31 January 2007

GUSTAV FLAUBERT(1821 - 1880)




GUSTAV FLAUBERT(1821 - 1880)

“Librat nuk behen si femijet por si piramidat ”...

Pergatiti KOLEC TRABOINI

Lindi me 12 dhjetor 1821 ne familjen e nje mjeku. Babai i tij ishte shefi i pavionit te kirurgjise te spitalit bashkiak ne Ruen te Frances. E ema ishte bije e nje mjeku, keshtu qe ai ishte pinjoll i nje familje borgjeze, shtrese ndaj se ciles shpejt do te revoltohej. Ky rebelizem do ta conte ne perjashtim nga shkolla, por ai me pas do ti plotesonte mesimet ne menyre private ne Paris . Ne 1836 kur ishte ne shkolle shkruan mjaft subjekte. Ne nje feste ne Trouville bie ne dashuri me Elise Foucault, qe ishte ne moshen 26 vjece, e cila do te martohej me Maurice Shlezinger. Imazhi i Eliza Shlezingerit do te shfaqej ne shume krijime te Gustav Flobert ( Floubert) dhe pjeserisht ajo do te ishte modeli per madam Arnoux tek “Edukimi ndjenjave”. Ne vitin 1840 nis studimet ne Paris ne drejtesi. Ne vitin 1844 i shfaqet atak nervor. "Une isha i frikesuar per jeten“ do ti shkruante ne nje leter shkrimtares franceze Zhorzh Sand. Ai kish pesuar nje semundje nervore e kish kaluar ne epilepsi. Ky perkeqsim i shendetit i solli probleme, nuk i merr dot provimet e drejtesise dhe vendos ti kushtohet letersise. Ne kete gjendje ndihmohet nga babai i vet i cili per te birin, blen dhe nje shtepi ne Croisset, ndane lumit te Senes, diku ne mes te Parisit dhe Ruenit. Ne vitin 1846 Gustav Floberti e takoi Loise Colet kur ajo ishte modele ne studion e skulptorit Jems Pradiere. Ata kishin nje korespondence te rregullt dhe ajo behet e dashura e tij megjithese takoheshin ralle. Kete lidhje Luise Colet do ta pohonte ne shkrimet e saj vite me pas, ne 1859. Pas vdekjes se babait dhe motres se vet te martuar, Flobert vendoset ne Croisset prane familjes. Deri ne moshen 50 vjec, ai do te jetonte bashke me nenen e tij, dhe mbesen e tij Karolina. Maksima e jetes se shkrimtarit qe “Beju i rregullt e i paster ne jete si nje borgjez, keshtu qe ju do te beheni i vrullshem dhe origjinal ne punen tuaj.” Ne 1847 udheton ne Britani. Nje vit me pas behet deshmitar i kryengritjes se Parisit. Ne vitin 1851 nis te shkruaj "Madam Bovari" qe do ta botonte ne vitin 1857 dhe do te merrte famen e nje shkrimtari te madh ne France . Subjekti i romanit „Madam Bovari“, eshte historia e nje dashurie te pafat te Ema Bovari, gruas se nje provinciali. Megjithese Gustav Flobert pohonte se “ Jam nje ari dhe desheroj te mbetem ari ne strofken time“, ai mbante lidhje me parisin dhe ishte deshmitar i revolucionit te vitit 1848. Me vone ai do te merrte urdher nderi nga Napoloni III. Qe nga viti 1856 Flobert do te kalonte periudhen e dimrit ne Paris. Mardheniet e dashurise me shkrimtaren Luise Colet do te merrnin fund ne vitin 1855. Nga nentor 1849 e deri ne prill 1851 beri udhetime me shkrimtarin Maxime du Camp ne Afriken e Veriut, Siri, Turqi, Greqi dhe Itali. Pas kthimit nga keto udhetime te gjata Gustav Flobert do te niste te shkruante romanin „Madame Bovari“ qe do ti merrte pese vjet pune per ta mbaruar. Do ta botonte fillimisht ne „Revue“, ne 1956 dhe si liber do te botohej nje vit me pas. Pershkrimi realist i shkeljes se kurores u konsiderua si nje sulm ndaj moralit dhe fese. Per romanin e tij Flobert u ndoq dhe per t’ju shpetuar denimit, qe nuk ishte i lehte gjate censures zyrtare ne Perandorine e Dyte. Kur “Lulet e se Keqes” ishin vene perballe te njejteve gjyqetareve te censures, Bodleri ishte denuar. "Madame Bovari“ u botua ne dy volume ne vitin 1857 sic ishte botuar me pare ne origjinal ne “Revue de Paris”, gjate viteve 1856-1857. Ema Bovari ishte martuar m


e Sharl Bovari, nje mjek province. Kur ishte vajze kishte lexuar romanet e Valter Skotit dhe kishte nje enderrime romantike dhe deshira per aventura. E lodhur nga jeta e mbyllur martesore, Ema bie ne dashuri me dy burra, me avokatin Leon Dupuis e me pas me Rudolf Bulanzher. Pasi zbulohet nga i shoqi, ajo helmohet me arsenik. Me pas do te vdese dhe i shoqi, ndersa e bija e tyre, Bertha do te merrej per tu rritur nga disa kushurinj te varfer. Bertha do ta fillonte jeten si punetore ne nje fabrike. Novela provokoi nje reaksion te madh. Flobert u perpoq ta shmange akuzen ndaj tij per imoralitet. Karakteri i Emes ishte i rendesishem per autorin- shoqeria nuk i jepte asnje mundesi shpetimi dhe atehere Gustav Flobert tha:“ Ema jam une.“ Ne vitin 1860 Flobert perjetoi suksesin si shkrimtar dhe intelektual ne oborrin e Napoleonit te III. Ne mes te miqeve te tij ishin Emil Zola, Zhorzh Sand, Hipolite Taine dhe shkrimtari rus Turgeniev, me te cilet i bashkonte te njejtat ideale estetike, dedikimi per realizmin dhe paraqitjes se jetes pa paragjykime. Sa i perket jetes personale mund te thuhet se ishte disi e shthurur dhe kishte pelqime per prostitutat qe e coi ne semundje veneriane. Flobert nga natyra ishte melankolik, oret e gjata ne izolim e ne pune te perkushtuar letrare e bene jeten e tij te rende. Ne nje leter derguar Ernest Feydeau ai shkruan “Librat nuk behen si femijet por si piramidat ”... Vitit e fundit te jetes ishte i pushtuar nga shqetesimet financiare- me te ardhurat qe kishte I erdhi ne ndihme familjes se nipit qe kishte falimentuar. Ne vitin 1870 veprat e Flaubertit u bene shembull per ata qe quheshin shkolla e re e shkrimtareve natyraliste nen moton veprat letrare paraqesin realitetin por romancieri nuk duhet te gjykoje, te mesoje, te shprehe te moralizoje por te qendroje neutral. Flauberi per vehten e tij e urrente etiketimin Realist - por edhe cdo etiketim tjeter. Nder veprat e fundit kryesore te Flobert eshte dhe “Salambo” botuar ne vitin 1862, nje histori nga beteja e Cartagjenes ne 240-237 para Krishtit. “Edukimi ndjenjave”, botuar ne 1869 behet nje panorame e Frances ne ererat e Revolucionit te vitit 1848. Aty tregohet historia e mardhenieve midis nje burri te ri dhe nje gruaje te moshuar e martuar. Heroi i librit, plot dyshime te pafundme takon njerez qe nuk kane kurrgje tjeter per ti afruar vec veseve, pesimizmit e cinizmit. Titulli eshte ironik, ai nuk nenkupton nje veper pedagogjike mbi edukaten por i referohet deshtimit te gjenerates se vet ne arritjen e idealeve. “Tundimet e Shen Antonit” botim i vitit 1874 ishte i bazuar ne nje histori ne shekullin 4-te te nje oshenari kristian, qe jetonte ne shkretiren egjyptiane e qe perjetonte tundime filosofike e fizike. Flobert e mbylli jeten thuaj ne varferi dhe i vetmuar. Vdiq nga hemoragjia celebrale me 8 maj 1880.


