirëpo asnjë komb e asnjë popull nuk mbështetet tek renegatët e tij por tek bijtë më të devotshëm. Me ketë vlerësim nuk dua të aludoj për asnjeri - kur analizojmë fenomene nuk flasim për njerëz konkret. Duhet kuptuar se kanë ardhur kohëra dramatike, të ndërlikuara dhe për fat të keq, kohës nuk i përgjigjen dot brezat e sotëm, nuk dalin dot forca udhëheqëse dhe organizuese, nuk dalin dot figura me potenciale të mëdha organizimi për realizimin e qëllimit kombëtar- përkundrazi vëmë re se kush e kush po e largon sherrin nga vehtja. Vetëm një Abaz Ermenji, figura e vetme e brezit të luftës që merr pjese aktive në jetën e vendit - është bërë i gjallë dhe ka shprehur angazhimin e tij. Të tjerët fjalë në erë. Pra në këto kushte të një fryme gjoja pacifiste, por që në thelb është disfatiste - a duhet ne të tregohemi nihilistë me ata të cilët kanë marrë përsipër një rrugë me qellime të larta e për të cilën kanë vënë kokën në torbë. E kam fjalen pikërisht për antarët e UÇK-së, organizatë emri i të cilës po lakohet mbarë e mbrapsht. Dikush kapet pas asaj që ka thënë Rugova si "segment serb"- mirëpo një mendje e kthjelltë e kupton mirëfilli se kjo është një diplomaci e Rugovës e jo një vlerësim real i kësaj organizate. Ndërsa në luftë ndiqet parimi kush t’ja ngeci tjetrit plumbin, në politikë kush t’ja ngeci njeri-tjetrit mbrapshtitë, prandaj Rugovës i interesonte si më parë dhe tani që t’ja vesh Sllobodanit e jo politikës se vet (gandiane- paqësore), radikalizimin e gjendjes. Fakti është se deri në masakrën e Drenicës, Rugova si dhe Sllobodani kanë ndjekur politikën e mos-ndryshimin të gjendjes, statukuos - pra të dy figurat toleronin me njëri-tjetrin. Rugova nuk bëri madje as dhe një demonstratë të vetme, nuk mblodhi parlamentin, e tërë lufta e tij u bë foltorja javore në ca konferenca shtypi prej të cilave ferrë në këmbë nuk i hyri Sllobodanit. Nga ana e tij Sllobo e toleroi Rogovën duke e lejuar të bënte paradat e shtypit si dhe të varavingove nëpër kancelaritë e pothuaj tërë botës - rezultati i të cilave ishte një hiç mos këput- kurrkush dhe kurrkund nuk e përkrahu as Qeverinë e Kosovës e as e njohu si Republikë e as si shtet. Në këto kushte dolën forca nga gjiri i popullit shqiptar të Kosovës që kërkonin me insistim prishjen e gjendjes së statukuosë dhe këta janë UÇK-ja - pra Ushtria Çlirimtare e Kosovës. Mirë keq, fakti është se statukonë e prishi kjo e vetëm kjo. Me parullën "koha punon për ne", Rugova e politikanë të tjerë do të vazhdonin deri në pafundësi një gjendje shtypje e pa rrugëzgjidhje. Kjo që themi nuk është gjë e re, e thonë dhe e pranojnë të gjithë analistet e huaj. Në këtë situatë ne kemi dy rrugë, ose do të shprehim simpatinë për Djemtë e UÇK-së, ose do të jemi indiferent ndaj tyre duke u distancuar për të mos thënë më shumë. Gjithsesi, çdo shqiptar me kombësi dhe me shpirt, i rrugës pacifiste apo luftarake, apo dhe ata me të mefshtit, duhet ta kenë të qartë se në qoftë se ne nuk jemi të zot të bëjmë atë që bëjnë të tjerët - pra të jemi në krye të atyre që venë zemrën e vet në altarin e kombit,- të paktën të mos i pengojmë ata që kanë një tjetër vizion - që kanë aspiratën e lartë për tu bërë Danko për popullin e vet.
Të gjithë e dinë se sipas legjendës, Danko nxori zemrën e tij nga gjoksi e me të në dorë çau errësirën e pyjeve dhe udhëhoqi popullin e vet drejt dritës - mirëpo jo të gjithë mund ta bëjnë këtë sakrificë vetëmohimi. Në Kosovë këtë po e bëjnë djemtë trima të UÇK , të cilët sot janë Dankot e popullit shqiptar në tërë trevat tona të Ballkanit.
Ata po shkruajnë histori - ndërsa ne për fat të keq po zhargitemi! Deri kur?! 

 31 Mars 1998 

"Albanian Gazette of Boston"

EPILOGU I NJË KRIMI BIBLIK
 
Përderisa Shalli i Rugovës nuk është magjik, përderisa mendjet e Qoses dhe të Demaçit nuk pjellin mrekulli, përderisa pushkët e Hashim Thaçit dhe Ramush Hajradinajt nuk janë plotësisht të mjaftueshme, përderisa trimëria pa mençuri - e mençuria pa trimëri nuk bëjnë dot, nuk mbetet alternativë tjetër veç të ulim kokat, t’i japim dorën njëri-tjetrit dhe të organizojmë në fillim qëndresën (se po ikim si bagëtia në livadhe), e pastaj gradualisht do të vijë edhe çlirimi edhe liria.