NJĂ‹ MUZE ATJE NĂ‹ DARDHĂ‹…





NJĂ‹ MUZE ATJE NĂ‹ DARDHĂ‹…

“ Josifi( Pani) nuk e kurseu djalin e tij, por e bĂ«ri therror nĂ« altarin e atdheut si Abrahami Isakun dhe e dĂ«rgoi shpresĂ«n e ngushĂ«llimin e pleqĂ«risĂ«, Vasilin 19 vjeçar, tĂ« mbrojĂ« truallin e shĂ«njtĂ« tĂ« Atdheut me krahĂ«rorin e gjakun e tij.”.

Atë Naum Cerja
Gazeta “DrejtĂ«sia”, 1920, Boston


Shkruar nga KOLEC TRABOINI

Vite tĂ« shkuara, kur Sotir Pani po gatitej tĂ« merrte udhĂ«n matanĂ« oqeanit, ashtu siç e kishim marrĂ« njĂ« shekull mĂ« parĂ« gjyshi Josif e mĂ« pas babai i Sotirit, Vasil Josif Pani, bashkfshatarĂ«t e tij nga Dardha, shokĂ«t e miqtĂ« u mblodhĂ«n ta pĂ«rcillnin dhe dikush i lĂ«shoi njĂ« zĂ«: “Pse po na lĂ« e po ikĂ«n, o Sotir Pani”. E Sotiri me tĂ« qeshur por edhe i menduar u tha, “Po iki se kam mall, dua tĂ« shoh varrin e babait qĂ« pĂ«r herĂ« tĂ« fundit e kam parĂ« kur isha 4 vjeç.”
E shokët e miqtë e kuptuan se çfarë ziente në shpirtin e dardharit të tyre Sotir Pani. Nuk ishte një ikje si të gjitha ikjet e tjera pas të cilave marrosej njerëzia që e kish përvëluar skamja. Ish tjetër, shumë më e fuqishme se sa dëshira për një jetë më të mirë. Ishte pjesa e jetës së tij e munguar që prej viteve të hershme të fëmijërisë.




Sotir Pani me dy nipërit pranë flamurit të gjyshit të tij Josif Pani.