Nuk mund të themi që ajo që ndodhi është e re dhe e papritur, sepse kjo që po ngjet ka ndodhur së pari këtu e 85 vjet e nuk ka prà kurrë.
E keqja jonë ka qënë (e mesa shohim do të jetë edhe më tutje) se ne nuk duam të mësojmë nga historia. I kam ndjekë lajmet për Kosovën gjithmonë - por tash tre vjet përditë. Dhe nuk më hiqet nga mendja ajo kohë, ose ato ditë, kur në Drenicë dilte tymi e flaka, digjeshin njerëz të gjallë, ndërsa në Prishtinë rinia kosovare e kalonte kohën kafeneve e duke shëtit bulevardit, sikur ajo çka po ngjiste nuk kishte të bënte me ta. Prej militantëve të UÇK-së, djem të rinj dhe ata, por të devotshëm, rinisë së Prishtinës u janë afrua armë, u është bë thirrje me dalë në formacione të organizuara luftarake, por pak kush asht përgjigj.
E, ata pak që janë përgjigj prej rinisë universitare, shkuan në luftë, u vranë, ranë dëshmorë për Atdheun që nuk do t’i harrojë kurrë.
Ata të tjerët, të cilët nuk iu përgjigjën thirrjes për luftë, një pjesë u vranë pa rezistencë, e një pjesë tjetër mbase shpëtoi duke ikur jashtë Kosove. Se, kur vjen hataja e zezë e nuk ke kurrgjë në duar që të mbrohesh, nuk ka çka bën tjetër veç të ikësh nga sytë këmbët përpara një force mizore të armatosur deri në dhëmbë, siç ishin falangat pushtuese serbe....
Tash vjen pyetja: Politikanët e Kosovës, a e kanë dashtë lirinë e pavarësinë apo kanë bërë me këto fjalë lodra demagogjike.
Si e kanë menduar se do vijë liria? Si e kanë menduar se do vijë pavarësia?
Po si mundet me ardh kjo liri duke bërë një politikë si ajo që është bërë deri më tash? E kam shkrue një llaf dikur në gazetë se "Liria nuk mund të vijë duke e nda tortën në pjatë paqësisht me Serbinë". Këtu e tre vjet kjo, pra dua të them se nuk janë gjëra të reja këto që ngjasin, por është koka jonë e vjetër, e ngjeshur, që nuk do të kuptojë një realitet.
Edhe tash, kur Kosova u këput e ra përdhe e mbytur me gjak, prapë kokëngjeshurit e politikës kosovare po ia shtojnë vuajtjet popullit të vet që po bredh muhaxhirë nëpër botë.
Kaq e vështirë është të ulet Rugova me Thaçin e Qosen (të vijë në dashtë edhe Bukoshi për të dorëzuar llogaritë bankare kaq të përfolura) e të organizojnë bashkë luftën për çlirim?!
Nuk ka fitore pa unitet. Këtu nuk është fjala për përralla marksiste por për një kusht të domosdoshëm nëse duam të arrijmë qëllimin.
Dëgjoni si flet përditë Klintoni për unitetin e 19-shes.
E ne që jemi kaq të pakët në numër dhe kaq tragjikisht në situatë, pse ta konsiderojmë unitetin si një përrallë marksiste dhe kërkojmë t'ia përplasim djemve të UÇK-së që po luftojnë e po japin jetën?. Si guxojnë në Shqipëri t’i quajnë marksistë?!
Përderisa Shalli i Rugovës nuk është magjik, përderisa mendja e Qoses dhe Demaçit nuk pjellin mrekullira, përderisa pushkët e Hashim Thaçit e Ramush Hajradinajt nuk janë plotësisht të mjaftueshme, përderisa trimëria pa mençuri - e mençuria pa trimëri nuk bëjnë dot pa njëra-tjetrën, nuk mbetet tjetër veç të ulim kokat, t’i japim dorën njëri-tjetrit dhe të organizojmë në fillim qëndresën (se po ikim si bagëtia në livadhe) e pastaj, gradualisht do të vijë edhe çlirimi edhe liria.
Kurrë nuk mund të bindesh se shqiptarët nuk mund ta dëbojnë serbin nga vatrat e veta. Nuk janë serbët me trima se shqiptarët.
Ndryshimi qëndron në radhë të parë në unitetin e qëllimit. Të gjithë serbët janë në një mendje sa i përket qëllimit dhe metodës për zhdukjen e shqiptarëve nga Kosova, ndërsa ne nuk jemi të gjithë në një mendje për ta përballuar agresionin, për ta ndaluar gjenocidin, për t’u kthyer përsëri në vatrat tona, për ta fituar përsëri lirinë.
Nëqoftëse do të vazhdojmë edhe më tej të ushqejmë në popull idenë e mbrapshtë "realiste" se, po të dojë Serbia për tre ditë na shkul, të jeni të bindur se ato tre ditë të qametit i kemi ndjellur vetë sepse kemi tmerruar popullin, i kemi prerë krahët, e si rrjedhim, ai nuk sheh a gjen shpresë dhe as qëndresë në vetvete, si njeriut që i ka vdekur ora para se t’i dalë fryma. E gjithkush e di çdo të thotë fjala orëvdekur.
Në qoftë se politikanët kosovarë nuk e ndjejnë përgjegjësinë e asaj çfarë ndodhi, në qoftë se nuk reflektojnë me qëllim për të shmangur amullinë në udhëheqje, në qoftë se nuk e ulin kokën e nuk nxjerrin mësime nga disfata e tragjedia, ata do ta çojnë të mjerin popull në greminat e disfatave të reja.
Kështu, me dashje ose pa dashje, edhe ata kanë dhënë kontributin e tyre në pellgun e këtij krimi biblik, i cili për botën që ka qenë indiferente ndaj fatit të shqiptarëve mund të jetë e re dhe e papritur, por për ne shqiptarët nuk ka kurrgjë të re e të papritur...
Shkoni e pyeteni Prof. Zekëria Canën për këtë. Ai, më mirë se kushdo, i ka bërë anatominë këtij gjenocidi barbar që zë fill në krye të këtij shekulli dhe shpresojmë se në fund të këtij shekulli, aq mizor në fatin tonë kombëtar, të shpëtojmë një herë e mirë prej pushtimit dhe robërisë skllavëruese.
Ajo që po ndodh nuk është kurrqysh e re dhe e papritur. Për ne shqiptarët ajo që po ndodh është epilogu i një krimi biblik.

Botuar në "Albanian Gazette of Boston", 28 maj 1999

MOTIVE POETIKE PËR KOSOVËN

KU JE O ZOT ?!
- Kosovë 1998-
Në situata të vështira dëshpërimi
ngrejmë sytë nga qielli
e thërrasim:
O Zot!
Nuk dimë a është revoltë a thirrje për mëshirë.
Por gjithësesi,
sado e trishtueshme të jetë gjëndja,
gjithmonë mbetet shpresa
ky flamur i reckosur e dalë boje
në zemren e akullt të Europës plakë
si kafka qindvjeçare e një kali në Vaterlo.
Bashkoj dhëmbjen me shpresen
mallkimin me urrjetjen
dashurinë me mëshiren
aspiraten me fatin e çdo njeriu
atje në thellësi te pusit të zi
të skëtërres njerëzore
Sado që jetojmë në një botë të lirë
Shpirterisht jemi të thyer prej asaj errësire
Të thyer prej këtij shekulli mizor e hipokrit
që nuk e vuan vrasjen e ndergjegjes
përpara masakrave mizore
përpara therjes në fyt të engjejve
përpara gulçeve të gjakut e çarjes së kafkave
përpara tankeve që shtypin krahë të njomë
pëllumbash
përpara mesjetes që del prej katakombesh ballkanike
për të zhdukur e shfarosur një popull.
Me sytë drejt qiellit në revolte
kthehem e them:
Ku je o Zot?!
Boston 13 Gusht 1998
Kjo poezi ne perkthimin anglisht eshte botuar ne Antologjine poetike me titull:"OF MEMORY'S BLESS"- ,faqe 108,1999, me krijime te autoreve nga SHBA dhe vende te tjera te botes.


MASAKRA
Ejani ju stuhi resh me vetëtima
udhën e ndriçoni tek ky fshat i vrarë
se permes kufomash shteg nuk gjen të ecësh
e qiellit korbat krokëllijnë kra-kra.
Ejani ju shtergata shiu me litarë
varuni nga lartësitë me gjëmin
tu lajmë plagët kafkave të çara
nëpër pellgje gjaku plot pikëllim.


Ejani t’u gjejm gjymtyrët pleqëve
e qeleshet tua vëmë në kokë
se kanë patur veç një jetë të ndershme
e varrimin e duan me nderim në tokë.


Vogëlushëve dhe pas vdekjes t’ua prajmë vajin
duart e nënave t’ua vëmë pranë
gjijtë e bërë copë nga thika sllobosh
qumësht e gjak ngrirë e bërë kallkan.


Ejani ju qiej, përmbysuni prej dhëmbjes
rrëzohuni në Reçak me rapëllimë
i mbulo me bozhuret e Kosovës
të shkretët kufoma që kërkojnë amshim.


USHTARI I PIKËLLUAR
- Në llogoren e braktisur-

Ti je një ushtar i përbaltur që pas beteje
në llogore rri e mendon për miqtë e vjetër...
Ata nuk janë më.
Kanë mbetur në kujtimet e tua si hije
nëpër mugëtira e ankthe ikjesh
për të shpëtuar çfarë të mundin në kolapsin njerëzor
e duke lëne në shpirtin tënd dhembjet e plagëve
që nga nxitimi pas i lanë
për t'i shtuar shpirtit tënd mundimet...
Ti je një ushtar i pikëlluar
që në kujtime nuk gjen ngrohtësi
ndërkohë që një dimër i acartë,
e një stinë shtrëngatash përçudnuese
copë-copë ta bënë kapotën e vjetër
e çorapeve të leshta s'u gjenden me as fijet.
I pikëlluar se në vezme ke pak fishekë
e fare pak bukë për qëndresë
sepse ata që janë pas, në prapavijë të luftës
ikën...të harruan...
Ti je një ushtar i përbaltur në llogore
që s'ka urdhër as të sulmojë e as të tërhiqet
e duke ndezur një cigare jeton me kujtimet
e ankthin e mungesës tënde në këtë botë
të nesërmen e betejës së pritme...
Të nesërmen
kur miqtë e tu të vjetër do të brohorasin
deri në kupë të qiellit për fitoren
me degë dafinash nëpër duar e gjokset rrahur erërash
me flamuj te shpalosur në të katër horizontet
ndërkohë që mbi varrin e ushtarit pikëllojnë
një palë këpucë pa lidhësa
e një kokore e bërë shoshë nga plumbat.