U gjend në Boston me 25 prill 1995. La pranverë e lule mimoze që i jepnin aromë krejt Tiranës e gjeti një pranverë ku bimësia ende druhej e veç tulipanët kishin guxuar të nxirrnin fletët e gonxhet përmes dheut ende të akullt të Nju Inglandit..
Si gjithë emigrantet pati veshtirësit e fillimit, por erdhi një ditë që edhe ai u sistemua. Më të lehtë mërgimin, disi në moshe të madhe, ja bënte prania e djemëve e nipërve e mbesave që erdhën në Amerikë bashkë me të e me të shoqen Margarita, mësuese në pension. .
E para gjĂ« qĂ« duhej tĂ« bĂ«nte ishte tĂ« shkonte tek varri i babait tĂ« vet Vasil Pani, kryetar e sponsor i FederatĂ«s “Vatra” pĂ«r shumĂ« vite e i vdekur ende i ri larg mĂ«mĂ«dheut.
Ishte një ditë vere dhe Bostoni shpaloste kudo bukurinë e vet.
Mblodhi fëmijët, me nipër e mbesa e bashkë me gruan, me tufa lulesh në dorë, shkuan në qytetin Watertown. Pasi Andrea pyeti, i treguan një vend plot gjelbërim me drurë shekullorë e me lule shumëngjyre. Para se të bëhej varrezë me emrin Mount Auburn, ky vend kishte qënë një kopësht botanik.
U mblodhën të gjithë pjestarët e familjes Pani rreth një pllake guri ku shkruhej një emër i dashur. Një emër i gdhëndur në gur ishte gjithçka që kishte mbetur nga njeriu prej të cilit e kishin prejardhjen e për të cilin përkuleshin me veneracion.
Për Sotir Panin ishte fort i dhëmbshëm ky çast. Ai sillte jo veç mallin e vet e të familjes, por, ah, edhe atë të shamizezës e zëmërbardhës nënë Evridhiqi, qe e ngrysi jetën e vejë me dy fëmijë të vegjël, Soton dhe motrën më të vogël Dhoksia.
Sotir Pani nuk foli, sytĂ« i mbajti tĂ« ashpĂ«r pĂ«r tĂ« mos lĂ«nĂ« tĂ« rrjedhin lotĂ« para fĂ«mijĂ«ve, por veç shpirtit nuk kish ç’ti bĂ«nte. Shpirti i lotoi pĂ«r babanĂ«, dashuria e tĂ« cilit i mungoi tĂ«rĂ« jetĂ«n. E tha, me mend e jo me gojĂ«, dy fjalĂ« qĂ« nĂ« ishte e mundur t’a dĂ«gjonte i vdekuri i varrosur nĂ« vitin 1947 “ Baba, ti ike e na lĂ«. Nuk deshe tĂ« na lije jetim por vdekja tĂ« mori pĂ«rdhuni…Por unĂ« them se vdekja jote u mund, se ja, mĂ« le djalĂ« tĂ« vetĂ«m, sot tĂ« solla para teje dy djemĂ«, e njĂ«ri nga ata mban emrin tĂ«nd Vasil, e kudo qĂ« shkon nĂ« Boston e thĂ«rrasin Vasil Pani e mua mĂ« duket sikur gjithĂ«sesi ti ende gjallĂ« je.”
Pas kĂ«saj dite, qĂ« nuk e harron kurrĂ«, Sotir Pani e ndjeu veten mĂ« tĂ« qetĂ«. Nisi jetĂ«n e pĂ«rditĂ«shme tĂ« emigrantit nĂ« qytetin e Bostonit. Ishte kurioz tĂ« shonte e tĂ« shihte nĂ«se qĂ«ndronte akoma nĂ« kĂ«mbĂ« ndĂ«rtesa ku kishte qĂ«nĂ« restoranti i babait tĂ« vet, ku mblidheshin shqiptarĂ«t me Nolin e KonicĂ«n sepse Vasil Pani tĂ« dy miq pĂ«r kokĂ« i kishte. BashkĂ« me Andrean, tĂ« birin vajti nĂ« 217 Kembrixh Street. Atje kishte vetĂ«m njĂ« parking dhe pĂ«rballĂ« ndertesa e gjykatĂ«s qĂ« i kishte rezistuar kohĂ«s. Restorantit pikĂ«rishte pĂ«r kĂ«tĂ« afĂ«rsi i kishin vĂ«nĂ« emrin Court House Lunch. Po atje tashmĂ« as restorant e as ndertesĂ« nuk kish. I kishte rĂ«nĂ« njĂ« zjarr e qe djegur vite tĂ« shkuara. ShumĂ« kujtime e shumĂ« ngjarje qenĂ« pĂ«rvĂ«luar bashkĂ« me atĂ« zjarr fatal. Por gjithĂ«sesi diçka duhej tĂ« kishte mbetur ende pa u zhdukur. MĂ« parĂ«, kur ishte nĂ« ShqipĂ«ri, kishte kĂ«rkur nĂ«pĂ«r koleksionet e vjetra tĂ« BibliotekĂ«s KombĂ«tare. MenjĂ«herĂ« i shkoi mendja tĂ« shihte se mos nĂ« BibliotekĂ«n e madhe tĂ« Bostonit ruheshin gazetat shqipe tĂ« kohĂ«ve tĂ« shkuara. Mrekullisht çdo gjĂ« ishte ruajtur me kujdes. Gjeti gazetĂ«n “Kombi”, “Dielli” “Republika” e “Liria”.





Josif e Vasil Pani – “At e bir pĂ«r mĂ«mĂ«dhenĂ«”, siç i ka cilĂ«suar Skender Luarasi nĂ« vitin 1965.

Duke skeduar e ngacmoi njĂ« ide. Sa mirĂ« do tĂ« ishte qĂ« kĂ«tu nĂ« Boston, nĂ« kĂ«tĂ« qytet ku lindi Federata “Vatra” tĂ« ngrihej njĂ« muze, ku gjeneratat e reja tĂ« shqiptarĂ«ve nĂ« AmerikĂ«, nepĂ«rmjet fotografive e dokumentave tĂ« njiheshin me historinĂ« e emigracionit shqiptar.
Por që të bëhej kjo kishte shumë punë. Ishte si të thuash një ëndërr. Por kur një ëndërr e sheh më shumë se një herë ajo është diçka më shumë se një ëndërr; është një pasion që të shtyn të meditosh, që jo rallë të pushton e të bën të jetosh çdo ditë e çdo natë me dëshirën për të realizuar atë çfarë në përfyrime të shfaqet si një mirazh që herë herë tretet si një pikë vese në diell.

* * *

Veç kishte ende një detyrim ndaj babait që nuk priste. Në vitin 1997, mbushej gjysëm shekulli qëkur Vasil Pani, krejt papritur, në orët e para të mengjezit, ndersa hynte në restorant, ra pik i vdekur. I kishte pushuar zemra.
Pasi Sotir Pani bisedoi me motrën Dhoksia, vendosën që me shpenzime e veta familjare, pikërisht me 11 dhjetor, në 50 vjetorin e vdekjes së babait, Vasil Josif Panit, të shtronin një drekë përkujtimore.
Ishte njĂ« ditĂ« qĂ« nuk do ta harrojĂ« kurrĂ«. U bashkuan njerĂ«zit nĂ« perkujtim tĂ« babait e shkuan tĂ« vendosin lule nĂ« varrin e tij. MĂ« pas nĂ« “Pier Four”, restorantin e bashkatdhetarit Anthony Athanas u shtrua dreka pĂ«rkujtimore ku u gjĂ«ndĂ«n pjestarĂ« tĂ« familjes, tĂ« fisit, bashkfshatarĂ« nga Dardha e miq tĂ« familjes Pani.
Në një kënd të sallës Sotiri kish vendosur dy stenda me fotografi ku tregoheshin aspekte nga jeta dhe veprimtaria atdhetare e Vasil e Josif Panit.
Pasi i përshendeti të pranishmit në emër të familjes, Sotiri i dha fjalën atyre që e kishin njohur Vasil Panin. Një ndër ata ishte Xhorxh Racka, dardhar, që e kishte njohur nga afër e kishte punuar në restorantin Court House Lunch të Vasil Panit. Foli dhe Anthony Athanas. Gloria Hill dhe Dorothi Ilia sollën kujtimet e tyre të asaj kohe.
Ishte vetĂ«m 13 vjeç kur dha kursimet e veta pĂ«r hapjen e shkollĂ«s Normale tĂ« Elbasanit, veprim qĂ« e pĂ«rshĂ«ndeti gazeta “Dielli”. NĂ« njĂ« fotografi tĂ« vitit 1914 duket Vasili nĂ« moshĂ«n 19 vjeç pjestar i çetĂ«s sĂ« Themistokli GĂ«rmĂ«njit kundĂ«r andartĂ«ve grekĂ«. Disa vjet mĂ« vonĂ« AtĂ« Naum Cerja shkruante nĂ« gazetĂ«n “DrejtĂ«sia” Boston: “ Josifi( Pani) nuk e kurseu djalin e tij, por e bĂ«ri therror nĂ« altarin e atdheut si Abrahami Isakun dhe e dĂ«rgoi shpresĂ«n e ngushĂ«llimin e pleqĂ«risĂ«, Vasilin 19 vjeçar, tĂ« mbrojĂ« truallin e shejtĂ« tĂ« Atdheut me krahĂ«rorin e gjakun e tij.”.
NĂ« vitin 1925 Vasil Pani u zgjodh sekretar i FederatĂ«s Panshqiptare “Vatra”, ndĂ«rsa nga viti 1929 nĂ« kuvendin e 18-tĂ« u zgjodh kryetar i FederatĂ«s, detyrĂ« qĂ« e kreu pĂ«r 12 vjet.
Në ato vite restoranti i tij ishte kthyer në një qëndër ku mblidheshin shqiptarët.
Ai ishte mik me Faik KonicĂ«n e Fan Nolin. NĂ« fotografitĂ« e kohĂ«s Vasil Pani ndodhet nĂ« krah tĂ« Faik KonicĂ«s, ndĂ«rsa nĂ« fundin e njĂ« fotografie tĂ« Faikut, shkruhet ky autograf: “Mikut tĂ« dashur z.Vasil Pani. PĂ«r kujtim Faik Konitza. NĂ« Vashington me 16 Maj 1937”.
Kjo fotografi qĂ«ndron pranĂ« njĂ« telegrami ngushĂ«llimi qĂ« Vasil Pani kish marrĂ« me 22 maj 1934 nga Faik Konica, kur u hap lajmi i hidhur i vdekjes sĂ« Josif Pani nĂ« DardhĂ« tĂ« Korçës. “MĂ«sova me hidhĂ«rim tĂ« madh vdekjen e atit tuaj tĂ« dashur Josif Pani. “Ish njĂ« shqiptar me karakter tĂ« shĂ«ndoshĂ«, njĂ« nacionalist me ndjenja tĂ« kthjellta, njĂ« bashkĂ«punĂ«tor i imi i vjetĂ«r dhe njĂ« mik i patundur”.
VlerĂ«simi i lartĂ« i atdhetarit tĂ« madh Faik Konica ishte vertetĂ« i meritueshĂ«m. Josif Pani ka qĂ«nĂ« ndĂ«r mĂ«rgimtarĂ«t e parĂ« dhe ndĂ«r tĂ« parĂ«t veprimtarĂ« e themelues tĂ« shoqĂ«rive shqiptare nĂ« mĂ«rgim. Kryetar i shoqatĂ«s “Besa-BesĂ«” qĂ« nĂ« vitin 1906. BashkĂ« me Sotir Pecin kanĂ« qĂ«nĂ« krijuesit e parĂ« tĂ« shtypit shqiptar nĂ« AmerikĂ«. Ka shkruar nĂ« gazetĂ«n “Kombi” e me pas ka krijuar gazetat e veta si botues e editor; “Sazani” e “Drejtesia”, si dhe revistĂ«n “Adriatiku dhe lufta europiane”. Si gazetar e politikan Josif Pani, njihet si propoganduesi i parĂ« i ideve tĂ« social demokracisĂ« ndĂ«r shqiptarĂ« dhe pĂ«rhapĂ«s i zjarrtĂ« i mendimit se perparimi i kombit vjen nga arsimimi i popullit.
At Fan Noli nĂ« vitin 1948 do tĂ« shprehej: “ Vasil Pani ka qĂ«nĂ« tĂ«rĂ« jetĂ«n nga tĂ« parĂ«t nĂ« fushĂ«n patriotike. Patriotizmin, Vasili e trashĂ«goj nga i ati, i ndjeri Josif Pani. KĂ«tĂ« trashegim Vasili e vazhdoi deri sa dha shpirt.”.
Me 11 dhjetor 1998, me rastin e 51 vjetorit tĂ« vdekjes sĂ« Vasil Josif Panit, nga Federata “Vatra”, me qĂ«ndĂ«r nĂ« Nju York, erdhĂ«n pĂ«rfaqesues tĂ« saj dhe bashkĂ« me pjestarĂ« tĂ« familjes Pani bĂ«nĂ« homazhe e vendosen lule nĂ« varrin e Vasil Panit nĂ« Mount Auburn Cemeter, Watertown. Kryesia e “VatrĂ«s” shtroi me kĂ«tĂ« rast njĂ« drekĂ« pĂ«rkujtimore nĂ« njĂ« restorant nĂ« Copley Square tĂ« qytetit tĂ« Bostonit.

* * *
Pasi u ndje i qetë, se gjithësesi e kishte kryer detyrën si bir, Sotir Panit nisi ta shqetësonte një mendim disi tundues. Mirë ne që jemi të një brezi afër traditës, që ruan ende doket e zakonet e mira të popullit, që respekton me admirim kujtimin e parardhësve, por më tej, nëse këto vlera historike që ende ekzistojnë e që më së shumti i zë pluhuri i harresës, pra më pas çdo të bëhët, brezat e tjerë do ta ruajnë apo harrojnë atë çfarë prindët tanë me mund, djersë madje edhe me gjak e krijuan.
Se ja vlerat dokumentare edhe gjënden, ca në biblioteka, ca në qilarët e kishave orthodokse të Bostonit, ca në sirtaret e shtëpive, por sa ato do ti përballojnë jetës së vrullëshme e plot tension që ka njeriu, aq më tepër mërgimtari. E një komunitet që nuk ka me se të dëshmojë tek brezat e ardhshëm krenarinë e të qënurit shqiptar, padyshim që e ka të vështirë të mbijetojë.
Sotir Pani shkonte këto vite çdo të dielë në kishe, por më shumë si atdhetar se sa orthodoks i devotshem. Se për Sotir Panin mbi të gjitha është atdheu, pastaj vinë të tjerat.
Padyshim qĂ« mĂ« sĂ« shumti ai ndodhej nĂ« tempullin e shqiptarizmĂ«s tĂ« shqiptarĂ«ve tĂ« AmerikĂ«s, nĂ« Katedralen e ShĂ«n Gjergjit nĂ« South Boston, afrohej pranĂ« altarit ku i bĂ«hej se ndjente frymĂ«n e Fan Nolit e merrte bekimin e tij. KĂ«tĂ« ndjeu edhe kur nĂ« emĂ«r tĂ« shoqĂ«risĂ« dardhare tĂ« ripĂ«rtrirĂ« “Mbleta”, prej kĂ«tij altari foli pĂ«r figurĂ«n e atdhetarit tĂ« madh Sotir Peci, me rastin e 70 vjetorit tĂ« vdekjes sĂ« tij.