Boston, 28 Nëntor 1998

12 January 2008

NUK ËSHTË KOHA E NGUJIMEVE....





NUK ËSHTË KOHA E NGUJIMEVE


- por e investimeve -

Nga KOLEC TRABOINI

Kam mbetur si i shushatur prej do lajmeve internetike për një grevë 24 orëshe të do shqiptarëve emigrantë ekonomik nga Kosova, të tubuar diku andej nga kërthiza e Europës, në Bruksel. Ish grevë thjeshtë urije thonin, por vija re se do zëra vetmitarë, korespondentë vullnetarë që nuk i njeh kurrkush, e vlerësonin si një ngjarje të rëndësishme mbarëkombëtare. Kam bubërrue në ekranin e kompiuterit por nuk gjeta kurrkund në asnjë agjensi serioze lajmesh CNN apo Euronews ndoca fjalë, në anglisht jo që jo, por as dhe në shqip për këtë grevë. Po çfarë ishte kjo grevë? Kujt i duhej kjo grevë? Sa jehonë do të kishte kjo grevë? A ishte në të mirë apo në bezdi të proçeseve që po ndodhin në Kosovë në formimin e qeverisë së re dhe bisedimeve e marrveshjeve të pashpallura me aleatët tanë amerikanë, për veprime të zgjuara që duhet të ndërmerren në të ardhmen e afërt. Jo për këto nuk flitej në njoftimet e korespondentëve vullnetarë që e kishin përqëndruar vemëndjen për të njoftuar orë pas ore në internet, kinse çfarë po ndodhte me ata vetmitarë të ngujuar si qëmoti, por fort larg prej kohës së Oso Kukës në kullë të barotit, sepse këta të ngujuarit tonë të kërthizës së Europit ishin në mes të mirave e miradirave të mbarë globit.

Çudia që çudit çdo kureshtar të kësaj ndodhie të pazëshme, është se kjo qe grevë urie 24 orëshe, çfarë do të thoshte që për 24 orë nuk do të drekohej as në restorant e as në shtëpi, nga asnjë prej pjesmarrësve në këtë ngjarje të çuditshme. E çuditëshme, se çfarë trimërie është kjo soj greve kur ka plot njerëz në këtë botë që ju qëllon të mos hanë në kufijt e një dite, e cila, pasi ti heqësh 7 apo 8 orë gjumë, mbetet të jetë jo më shumë se 16 orë tundim urie. Lexuesi i vemëndshëm i internetit Mark Shkreli shtroi pyetjen:

“ Si do ta ndihmojë çeshtjen e Kosovës kjo grevë. Nuk i marr vesht këto gjëra. Grevë urije 24-orësh? Unë e bëj këtë gjë shpesh, nuk ha gjë për 24 orë.”

Kishte shumë të drejtë ky lexues për sa shkruante për çeshtjen e të ngrënit që, këtu në Amerikë se paku, është problem i madh se ka të bëjë më superdhjamosjen e qytetarëve, burim i të gjitha sëmundjeve. E verteta ime e vogël, rrethanore, është se ngaqë hamë përditë e shtojmë shumë në peshë, shpesh i them gruas, moj zonja ime, po sikur të mos hamë fare sot...se edhe prej të ngrënit lodhesh ndonjëherë. Kur shpreha heren e fundit këtë mendim, po ndodhte greva e shqipove në Bruksel. Gruaja u tregua e një mendje me shqipot e Brukselit, për shëndetin siç tha por, duke qënë se është gjinokastralia (me dy qofte shtrojnë sininë- thoshte Noli i madh) edhe anën ekonomike duhej ta kishte në vemendje. Një rrugë e dy punë.
Në këtë kuptim edhe unë këtej Atllantikut u gjenda në “grevë“ urie krejt pakuptuar e pa njoftuar njëri, për më tepër i pa programuar nga ndonjë pseudoshoqatë nga ato që janë bërë si miza lisi e kërpudha passhiu. Korespondentët vullnetarë internetikë as që denjuan të më intervistonin. Ishin të zënë si kronikan të historisë duke e ndjekur greven e urisë së pa uritur, minutë pas minuti.
Duke parë këtë koiçidencë hapsinore nderkontinentale, më erdhi disi për të qeshur e thashë me vete:
Mor vëllezërit e mi shqiptarë grevanjarë, që keni kaq ditë që trumbetoni për një të vetmen ditëz uri, a ka mundësi, meqë Këshilli i vetëshpallur i grevës po jep lavdërime pa hesap e pa qitap për gjithë katundin e ngujuem, të më falënderoni publikisht edhe mua që kam qëndruar stoik me dëshirë e kënaqësi( madje edhe me këshillë mjeku) plot e përplot 24 orë, a ndryshe 1440 minuta, alias 86400 sekonda pa ngrënë...Po kështu vlerësim ( po të jetë e mundur edhe dekorim)meriton edhe gruaja ime e cila, pa qenë fare poete me bollëk sipror Diaspore, është shfaqur solidare në këtë grevë urije familiare... punë diete...por edhe hesap xhepi.
Bëja hoka, me këto hamendësime por, meqë ata të Këshillit e kishin marrë seriozisht punën e tyre, nisa dhe unë të mendoj më seriozisht, me dëshiren e mirë që ti bëj të arsyetojnë: Na është dashur një shekull gjak i derdhur për të ardhur në kohë ku gjallojmë, në këtë gjëndje, ku Kosova gjithësesi është e lirë. Atje nuk ka serb pushtues por ka forca ndërkombëtare siç ka patur historikisht edhe në Shqipëri. Punët janë në udhë të mbarë. Ka një Amerikë, fuqia më e madhe e botës që ka deklaruar nëpërmjet presidentit Bush që çeshtja e Kosovës është e zgjidhur, punë kohe, muajsh...Tani si po tingëllon kjo grevë me nja 10 a më shumë vetë të ngujuem krye në vedi...Sot Kosova nuk ka nevojë për asisoj grevash që shuhen si flluckë sapuni, pa kurrfarë jehone në botë. Sot Kosova ka nevojë për një program strategjik afatmesëm e afatgjatë, kërkon që, të gjithë shqiptarët që kanë përparuar ekonomikisht nëpër botë, ti kthejnë sytë pas tek mëmëdheu( tashmë mëmëdheu është Shqipëria e Kosova bashkë), e të investojnë. Kosova ka nevojë për para e jo për përralla më ujq, shqiponja e dhelpra “ndërkombetare“, siç u tregohen fëmijëve pas darke për ti zënë gjumi, duke harruar se kështu më shumë i llahtarisim se sa i qetësojmë. Edhe me grevën e shqipove të Brukselit e njëjta alegori.
Jo atdhetarizëm folklorik me berihaj e pasthirrma duke i rënë teneqeve e burive, por punë të mënçur e të zgjuar! Mundësisht në heshtje. Le të mësojmë pak nga izraelitët. E kanë bërë tokën e atdheut te vet perlë e jetën e njerëzve të begate. Kush ka shkuar e nuk ka mbetur i mahnitur. Ish shkretira arabe është kthyer në Kopshti i Edenit... Po kush i pa a dëgjoi izraelitet të tubohen nëpër metingje e të superflasin me megafonë në duar, a të grevojnë e ngujohen në kërthizë të Europës?! Kurrkush. Po ne ku jemi ne krahasim me ata?... Kurrkund!
Kurrkund, sepse nuk është koha e ngujim-grevimeve por e investimeve!