Faik Konica me mikun e bashkpunëtorin e tij, publiçistin Josif Pani, Boston 1910.


Kemi aq shumë histori nëpër duar, mendonte Sotir Pani. Kemi kaq shumë miell e nuk bëjmë dot një bukë.
Ka aq shumĂ« bisnesmenĂ« shqiptarĂ«, aq shumĂ« breza tĂ« shkolluar, aq shumĂ« njerĂ«z tĂ« ditur, dale prej universiteteve amerikane e pĂ«rshtatur mjaft mirĂ« nĂ« jetĂ«n e kĂ«tij vendi, si vallĂ« nuk i ngacmon ajo ide qĂ« mua mĂ« jep mundime. PĂ«r mĂ« tej edhe kur u thua, tĂ« pĂ«rkrahin, tĂ« thonĂ« ide e mirĂ«, e mĂ« pas ikin secili nĂ« punĂ« tĂ« vet duke harruar pĂ«r çfarĂ« u fol. Po e tĂ«rĂ« biseda qĂ« Sotir Pani bĂ«n me miqtĂ« e tĂ« afĂ«rmit Ă«shtĂ« thjeshtĂ« njĂ« muze. Pse mos tĂ« bĂ«jmĂ« njĂ« muze tĂ« emigracionit shqiptar kĂ«tu nĂ« Boston. Se ja kemi tre kisha pranĂ« e pranĂ«. ShtĂ«pitĂ« e Zotit janĂ«, por nuk besoj se hyjmĂ« nĂ« gjynah po tĂ« themi qĂ« njĂ«ra prej tyre do ti sherbente mĂ« shumĂ« komunitetit shqiptar jo vetĂ«m tĂ« Bostonit por tĂ« tĂ«rĂ« AmerikĂ«s nĂ«se kthehej nĂ« njĂ« Muze tĂ« shqiptarĂ«ve. TĂ« shqiptarĂ«ve mĂ«rgimtarĂ« qĂ« nĂ«n udhĂ«heqsinĂ« e “VatrĂ«s”, nĂ« rrethana tĂ« vĂ«shtira pĂ«r kombit morĂ«n atributet e mbajtjes nĂ« kĂ«mbĂ« tĂ« shtetit shqiptar dhe qeverisjen e tij, duke nxjerrĂ« madje edhe njĂ« kryeministĂ«r si Fan Noli. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« histori e madhe. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« histori qĂ« nuk duhet harruar. Kjo Ă«shtĂ« njĂ« histori qĂ« ne duhet ta vemĂ« nĂ« peidestal kĂ«tu nĂ« Boston, me njĂ« shtĂ«pi muze.
U lodh Sotir Pani, tek fliste për pasionin që nuk ka pse të ishte vetëm pasion i tij. Të gjithë e dëgjonin. Kurrkush nuk thoshte jo. Por edhe kurrkush nuk e vinte ujin në zjarr për të bërë një punë kaq të dobishme për të ardhmen.
E kështu kjo punë ngeci. Edhe pse ndonjë e mbarti këtë nisiative në shtyp, ajo prap se prap mbeti vetëm një ide tunduese në shpirtin e Sotir Panit.
HerĂ« herĂ« i dukej vetja se u bĂ« i merzitshĂ«m me kĂ«tĂ« kĂ«mbĂ«ngulje, por i fanitej gjyshi qĂ« nuk e kishte parĂ« kurrĂ«, e prej frymĂ«s qiellore i thoshte “nĂ«se je im nip, mos u tĂ«rhiq!”. Por edhe kujtimi i babait e shtynte nĂ« mendimin se ishte nga ai trung e fis qĂ« nuk njohin lodhje por as dhe kthim pas.
E pa qĂ« nĂ« Boston ishte e vĂ«shtirĂ« tĂ« bĂ«nte diçka pĂ«r muzeun. AtĂ«herĂ« i tha vetes, atĂ« çfarĂ« tĂ« tjerĂ«t nuk e bĂ«jnĂ«, do ta bĂ«j vetĂ«. NjĂ« shtĂ«pi e kam nĂ« DardhĂ«. Do ta kthej muze shtĂ«pinĂ« time e gjithĂ« kĂ«to materiale qĂ« kam mbledhur nuk i lĂ« t’mi mbulojĂ« pluhuri nĂ« sirtaret e shtĂ«pise, as nĂ« DardhĂ« por as dhe kĂ«tu nĂ« Boston.

* * *

NdĂ«r fotografitĂ« e ruajtura me kujdes nĂ«pĂ«r vite prej hallĂ«s Fana Raci, dy prej tyre ishin mĂ« impresionueset pĂ«r Sotir Panin. NĂ« njĂ«rĂ«n pamje ishte gjyshi i tij Josif Pani me Faik KonicĂ«n nĂ« vitin 1910, i pari ishte kryetar i shoqĂ«risĂ« “Besa-BesĂ«” ndĂ«rsa i dyti Editor i gazetĂ«s “Dielli”.
NĂ« fotografinĂ« tjetĂ«r tĂ« vitit 1920 kishin dalĂ« pranĂ« e pranĂ« baba e bir, Josif e Vasil Pani nĂ« Boston. Por kishte edhe materiale tĂ« tjera tĂ« ruajtura nĂ« sĂ«ndyqin e vjetĂ«r tĂ« familjes. Veç gazetĂ«s “Dielli” ishin ruajtur dhe revistat e gjyshit Josif, i cili tĂ«rĂ« jetĂ«n e kaloi me letra, dhe e vetmja pasuri qĂ« u la trashĂ«gimtarĂ«ve qenĂ« shkrimet dhe emri i tij si atdhetar i kulluar. Per kĂ«tĂ«, kur Hil Mosi, aso kohe prefekt i Korçës, vinte nĂ« DardhĂ«, tĂ« parin njeri qĂ« takonte ishte Josif Pani, kthyer nga mĂ«rgimi nĂ« vitin1922.





Josif Pani dhe Hil Mosi në Dardhë në vitin 1929.

Madje pushimet verore Hil Mosi i bĂ«nte familjarisht nĂ« shtĂ«pinĂ« e Josifit nĂ« DardhĂ«. Hil Mosi i pat ndihmuar tĂ« bĂ«hej rruga automobilistike Korçë –DardhĂ«. Sotir Pani ruan dy fotografi tĂ« asaj kohe; njĂ«ra tregon drekĂ«n e festĂ«s, ku Hil Mosi ndodhej pranĂ« Josif Panit, e njĂ« fotografi tjetĂ«r e Hil Mosit nĂ« zyrĂ«, kur ishte Ă«mĂ«ruar ministĂ«r i arsimit, me shĂ«nimin “Mikut tim z. Josif Pani, pĂ«r kujtim.HilĂ« Mosi, TiranĂ« 9 qershor 1931”.
ShumĂ« tĂ« çmuara ishin shĂ«nimet e gjyshit Josif kur pĂ«rgatiste botimin e tij “Adriatiku e Lufa Europiane”.











Titujt e gazetave tĂ« Josif Panit, “Sazani” dhe “Drejtesia”.


“Adriatiku dhe Lufta Europiane” e Josif Panit, pĂ«r shtypshkrimin e tĂ« cilit ndihmuan rreth 400 mĂ«rgimtarĂ« shqiptarĂ« emrat e tĂ« cilĂ«ve shĂ«nohen me mirĂ«njohje nĂ« kĂ«tĂ« botim.
Materialet e mbledhura, Sotir Pani i fotokopjoi me kujdes dhe me to hartoi njĂ« dorĂ«shkrim tĂ« cilit i vuri titullin “At e bir pĂ«r mĂ«mĂ«dhenĂ«”. KĂ«tĂ« ja kishte sugjeruar nĂ« vitin 1965, nĂ« fshatin DardhĂ«, Prof. Skender Luarasi. NĂ« njĂ« dorĂ«shkrim qĂ« shkrimtari i njohur aso kohe i dergoi Sotir Panit, kujtonte me nderim Vasil Panin, i cili i kishte dĂ«rguar njĂ« letĂ«r e para pĂ«r SkĂ«nder Luarasin qĂ« ndodhej nĂ« kampin e pĂ«rqĂ«ndrimit nĂ« FrancĂ« nĂ« vitet 1939-1943.
“Edhe pse nuk e njoha personalisht Vasilin,- shkrua
nte S. Luarasi – mua Vasil Josif Pani mĂ« ka mbetur nĂ« kujtesĂ« si shĂ«mbĂ«ll i qytetarit shpirtmadh qĂ« i jep dorĂ«n shokut nĂ« nevojĂ«”.

* * *



Shtëpia e Panajve në Dardhë të Korçës.

Kur mblodhi tĂ« gjitha materialet qĂ« i duheshin pĂ«r tĂ« realizuar dĂ«shirĂ«n e tij pĂ«r njĂ« muze nĂ« fshatin DardhĂ«, Sotir Panit ju ngulĂ«n sytĂ« nĂ« njĂ« fotografi tĂ« vjetĂ«r, ku mergimtarĂ« e pjestarĂ« tĂ« FederatĂ«s “Vatra” kishin dalĂ« nĂ« njĂ« bulevard nĂ« Boston tĂ« pĂ«rcillnin Josif Panin qĂ« kthehej pĂ«rgjithmonĂ« nĂ« ShqipĂ«ri nĂ« vitin 1922, pas 18 vjetĂ«ve veprimtari atdhetare nĂ« AmerikĂ« ku kishte bĂ«rĂ« emĂ«r e gĂ«zonte respektin e mbarĂ« komunitetit shqiptar.
I paketoi me kujdes fotografitë e shumta, që të mos i dëmtoheshin gjatë udhëtimit. Mori me vehte dhe flamurin që kishte qëndruar 75 vjet në shtëpinë e Panëve në Dardhë. Atë flamur e kishte marrë dikur me vete, kur u kthye në atdhe, gjyshi Josif dhe e ngrinte në Dardhë çdo 28 Nëntor deri ditën që vdiq. I mbeti stafetë ky flamur Sotir Panit. Me të erdhi në Amerikë në 1995, e sa herë kthehet në atdhe nuk harron ta marrë me vehte e ta shpalosë në ajrin e freskët e jetdhënës të Dardhës.
Po ngritja e muzeut nuk ishte një punë që mund të bëhej vetëm, ndaj i erdhën në ndihmë pjestarët e familjes. Bashkë me të shoqen, mësuesen Margaritë, të birin Andrean me nuse Saida mori sërisht rrugën për Shqipëri në maj të vitit 2006. Ndaluan vetëm dy ditë në Tiranë dhe të tretën shkelen pragun e shtëpisë së Panajve në Dardhë. Ishte një stinë e bukur, plot lule. Një stinë që të ndizte dëshira e të frymëzonte.


Sotir Pani me bashkfshatarin e tij dardhar Kiço Çeku duke biseduar për muzeun.

Shtëpija është dy katëshe. Në katin e poshtëm është dhoma e ndenjës dhe e gatimit. Në katin sipër është një dhomë e një sallon i madh, të cilin vendosi ta ktheje në muze sepse ishte vëndi më i hapur e më i përshtatshëm i shtëpisë. Ka plot dritare prej ku gjatë gjithë ditës hyn dritë e plotë.
Pasi i vendosën me kujdes fotografitë e materialet dokumentare në stendat e përgatitura, Sotir Pani dhe pjestarët e tij të familjes hapën dyert e shtëpisë, njoftuan bashkfshatarët e pushuesit e shumtë që vizitojnë Dardhën gjatë stinës së verës dhe organizuan një inaugurim që papritur u kthye në një ngjarje për fshatin turistik.
Kjo ngjarje, sado e thjeshtĂ« nĂ« dukje, nuk mbeti jashtĂ« interesit tĂ« mediave lokale e kombĂ«tare. U gjendĂ«n nĂ« DardhĂ« ekipi i televizionit tĂ« Korçës dhe televizionit me qĂ«ndĂ«r nĂ« TiranĂ« “Koha”, tĂ« cilĂ«t pĂ«rgatiten emisione tĂ« veçanta. U intervistuan Sotir Pani, i biri Andrea me tĂ« shoqen e tij Saida, e cila megjithese e huaj, bijĂ« marokene, foli me njĂ« shqipe tĂ« pastĂ«r me admirim pĂ«r DardhĂ«n e banorĂ«t e saj.






Andrea, i biri i Sotir Panit, duke u treguar vizitorëve fotografitë dhe dokumentat historike të muzeut në shtëpinë Panëve në Dardhë.