04 January 2008

DREDHULA LETRARE




DREDHULA LETRARE

KOLEC TRABOINI
nga libri "Bukuri shkodrane" 2007


Mungesa e modestisë së autorëve është një çeshtje jashtëletrare dhe nuk meriton të merret në konsideratë në analiza poetike, mirëpo në qytetin metropol të Nju Jorkut shqiptaro-amerikanet, të cilat pretendojnë të quhen intelektuale (ashtu qofshin), u ndodhën përpara një rasti letrar unikal. Autorja, për librin e saj të parë të organizojë dy promovime, (siç u quajtën në shtyp), një në Tiranë, në Qendrën e Kulturës- Piramida dhe tjetrin në Nju Jork, gjë kjo, fort e rrallë, jo vetëm në letërsinë shqiptare, por edhe në atë botërore. Edhe autorët e mëdhej e të përbotshëm, nuk besoj të bëjnë dy promovime të njëtit libër, e jo më në dy kontinente.

Paradoksi pseudoletrar shqiptaro-amerikan, poezi denglash

I mikluar nga ky rast mesa duket, një tjetër autor, por në prozën e shkurtër, pasi kish bërë në verën e vitit të kaluar promovimin e librit të vet, në sallën e Lidhjes së Shkrimtarëve në Tiranë dhe që e shiti si veprimtari të Lidhjes, por në të vërtetë ai pagoi paratë e lokalit, më pas sapo kaloi Atllantikun, bëri promovimin e dytë të librit të tij të parë në Nju Jork.
Kështu dy rishtarë në letërsi, me këtë rast u gjendën edhe në qendër të mediave, me fotografi e shkrime në faqet e gazetave (16 fotografi vetëm në një faqe gazete), sikur Shqipërisë t’i kishin lindur dy gjeni në një ditë të bukur njujorkeze
Kaq e trishtueshme është kjo lloj fryrje e fillestarëve, sa shkrimtarët e vërtetë që janë të përgjegjshëm për misionin në letërsi e që djersijnë natë e ditë mbi dorëshkrime, kanë prej natyre fort droje të paraqiten para lexuesve, por ama, kur shohin bujën që bëjnë fillestarët me kësisoj promovimesh, atyre ju veleritet dalja publike. Kësisoj manifestimesh me ngarkesë llakrash kozmetike dhe ondulacione flokësh të fryra, ju shfaqen si dita e balonave tabake e tauke, që organizonte dikur piktori Zamir Mati, në fushën e aviacionit, diku pranë Zogut të Zi në Tiranë, ku gjithesesili kish veç merakun e ngjyrave dhe kush e kush ta fluturonte balonën më lart.
Është e natyrshme që rishtarët, të cilët ende nuk e kanë mësuar letërsinë e vërtetë, e kanë atë privilegj, t’i çojnë balonat lart e më lart.
Por, e keqja e tërë të këqijave nuk janë rishtarët në ambicjen e tyre pa fre, por se sot vlerat e dyshimta dikush po i propogandon si vlera të mirëfillta, e kjo mënyrë është një sfidë e dëmshme, madje dhe vrasëse për poezinë në veçanti, por edhe letërsinë në përgjithësi. Dëmi që i sjellin kësisoj autorësh, e euforia që i shoqëron mediokrritetet, jo vetëm që plogështon krijuesit e vërtetë, por në të njëtjën kohë përpunon tek publiku shijen vulgare. Një blerës që është mësuar t’ia shesin verën të përzier me ujë, nuk është çudi që kur të bjerë në verë të vërtetë të patrazuar, të protestojë me të madhe, se kjo nuk është vera e shijes së tij dhe se e kanë mashtruar.
Shkuar pas kësaj shëmbëllese, le të sjellim vargje nga një poezi të autores, që siç thamë, ka bërë dy promovime të të njëjtit libërth dhe është mikluar nga njerëz të caktuar, si një talent i vërtetë.

S
hkronjat e shqipes aty i gjej,
Në Ftesë studiosh, a pallatë ëndërrash,
Luftuan pashallarë të të gllabëronin,
Po kuja e Nicës, i shqyente denglash.

Me të drejtë Zef Luca nga Kanadaja i bëri vrejtje autores, se jo çdo vargëzim fjalësh mund të krijojë poezi. Por e keqja është se ky lloj vargëzimi që shitet për poezi, nuk ka as logjikën e një proze të thjeshtë. Shpesh fjalët përdoren përdhunshëm. Çfarë logjike ka në fjalët “Eleganca e vargut ngjall të vdekurit”...
Të thuash se shkohet sipas motivit popullor, “Hanko mos kalo mbi varre, se të vdekurit i ngjalle, e të gjallët në varr i kalle”, kurrësesi. Sepse në rastin e motivit popullor kemi një pasthirrmë emocionale të një dashnori të zjarrtë pas bukurisë së Hankos së Tepelenës, e njohur për bukurinë e saj. Ndërsa në rastin e vargjeve të kultivuara që cituam më sipër, ngjallja e të vdekurve i blatohet elegancës së vargjeve të një shkrimtari. Apo më tej “e gdhendë eposin me romane kështjellash”... Si u gdhendka eposi me romane kështjellash?!!! Eposin e kanë gdhendur shekujt, mijëra e mijëra shpirtëra artistësh popullor, të cilët kanë lënë tek ai kush një varg e kush një fjale, duke e çuar deri në përsosje. Eposin nuk mund ta gdhendë një shkrimtar i sotëm, sepse historia nuk mund të kthehet pas, e një shkrimtare nuk mund të bëhet një rapsod. Tek e shumta eposi mund të shfrytëzohet prej shkrimtarëve për të krijuar vepra në frymën e tij, duke shfrytëzuar elementet e veçanta, por jo ta gdhendë edhe më tej, sepse Eposi është një korpus historikisht i përfunduar. Ashtu siç janë mbyllur e përfunduar epokat historike.
E më tej thuhet: “lahutë zjarresh/ luftuan pashallarët të të gllabëronin/ po kuja Nicës i shqyente denglash”... Se si mund ti shqyente plaka Nicë denglash pashallarët, vetëm autorja e këtyre vargjeve e di. Në vazhdim: “çmimi Nobel endet si Laokonti / e vërteta e madhe me metastaza prekur “, janë shprehje jo vetëm apoetike, por madje edhe me mungesë llogjike. Për të përfunduar deri në absurdin:
“Lirinë hyjnore në Bibël shkruar/ me gjeneralin e ushtrisë së vdekur”. Nuk besoj se ky vargëzim bajat ka nevojë për koment.

Si ja vjedhin “Paradokset” Amerikës - jo vetëm shkruesit e papërgjegjshëm në Itali, por edhe gazetat qendrore në Tiranë.

Diku më tej, në internet lexojmë një çudi tjetër që fandaks çdo lexues. Një autore emigrante nga Italia, që ka botuar disa vëllime, por që gjithnjë ngutet, pa u ulur për të redaktuar sadopak krijimet e veta, dërgon një vjershë të gjatë që nuk është gjë tjetër veç një përkthim i keq i një origjinali që i gjendet në internet. Mesa duket për rishtaret, apo ata që e kanë marrë poezinë si diçka të lehtë, u mjafton një hyrje e kërkim në Google, ku mund të marrin çfarë të duan e pasi t’i sheqerosin, t’i botojnë edhe në libra. E thënë ndryshe, interneti është bërë një lumë i turbullt ku mund të peshkojë gjithkush. Ka që nuk duan ta dinë për të drejtë autori. Ka që ta marrin poezinë tënde dhe pasi që i kanë bërë një shartesë fort të keqe i gjejnë vend në librin e vet.
Plagjiatura për të cilën flasim është një ese e Dr. Bob Moorehead, ish-pastor i kishës së krishterë në Overlake Seattle, i cili ka dalë në pension në vitin 1998, pas 29 vitesh në shërbimin kishtar. Eseja e tij “The Paradox or our age” është nxjerrë nga koleksioni i vitit 1995 të Dr. Moorehead, ku përfshihen lutje, biseda dhe monologje të përdorura gjatë shërbesës dhe emisioneve fetare në radio. Dikush që ka qënë dëshmitar i masakrës në shkollën Columbine High School, në Kolorado të Amerikës, më 20 Prill 1999, ku u vranë dymbëdhjetë nxënës me mësuesin e tyre, e rimori dhe e përcolli në internet mesa duket, si aktualizim i ngjarjes tragjike. Titulli i “The Paradox of our Age”, në internet është përcjellur me një ndryshin fare të vogël në titull, nga ‘Age’, në ‘Time’. Pra, nga Paradokset e shekullit tonë në Paradokset e kohës tonë. Kjo ese është mjaft e popullarizuar, megjithëse një autor ekcentrik si Xhorxh Karlin thotë se, nuk është kurrsesi poezi, por një jashtëqitje. Po sjellim të shqipëruar këtë ese:

Paradoksi i kohës sonë në histori është se, kemi ndërtesa të larta, por kemi edhe ndjesinë e shtypjes po aq; me rrugë krejtësisht të lira, por me pikëvështrime të ngushta, harxhojmë pa hesap, por kemi shumë humbje; blejmë më tepër, por shijojmë së paku, kemi shtëpi të mëdha dhe familje të vogla, më shumë komoditet, por kohë s’kemi fare, kemi më shumë tituj, por më pak sens, më shumë dije, por më pak gjykim, shumë specialistë, por më shumë probleme: më shumë ilaçe, por më pak shëndet..... Tymosim shumë, pijmë shumë, shpenzojmë të shkujdesur, gazmojmë më pak, udhëtojmë më shpejt, zemërohemi menjëherë, qëndrojmë deri vonë, zgjohemi më të lodhur, lexojmë më pak, shohim TV më shumë, e lutemi gjithnjë pak e më pak. I kemi shumëfishuar pasuritë, por pakësuar vlerat e shpirtit. Flasim tepër, duam rrallë dhe urrejmë shumë shpesh. Ne kemi mësuar të krijojmë mjedisin, por jo jetën. Ne i shtuam vitet jetës, por jo jetën viteve. Ne udhëtuam në hënë dhe u kthyem, por kemi droje të kalojmë rrugën për të takuar fqinjin e ri. Jemi pushtues të hapsirave të jashtme, por jo të hapsirave të brendshme. Ne kemi bërë gjëra të mëdha, por jo gjërat më të mira. Ne e pastrojmë ajrin, por fëlliqim shpirtin, ne e zotërojmë atomin, por jo paragjykimin. Ne shkruajmë shumë, por mësojmë pak, Ne thurim shumë plane, por realizojmë pak. Ne kemi mësuar të ngutemi, por jo të presim. Ne krijojmë shumë kompjuter, i mbushim plot informacione, prodhojmë më shumë kopje se kurrë, por veç komunikojmë pak e më pak... Kjo është koha e ushqimeve të shpejta por e tretjeve të ngadalshme: burrave të mëdhej dhe e karaktereve të vogla, përfitimeve të mëdha dhe marrdhënieve të cekta. Këto janë ditë të dy rrogave në familje, por më shumë divorce, godinave të hijshme, por familjeve të prishura. Këto janë ditët e udhëtimeve të shpejta, hedhjes së pelenave, braktisjes së moralit, një nate qejfi dhe aq, mbipeshës së trupit, e tabletave që mund të bëjnë gjithçka nga harendjellja, të heshtin, të vrasin. Eshtë koha kur ka aq shumë në vitrinën e mallrave e gjë prej gjëje në magazinë nuk ka. Mos harroni, kaloni ca kohë me të dashurit tuaj, sepse ata nuk do të jenë përrreth përgjithmonë. Jeta nuk matet me sasinë e frymëve që marrim, por me çastet kur fryma ikën prej nesh.

dhe ja poezia që përcillet gjoja si origjinale (citojmë vetëm hyrjen):

Sot kemi rrugëkalime të gjera,
por pikëpamje të ngushta!

Shpenzojmë shumë, por kemi pak!

Blejmë shumë, por pak kënaqemi!

Kemi shtëpi të mëdha, por familje të vogla!

Kemi shumë lehtësira, por përherë e më pak kohë!

Diploma e grada të shumta kemi, por hiç
...pak ndjenja!
Kemi më shumë njohuri, por më pak gjykim!

Më shumë eksperiencë, por më shumë probleme!

Më shumë mjeksi, por më pak shëndet!...


Natyrisht të dy variantet janë më të gjata, ato vazhdojnë kontekstualisht. E vetmja gjë e krijuar nga autorja janë ca vargje të fryra e pa lidhje, alogjizma, që i shtohen poezisë origjinale në mënyrë përçudnuese:
Sot derdhemi si spermë kozmike / në qendër të tokës për të krijuar akoma lindje djajsh / Pa prekur shirat universal / Çfare udhëtimi!!! / me te njejtin stacion FINAL!
Pra, me shkak të këtyre katër vargjeve në tym, eseja e pastorit Dr. Moorehead vendoset në krijimtarinë e kësaj autorje, sikur të ishte një vepër origjinale, e pa dhënë kurrfarë spjegimi.
Por, për të shkuar më tej në këtë vështrim, “Koha jonë”, e boton më 30 prill 2006 këtë essè pa autor. Mund të shihet në faqen e saj në internet, pa kurrfarë reference e kurrfarë autori. Kështu edhe gazeta hyn në vallen e skandaleve letrare krejt pa logjikë e pa nevojë. Ajo çfarë shfaqet si fenomen i kësaj kohe (The Paradox of Your Age), për ne shqiptarët e kam fjalen, sa i përket të drejtave të autorëve është se përvetësimi i hapur e pa kurrfarë droje, madje edhe duke bërë karrshillëk, bëhet jo vetëm nga autorë të veçantë, por edhe nga gazetat, për të shkuar deri dhe tek librat. Kujtoj këtu fjalorin frengjisht që ju vodh hapur autorit Vedat Kokona, apo hajnija që iu bë përkthyesit Blendi Kraja, fakt që e denoncoi hapur në shtypin shqiptar vitin e kaluar. Ana më groteske është se përkthejnë paradokse për tu bërë moral qytetarëve e vetë shfaqen si paradoks i gjallë, sepse vjedhja institucionalizohet, jo vetëm ndër individë të papërgjegjshëm, por edhe në median shqiptare. Ndërkohë që në Kuvendin e Shqipërisë shtrohet me të madhe e drejta e autorëve, mbrojtja e tyre me ligj, mirëpo kjo mbrojtje ligjore mesa duket ka të bëjë veç me autorët që jetojnë brenda vendit dhe jo të atyre të huaj, se me ata mund t’u veproka kaçakshe.