Ata qĂ« e pĂ«rgĂ«zuan ishin tĂ« shumtĂ« e Sotiri ka dĂ«shirĂ« ti pĂ«rmendĂ« tĂ« gjithĂ«, gjĂ« qĂ« Ă«shtĂ« e pamundur nĂ« njĂ« shkrim, por veç nuk mund tĂ« rrijĂ« pa kujtuar me mirĂ«njohje; Teodor Laçon, dardhar, ambasador i ShqipĂ«risĂ« nĂ« MoskĂ«, shkrimtarin Kristaq Balli, Ilmi Bejkon me tĂ« shoqen Valtrant, ardhur pĂ«r pushime nga Gjermania, Niko Ballin kryetar i shoqĂ«risĂ« “Shpresa” dega Korçë, Agim Çilin, drejtor stacionit tĂ« ZoteknisĂ« nĂ« Korçë, Xhustina Pojanin, Jorgo CacĂ«n, Manol LenĂ«n, Tomi Pikulin e tĂ« tjerĂ«.
Shkrimtari Teodor Laço në përshtypjet e tij ndër të tjera shenoi:
“Ngritja e njĂ« dhome muze nĂ« shtĂ«pinĂ« e tij nuk i sherben vetĂ«m DardhĂ«s, por gjithĂ« vendit sepse figura atdhetarĂ«sh e gazetarĂ«sh si Josif e Vasil Pani i pĂ«rkasin historisĂ« mĂ« tĂ« ndritĂ«shme tĂ« gjysmĂ«s sĂ« parĂ« tĂ« shekullit XX, i pĂ«rkasin asaj kohe qĂ« kish mĂ« shumĂ« nevojĂ« se pĂ«r çdo gjĂ«, pĂ«r idealista e martirĂ« tĂ« çeshtjes kombĂ«tare.”

* * *


…NganjĂ«herĂ«, kur kalojne vitet, jeta tĂ« duket si njĂ« imazh nĂ« celuloid. FalĂ« memories njerĂ«zore, cdo gjĂ« e bukur dhe e mirĂ« mbetet. NĂ« atĂ« memorie Ă«shtĂ« regjistruar fĂ«mijĂ«ria, rinia, jeta punĂ«t e pasionet, vendet ku je lindur e ku je rritur e ku jetojnĂ« shumĂ« njerĂ«z, prej tĂ« cilĂ«ve e pĂ«r tĂ« cilĂ«t ruan kujtime tĂ« bukura qĂ« nuk mund tĂ« harrohen.
Se ja, Sotir Pani jeton sot nĂ« qytetin me emĂ«r tĂ« madh nĂ« AmerikĂ« e nĂ« botĂ«, Boston, me tĂ« shoqen Margarita, me djemtĂ« Vasili e Andrea qĂ« kanĂ« krijuar familje, me nipĂ«r e mbesa, mĂ« nĂ« perĂ«ndim, nĂ« qytetin e Usterit jeton e motra Dhoksia Tollko, kaq shumĂ« njerĂ«z pinjollĂ« e familjarĂ« tĂ« Panajve tĂ« DardhĂ«s sĂ« Korçës, mjaft prej tyre me shkollĂ« tĂ« lartĂ« e nĂ« shoqĂ«ri tĂ« nderuar, sa do tĂ« krenoheshin edhe gjyshi Josif edhe babai Vasil, por veç larg prej ShqipĂ«risĂ«, larg prej DardhĂ«s, larg prej trojeve tĂ« parĂ«ve, e meraku si baba e si gjysh e shtyn tĂ« mendojĂ« se herĂ« pas herĂ« duhet marrĂ« udha pĂ«r Atdhe. E kĂ«to udhĂ«time duhet ti ndĂ«rmarrĂ« jo vetĂ«m pĂ«r vete nga tundimet e shpirtit si mĂ«rgimtar, por edhe pĂ«r tĂ« tjerĂ«, madje tĂ« marrĂ« me vehte edhe ndonjĂ« nip a mbesĂ« qĂ« nuk e dinĂ« çfarĂ« Ă«shtĂ« Dardha, t’a njohin jo vetĂ«m DardhĂ«n por ta njohin e duan mbarĂ« ShqipĂ«rinĂ«.
Ndodh ta shohin shpesh miqtĂ« e tĂ« afĂ«rmit Sotir Panin tĂ« marrĂ« rrugĂ« nga Bostoni pĂ«r nĂ« Atdhe, e t’i thonĂ« “ Po rrugĂ« e gjatĂ«, o Soto, si nuk u lodhe, po je dhe i moshuar tashmĂ«, o njeri…“!
Sotirit nuk i mungon njĂ« buzĂ«qeshje dashamirĂ«se dardhare me fjalĂ«t qĂ« i burojnĂ« nga mĂ«nçuaria e moshĂ«s: “Nuk lodhet njeriu duke rĂ«ndur pas dashurive”! E pastaj shton “ Si tĂ« mos vete nĂ« DardhĂ«? Si tĂ« lodhĂ«m kur Dardha Ă«shtĂ« jeta ime. Atje kam varrin e gjyshit Josif Pani. E jo vetĂ«m tĂ« gjyshit…”.

KĂ«ndej babanĂ« e andej gjyshin, dy dhèra qĂ« dashuria njerĂ«zore i bashkon. Ka tĂ« drejtĂ« Sotir Pani.Ky Ă«shtĂ« fati ynĂ« si emigrantĂ«. Nuk duhen shkĂ«putur lidhjet ndryshe humbĂ«m e u tretĂ«m nĂ« kĂ«tĂ« dhè tĂ« huaj qĂ« tashmĂ« Ă«shtĂ« bĂ«rĂ« dheu ynĂ« i dytĂ«, por veç, si mĂ«rgimtarĂ« e si shqiptarĂ«, na trokiti fati tĂ« kemi dy Atdhe, ndaj sa tĂ« kemi frymĂ« nuk duhet tĂ« lodhemi duke rendur pas dashurive, kĂ«ndej e andej Atllantikut, ne shqiptarĂ«t…