Të gjithë vetëshpallen poetë, 95 përqind shgarra-shkruajnë pa ditur të lexojnë…

Na vjen keq ta themi, por kështu nuk shkruhet poezia, as nuk bëhet arti, madje as publiçistika e gazetaria. Kështu masakrohet poezia e arti përçudnohet. Një autor që ka botuar një, dy, a më shumë libra, nuk mund ta lejojë vehten të bjerë deri në trajtime të tilla pa asnjë vlerë e një gazetë serioze nuk mund ta lejojë vehten të botojë shkrime autorësh të huaj, së pari pa kurrfare leje dhe së dyti pa emrin e autorit.
Ne nuk mund të japim receta, se ka apo jo talent ky, kjo apo ndonjë tjetër autor, por ajo që mund të thuhet është se autorët, fillestar qofshin këta edhe në moshë të madhe, ka rrezik që, të përfshirë nga euforia, ta quajnë vehten shkrimtarë dhe të harrojnë të shkruajnë. E natyrisht shterrja do të sjellë tundime për të botuar me çdo kusht, madje deri edhe në akte të tilla të dëshpëruara që kurrsesi nuk janë reminishenca, por plagjiatura me ndërgjegje të plotë. Potencialisht të gjithë shqiptarët kanë një dell vjershëtari, por poezia e vërtetë, si art sublim, e tejkalon vargëzimin, nuk ka të bëjë fare me bejtet, me pasthirrma si “ditët lëpijnë njëra tjetrën”, apo ca folklorizma të ndonjë pseudo-poeti, i lauruar nga Shoqata e Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikane, që këndon për thëllëza e trëndelina, si në kohët e qëmotit.
Poezia është diçka tjetër që nuk ka të bëjë me zhurmat, pasthitrrmat, lëpirjet, gromësirat e klubeve e shoqatave që të kujtojnë Klubin e Selanikut. Eshtë diçka tjetër shumë më (fine), shumë me fisnike e shumë më e zgjuar, shumë më emocionuese. Njeriu mund të shkruajë tërë jetën e në fund të kuptojë se nuk ka bërë kurrgjë në letërsi, se këto janë kapriccot e krijimtarisë, prandaj çdo rrokanisje e bujshme me promovime librash fillestarësh në dy kontinente, më shumë se sa një stimul është një pozitë tepër groteske, ku autorët e kanë lënë vehten të bien. Tregues i këtij realiteti janë vargëzimet pakuptim që nuk të ngjallin kurrfarë emocioni, madje i sugjeron lexuesit mendimin e gabuar se kur kjo qenka poezi, atëherë poezia qenka arti më i rëndomtë e më pa vlere i kësaj bote, kur në të vërtetë është krejt ndryshe. Poezia është mbretëresha e arteve, me të ka lindur letërsia dhe letërsia pa poezinë nuk ka kuptim. E jo vetëm letërsia, sepse poezia hyn në të gjitha artet, madje deri edhe tek kombinimi i ngjyrave në telajo, fryn nëpër tastat e pianos, tretet e shkrihet me lëvizjet e harmonishme të balerinës në skenë. Poezia fryn si erë në të gjitha zhanrret e artit, ndaj është krim që me vargje të rëndomta të masakrohet. Prandaj u duhet thënë rishtareve që e mbajnë kokën lart si në sfilata mode, mos shkruani pa finesë, pa figura, pa ide e pa filozofinë e jetës dhe kurrë mos shkruani pa dhembje, sepse dhembja është ajo që e ngjiz artin e fjalës dhe e bën atë magjiplotë. Krye se gjithash, poezia është një amalgamë dashurie, ajo shfaqet herë si një drithërimë rrufeje , herë si një yll që këputet, një zog që vdes në qiell, një shpirt që ringjallet; është pshërtima e nënës, është puthja e zjarrtë e vajzës; është feniksi që del nga zjarri, e që dy herë njësoj kurrë nuk shfaqet, i shto kësaj përdorimin e përsosur të gjuhës së nënës që të ka lindur. Por, në këtë duhet të kemi mirëkuptim, çdo lloj klasifikimi që i bëhet poezisë është relative, sepse ajo ecën bashkë me kohën dhe jetësohet përmes zhvillimesh të reja. Por gjithmonë, gjithkund e gjithëherë mbetet poezi. Një drithërimë që të përshkon shpirtin, të prek në zemër e të vë në lëvizje mendimet. Poezia është katarsis më i mrekullueshëm; është solucioni më çudibërës; është ajo hapsirë e ai dimension ku njeriu edhe në çastin më të trishtueshëm e në terratinën më të thellë, gjen shtegun e dritës.



Harla-hurla internetike - bufonada e modernitetit


Shpesh herë përcillen shkrime nëpër gazeta, apo faqet e internetit me plot pretendime në tituj, por që mbeten në konturet e një informacioni të cekët. Për më tepër bëhen shkak për debate në mes të autorëve krijues. Një shkrim i kësaj natyre u bë nxitës i një diskutimi se a mund të quhet poet a poete një autor a autore kur boton veç dy libra... Pa hyrë në të drejtën që gjithsekush të intërpretojë sipas dëshirës emërimin poet, mund të them se poet mund të quhet një autor që e ka treguar me punë këmbëngulëse e kualitative, se është mjeshtër i vargut dhe zotëron teknikën artistike, sjell risi dhe ka përpjekje për të qenë origjinal, falë talentit, por edhe falë punës së palodhur me vargjet, figurat dhe idetë. Ka autorë, të cilët edhe pse i kanë e i shprehin këto cilësi, e kanë bezdi po ti quash poet. Në Amerikë përdoret shprehja “Free Lunch Author”, çfarë në esence shpreh pasionin për të krijuar edhe kur nuk je profesionist. Pra, je krijues i lirë që i përkushtohesh me pasion krijimtarisë, pavarësisht se tërë jetën bën punë tjetër. Mund t’ju kujtoj se një poet i madh amerikan, i përkthyer në shumë vende të Europës, Sharl Bukovski tërë jetën ka bërë një punë të thjeshtë. Në Francë e admironin si një prej poetëve më të mëdhej të kohës, ndërsa në qytetin ku jetonte e respektonin si një nënpunës i sjellshëm i zyrës postare prej ku doli edhe në pension. Kush e di mbase edhe nuk e dinin famën që kishte bashqytetari i tyre në Europë edhe për faktin se njerëzit në Amerikë janë të përzemërt me fqinjët, por krejt indiferent, atje nuk të pyet kurrkush ku shkon e nga vjen dhe më se merresh. Nga ana tjetër edhe shkrimtarët nuk nguten të ekspozohen si të tillë dhe janë modestë.
Ndërsa ne ngutemi të cilësojmë poet, një njeri qe sapo ka nisur të shkruajë, apo qoftë të ketë botuar një libër, apo dhe dy. Vëmë epitete të larta, saqë ndonjëherë bëjnë efektin e kundërt. I përkëdhelim sedrën autorit edhe kur shihet hapur se vargjet e tij janë më se te zakonshme. Ndokush i përdor miklimet jo pa qëllim, mpleksen disa interesa që nganjëherë është e vështirë të dallohen.
Ka që nxitojnë nga dëshira për të thënë fjalën e tyre mirëpo marrin përsipër shumçka kur shprehen me tone të larta, se vjershat e iks-autori janë arritje në letërsinë shqipe. Për të ardhur keq është kur këtë e thonë edhe persona që kanë një farë autoriteti dhe flasin në emër të shoqatave të krijuesve, mirëpo nuk bëjnë kurrfarë analize, a ti hedhin një vështrim për të parë ku është niveli dhe e veçanta e krijuesve emigrantë në Amerikë, në çfarë stadi është poezia që ata krijojnë, a ka art të mirëfilltë, apo fjala harliset në erë; a kemi të bëjmë më shumë me folklorizma, apo frymën e poezisë së kohës së tanzimatit. Aq më tepër nuk thonë se çfarë vlejnë konkurset letrare ku çmimet ndahen nder vedi, akoma më tepër kur nuk kanë kurrfarë stimuli material. Me një fjalë, konkurse për fjalë, për bla-bla-bla nëpër takime, gjoja poetike. Merrni e lexoni librat që janë çmuar si “Pena e artë” e shqiptaro-amerikanëve. Një mjerim i gjallë, ndërkohë qënuk gjejmë të çmuar autorë të tillë seriozë e të njohur në artin e vështirë të poezisë si, Anton Çefa, Roland Gjoza, Iliriana Sulkuqi, Luigj Çekaj, Vaid Hyzoti, Pjeter Jaku, Elinda Marku, Maksim Zotaj e ndonjë tjetër.
Kam lexuar kohët e fundit një libër poetik “ Vargje shtegtimi” të piktorit Zoi Shuti dhe jam befasuar për kulturën e tij poetike, imazhet e freskëta që sjell, emocionet që transmeton, meditimet që të çojnë në kohëra e hapsira të ndryshme me dritë e hije, me dhembje e gëzim. Zoi Shuti m’u shfaq piktor në vargje, ashtu sikurse në telajo është poet dhe me kryesorja arti poetik i këtij autori është shumë më lart se tërë taboret e librave, për të cilat shkruhet aq shumë e aq pa takt.
Gjithsesi dëshira për të shkruar, për të afirmuar një koleg a një mik, është e mirë, por nga ndonjëherë nuk mjafton vetëm dëshira. Një analizë që merret me artin, aq më tepër me artin e vështirë poetik, nuk mund të mbetet vetëm në fjalë të përgjithshme amatoreske që krejt pa shkak krijojnë edhe euforira si në një rast, kohët e fundit, kur një zonjë shprehej në mënyrën më paradoksale, duke e cilësuar një autore fillestare në Detroit, që ka botuar vitin e kaluar në Tiranë një vëllim tepër modest, si një nga poetet e zgjedhura të letrave shqip, që po i çon këto letra (shqipe) lart e më lart. Po ku? Vetëm pupla zogjsh mund të gjesh në qiell (nuk po them për gjë tjetër, se zogjtë bëjnë edhe të pabëra kozmike ndonjëherë, të pabëra që graviteti më së shumti ua hedh zhgarra-shkruajtësve si dhuratë apoetike mbi kokë).
Eshtë për të ardhur keq se sa shumë e ccvlerësojnë fjalën disa njerëz, e jo pak njerëz që për shkak të mosdijes, të një euforie delirante, a të interesave të ngushta (ca thonë dhe parave nën dorë) ngulmojnë të shkruajnë me harla-hurla, aq më tepër kur kjo kategori njerëzish, s’e kanë për gjë të afishohen poshtë e lart, madje edhe si poetë...

Eufori raskapitëse...deri në neveri

Si krijues që jetoj në Amerikë, më dhimbsen fjalët ndaj nuk i uroj gjë prej gjëje Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë, që përbëhet kryesisht prej rapsodësh amatorë, njerëz jo vetëm të paaftë në krijimtari, por edhe fort të varfër në artikulimin e gjuhes shqipe. Të lexosh vjershat e këtyre antarëve të shoqatës që kanë si simbol e emblemë të tyre poemën “Bagëti e Bujqësi” e Naim Frasherit, në sfond dielli - si reliket e socializmit vulgar, që përdorin deklamacionin, pasthirrmat, retorikën e thatë, me një fjalor tejet të varfër, të cilët janë kujtuar të merren me letërsi tek të pesëdhjetat (në atë moshë kur Naimi vdiq)... të lexosh pra ato vjersha, se poezi nuk mund të jenë kurrsesi, të neveritet arti i të krijuarit.
Mirëpo ka ndonjë mik a mikeshë të kryesisë së kësaj shoqate që nuk përtojnë të qëndisin shkrime të trëndafilta dhe madje me mburrje, me fjalë të mëdha, retorikë boshe, me përkëdhelje sedre, dhënie e meritave të paqena, që nuk i bëjnë mirë askujt. Madje as vetë atyre të cilëve u dedikohen këto fjalë farfuritëse pa kursim. Që ushqejnë megallomani boshë. E vini re si vetësajohen deri në karikaturë ca njerëz. Në Itali është një zonjë e rëndë që mbiquhet e nënquhet ‘Nënë Tereza’, duke mos pasur aspak ngjashmëri as në të një miliontën e figurës së Gonxhe Kol Bojaxhiut. Një tjetër në Nju Jork, e cila shkruan vjersha mediokrre dhe që nuk u afrohet as bejtexhinjëve, na pozon si ‘Dora Distria’, akoma më tej një tjetër vetshpallet ‘Shota Galica’. Një ish-kryetar shkrimtarie miklohet pas idesë se është Çehovi shqiptar. O zot sa të etur për lavdi paskan qënë ca njerëz… Aq më tepër kjo kategori njerëzish as duan t’ia dinë që një artist i vërtetë nuk i pranon miklimet, ai është si kalliri kokulur tek i cili roitet pika e vesës, e jo bubullimat e vetëtimat. Ka ikur koha e poezisë me taramundane. Bam e bump këmborë e madhe, qumësht gjysëm okare.... Jemi në një kohë tjetër.
Kësisoj euforirash për autorë që sa kanë nisur të shkruajnë shpesh herë janë pa llogjikë. Shprehen tekstualisht …”autorja ka dhënë një kontribut të veçantë në letërsi”, apo marrëzi të tilla euforiko-përshendetëse “kollonë çeliku e letërsisë shqiptare”. Shprehje të tilla nuk duhen të përcillen në forume publike, sepse janë miklime krejt të papërgjegjshme, që mund t’i bëjnë vetëm ata që nuk kanë lexuar as dy libra që përmbajnë vlera të vërteta artistike.
Në fund të fjalës mashtrojnë publikun sepse, në rastin tonë, ato zonjat të cilave ju atribohen këto lavde nuk kanë dhënë kurrfarë kontributi të veçantë në letërsi. Madje njëra prej tyre, duke e ditur mirë këtë të vërtetë, tek Vikipedia e lirë në internet ka shkruar emrin e vet me një rezyme goxha me peshë për kontributin e vet si politikane e shquar shqiptare, por jo ama tek skedat e letërsisë.
I shkruaj me keqardhje këto radhë, jo për ndokënd në atë shoqatë e per atë kryesi për të cilën flitet e që nuk meriton kurrfarë vëmendje, por me keqardheje për letërsinë, e kryeradhë për poezinë... dashuria për të cilën duhet të jetë dhembje, e jo eufori trumbetuese e natyrisht tejet raskapitëse, si të gjitha euforitë...

Si tirret leshi i fjalëve në Shoqatën Shqiptaro-Amerikane të…rapsodëve?!

Duke parë se përditë e më shumë mendimi i njerëzve për pseudo-krijuesit shqiptaro- amerikanë po bie poshtë e më poshtë, se e vërteta mbi ata që mburren me titullin shkrimtar e poet (e në të vërtetë nuk arrijnë të shkruajnë, as si Aleks Çaçi në vitet 50, me ashtu e kështu Myzeqe), po del në faqe, disa nga bajraktarët e shkrimtarisë mediokrre shqiptaro-amerikane, të cilët manipulojnë shoqatën për lavdiegon e vet, dhanë orjentimin për të publikuar diçka në sens pozitiv. Dhe servilat për këtë trumbetim të orientuar nga lart (si dikur nga Komiteti Qendror i Partisë) e mori përsipër një zonjë me dy libërtha, të cilat i ruan në sepetet e veta nga frika se mos ja shohin e lexojnë, e u del boja edhe librave edhe autores së sapozgjedhur në kryesi. I dha dum kjo poeteshë e stërvonuar për ta ngritur lart e me lart moralin e rënë përdhe e nën dhe të shoqatës, duke i mballosur një lustra-llustra në internet. Shkrimi i saj mbi një numër të fundit të revistës hije “Pena”, organit të ShShA, ngjalli një farë kureshtjeje, sepse shumkush nuk ia kishte idenë në se ekzistonte kjo shoqatë. Ndaj dhe kushdo që e lexon ate shkrim ilustrativ i lindën pyetja se si, ku botohet, çfare tirazhi ka, sa të abonuar dhe ku mund të gjendet Revista “Pena”, që paraqitësja në Internet e mbiquante “Pena ndërkombëtare!!!”. Sipas informacioneve, atë revistë e lexojnë (me syze të trasha) jo më shumë se 20 antarët e shoqatës, prandaj nuk mund ti besohet çudirave shkarrashkruajtse, sikur të flitej për një revistë me popullaritet të madh ndërkontinental?
Dikur në monizëm punonte mokra pa grurë, ndërkohë që thuhej me pompozitet se Shqipëria zinte vendin e parë në botë për ushqimin e popullsisë, e cila, jemi dëshmitarë të gjallë të faktit që sharrohej për bukë. Mbas këtij stili punohet çuditërisht edhe sot e kësaj dite...Madje e kemi mbart këtë stil edhe këtu në Amerikë, si breshka samarin... Edhe dy kokrra grurë në i paçim, humbasin në bykun e kashtën e fjalëve, se ja ku thuhet, e zeza mbi të bardhë:
“Revista “Pena”, numri i ri, dalë në pranverë të këtij viti, sapo iu shpërnda këtu në Nju Jork, më 4 Gusht...”
Vetvetiu lind pyetja, çfarë është kjo revistë që botohet në pranverë, shpërndahet në fillimvjeshtë dhe boton në faqet e saj reportazhe për evenimente të zhvilluara në vitin e kaluar, pra në verë 2006. Kush është ai person, emigrant shqiptar në Amerikë, që paguan 15 apo 20 dollarë për të tilla revista, ku botues-hartuesit janë jo vetëm të vonuar një vit, por përpiqen që artin ta vënë nën hijen e komercializmit. Se ja si shprehen:
“Zonja Kostanca Roka... është editore e tre antologjive, ku me dy të parat grumbulloi 200.000 dollarë.”
Ku është pjesa e artit në këtë sfidë 200 mijëshë?!
Më tej : “Turner është poeti që krijoi gjini...?!”
Po çfarë është kjo gjini e re që ka krijuar poeti Turner nga Teksasi nuk thuhet.
Për cilin lloj arti bëhet fjalë se, nëse është fjala për poezinë, vetë poezia në tërësi është gjini e letërsisë artistike. Merita e një poeti nuk është se krijon një gjini të re, pra gjini brenda gjinisë, mesa duket, por se sjell vlera të reja krijuese, subjekte e forma të veçanta që përcaktojnë individualitetin e tij si artist.
Gjinia në vetvehte nuk është vlerë. Ja çfarë në esencë është gjinia në aspektin e veprimtarisë krijuese:
...është nëndarja në letërsi e në art që përfshin vepra të cilat kanë një varg tiparesh dalluese të përbashkëta, si mënyrën e pasqyrimit të realitetit, stilin, gjuhën e tjerë. (referenca: Fjalori i Shqipes së sotme, 2002).
Le të lexojmë edhe një pasazh që vërtetë të trullos gjatë leximit:
“Sa fillon dhe shfleton faqen e parë menjëherë sytë shtangen me një thënie të Gëtes, njeriu i fundit universal i Gjermanisë..”
Nuk ka njeri në botë, sado profan që të jetë, që të shtanget para një citati. A e dimë fjalën shtang, apo e përdorim me qëllime efektuoze. Kushdo që merret me letërsi nuk mund të qorollepset me të tilla shprehje, të cilat po t’i përdorin shkollorët në hartime do të marrnin notë negative. Të shtangesh do të thotë të ngrish prej frikës, prej tmerrit... (gjithnjë sipas Fjalorit të Shqipes). Sa për hamendjen se Gete është njeriu i fundit universal i Gjermanisë, le tua lëmë gjermaneve të bëjnë klasifikime të tilla “universale” se nuk na mbeti ne shqiptarëve emigrantë në Amerikë, kjo barra e rëndë në kurriz.
Të vazhdojmë më tej, për të parë se çfarë mishmashi bëhet në shkrimin prezantues për revistën “Pena”:
“Pra kjo thënie (e Getës - shënimi im KT) të ballafaqon me kualitetin, rritjen, format e lëvizjes, të të menduarit, që padyshim brenda revistës “Pena” gjen mozaikun e krijimeve nga shkrimtarët shqiptaro-amerikanë, por dhe më gjerë…”
Kam një jetë që merrem me lexime e shkrime, por të tilla fjali habitore, kacadredhëse, xhufkore, nuk kisha lexuar ndonjëherë.
Ata që pretendojnë të quhen shkrimtarë, të jenë zgjedhur në kryesi të shkrimtarllëkut, kurrsesi nuk mund të paraqesin në publik të tilla shkrime prolikse, për të mos thënë konfuze, të shkruara jo me penë e me kartë siç pretendojnë, por direkt në kompiuter e të përcjella taze në vitrazhet e internetit, pa u bërë kurrfarë redaktimi. Pra të shkruara në tym.
Në fjalë të fundit, ata zonja e zotërinj të SHSHA që e quajnë vetën shkrimtarë, aq më tepër kur kanë pranuar të zgjidhen nëpër forume drejtuese të shoqatës së ashtuquajtur të shkrimtarëve, duhet ta ndjejnë përgjegjësinë e të dalurit në publik. Shkrimet e tyre janë pasqyrë e nivelit e kulturës që kanë. Ata janë e vërteta që e tejkalon euforinë me të cilën shkrimtarucët miklojnë njëri-tjetrin, si macet e vogla tek këmbët e plakave që tjerrin lesh, të cilat, teksa lëpijnë njëra-tjetrën, mrekullisht i zë gjumi... Përralla në lesh e shëndeti prej nesh shoqata e pseudo-shkrimtarëve shqiptaro-amerikanë!

Kjo eufori e kjo zhurmë, kjo prapësi e jo letërsi

…Këto plagjiatura e jo krijime, kjo eufori kallijsh pa bukë që tunden në erë e që nuk e njohin modestinë, kjo garë e çmendur për të lartësuar idhujt e të sotmes (që ishin po aq idhuj edhe të së djeshmes) e për të shembur statujat e të kaluarës, disi të largët tashmë, kjo shkatrrimomani në të gjitha fushat e jetës, mesa duket, që nga fillimi i shekullit të kaluar e deri në prag e përtej pragut të shekullit të ri, vazhdon të jetë produkti ynë i veçantë shpirtëror e material. Tjetër gjë nuk dimë të prodhojmë, veç eufori e mllef, servilizëm deri në përjargie a urrejtje deri në tërbim. E kur shfaqemi kështu, sa nga një ekstrem në tjetrin, tepër të mangët në fushën e kulturës, etikës dhe estetikës, ku njerëzit bëjnë temena e peqe-lepe madhështive ende si në kohë të osmanëve, çfarë mendojmë, se duke fituar një tjetër ‘Nobel’ do të shlyhet e davaret tërë kjo ligësi që shfaqet sheshit. Po ne e kemi një ‘Nobel’ atë të Nënë Terezës që na nderon në mbarë botën, por prap se prap nëpër moçale amorale zhgrryhemi, madje edhe duke ja mohuar këtij “Nobeli” moral të drejtën për të qenë midis nesh. Se ju e dini çfarë u bë që të mos shfaqej kjo Shejteresh shqiptare në Shkodër, e çfarë nuk u tha që të mos ngrihej Katedralja me emrin e saj në Prishtinë. Dikush mund të thojë ç’në Nënë Tereza! Nene Tereza jo vetëm që ka shkruar poezi, por tërë jeta e saj është një poemë e vërtetë, poemë në të cilën dashuria, dhembja, mëshira, shpresa, drita mishërohen hyjnisht.
E megjithatë, kjo nuk na mjafton, vetsakrifikohemi për ta ngritur idhullin tonë në qiell, e sa ora pëlcasin deri sa ta rrëzojmë përdhè. Nuk e di nga na buron kjo dëshirë demoniake për t’i shaluar malet si kuaj. Prandaj shpesh herë edhe nëpër legjendat tona ( edhe realiteti ynë si legjendë shpesh na shfaqet) kreshnikët më së shumti përfundojnë në vetmi e fatkeq... Këta jemi. Veten nuk e mohojmë. Konica e dinte çfarë thoshte kur shprehej se, “na vjen e keqja nga vetja”. Por veç të mos përpiqemi të shfajsohemi, sepse kurrkush nuk na ka faj, se diku, prapa botës, gjithnjë mbetemi.

2007

www.traboini.com