Boston, nëntor 2006
www.traboini.com

24 January 2007

TURKOKALLET

Hasan Riza Pasha, komandanti turk, do na shfaqet me nje shtatore ne mes te Shkodres duke na i lene herojt kombetare pas bythe

nga KOLEC TRABOINI

Ne mes te Tiranes eshte nje statuje e shemtuar e nje turkoshaku, Sulejman Pashes, ndersa Shkodra per karshillek si e kundershtoi vendosjen e bustit te Nene Terezes ne hyrje te qytetit ben kabull me ngrit ne mes te Miletbaces shtatoren e turkut Hasan Riza Pasha, me parate e Turqise, kur vendi e kryevendi ne qender te Shkodres nuk u takon Hasaneve te Turqise por Ded Gjo Lulit e trimave te Hotit, qe me luftrat, trimerine e gjakun e tyre, bene qe emri i Shqiperise dhe i kauzes shqiptare te degjohej kudo ne Europe, madje dhe ne Amerike duke cilesuar se malsoret i kthyen vatrat e trojet e tyre te pergjakura ne Termopilet shqiptare.
Natyrisht Hasan Rizase nuk i duhet harruar akti qe beri e per kete mjafton nje pllake perkujtimore ne bedenat a hyrje te kalase se Rozafes. Dua te them se nuk kam kurrfare urrejtje per Hasan Rizane, edhe per faktin sepse im ate gjate Rrethimit te Shkodres ka bashkpunuar me te per te organizuar rezistencen kunder rrethimit malazeze.
Mirepo a ngopen me nje pllake turkokallet ( sic thoshte Lasgushi) e Tiranes e te Shkodres?
Mire e kishte nje shkodran qe ne nje shkrim te shkurter plot indinjate, thoshte se ky akt eshte faqja e zeze e Shkodres, qe i le turkokallet te ngreje shtatoret e pushtuesve( sepse Hasan Rizaja ka ardhur ne Shkoder si pushtues e qellimi i tij paresor nuk ka qene pavaresimi i Shqiperise por nxjerrja e forcave ushtarake turke pa u demtuar nga rrethimi e per ti kthyer me pas ne Stamboll.).
Le ta dime mire se nje popull qe i ngre permendore pushtuesve, ai eshte harrami i vetes. Sipas ketyre turkomemurve te politikes e te pushtetit, me kot lodhet ne perpjekje te stermundimeshme per te na shfaqur europian kah indentiteti, Ismail Kadare, kur shkrimtari yne me emer ne bote, qofte dhe vetem per kete meriton nderimin prej nesh si shqiptare, e jo te ndragemi duke u marre ligesisht e krejt amoralisht me jeten personale te tij apo te familjes. Nuk jam ithar i Kadarese, me jane dukur neveritese rrokanisje servile librat e Shaban Sinanit e Maks Velos per ta bere me cdo kusht shkrimtarin krejt pa arsye e nevoje disident. Si kunderveprim u ndez flakadanin antikadare, absurd edhe ky. Sepse nuk mund as ta mbrojme e as ta sulmojme Kadarene me flamure haxhiqamiliste apo turkoshake ne dore se behemi qesharake ne sy te botes. Ka plot menyra per te bere kritika letrare te kulturuara.
Desha te shtoj se,
ka plot emra shkodranesh e venecianesh trima qe i ka permendun Marin Barleti ne vepren e vet, te cilet per 10 vjet u qendruan hordhive mizore te lindjes, ju kujtoj nje emer "nje burre i urte e trim Jakob Moneta", “Arkitekt Donati komandanti i artilerise se keshtjelles”, ne rezistence dhjete vjet qe nuk jane 10 dite, dhe kurrkund ndonje pllake perkujtimore per ta nuk ka. Emrat nuk ua di kurrkush, nderkohe qe emrin e Sules me brekushe Anadolli ne mes te Tiranes e di gjithkush. U jane prere kokat 300 djemeve te rinje luftetare qe mbrojten Kalane e Drishtit te cilet, te mbetur pa buke e pa uje u dorezuan ne bese. Por besen e dhene turqit e hengren me buke dhe u prene kokat nje e nga nje djemeve shqiptare te Drishtit, ne portat e kalase se Shkodres, qe ti dekurajonin mbrojtesit qe nuk trandeshin. E kurrkund nje tabele a nje pllake per 300 koka luftetaresh shqiptare nuk ka. Madje as ne Drisht ne muret e kalase se lashte qe e rrenuan hordhite mizore te pushtuesve osmane, nuk ka. Po fundja le te parodizojme mentalitetin e turkokalleve tane…E pse te kete buste e pllaka per luftetaret shqiptare? A nuk jane mjaft keto te Suleve e te Hasaneve te osmanise.
Ded Gjo Luli e Hasan Prishtina, Hil Mosi e Kole Idromeno, Nik Gjelosh Luli e Mirash Luca, Kol Ded Ded Gjo Luli e Kol Marash Vata,
le te presin, do tu gjej bashkija e Shkodres mbas nja 25 vjetesh ndonje skute, qe te mos t'i dije e mos t'i shohi kurrkush.
Desha te ve ne dukje se ne vitin 1990 kam realizuar nje film dokumentar “Deshmi nga Barleti” me skenar e regji timen dhe operator Ibrahim Kasapi piktor Gazmend Leka, qe eshte shpallur filmi me i mire i Kinostudios per ate vit, e ky film rri i harruar per tu prishur ne arkivat e Albafilmit sepse kurrkush nuk merr persiper ta shfaqe neper evinimente historike, sepse ne ate film shqiptaret luftojne kunder turqeve.
Shtrohet pyetja se shqiptaret luftuan thjeshte per trill apo me gjakun e tyre mbrojten lirine, familjet e atdheun e vet. A ishin a nuk ishin turqit pushtues te Shqiperise per peseqindvjet. E ne qofte se ndokush e ndjen vehten turk, e urren qendresen shqiptare, ai shume mire mund te shpallet minoritet, e kurrkush nuk mund ti imponoje as urrejtje e as dashuri. Dikush do te thote se kete kapitull e ka mbyllur Zogu me nje akt marrveshje me Turqine qe te gjitha ata qe ndjeheshin turq te iknin ne Turqi. E verteta eshte se megjithese ka patur plot turq ne Shqiperi, shume pak kane ikur sepse kishin ne Shqiperi prona. Zogu atehere te gjitha ata qe mbeten i quajti zyrtarisht shqiptare. Mirepo historia ka treguar se kombesia nuk mund te behet e cbehet me dekrete, se akti i Ahmet Zogut mund te duket nacionalist por ne te vertete ishte nje akt qe ne aparence e mbyllte nje kapitull, ate te minoritetit turk ne Shqiperi, por qe nuk mund te shuante aq lehte lidhjet shpirterore me rrenjet e vjetra ne Stamboll. E ja ku tashme nen emrin e nacionalisteve shqiptare na shfaqen turkokallet sa ne Tirane ne Shkoder e gjetke, madje duke u a prishur mendjen edhe turmave e duke u fshehur pas perkatesise fetare.
Kurre nuk te mbushet mendja se nuk ka ende qytetare shqiptare me origjine turke ne Shqiperi qe kane aspiratat e tyre ne lidhjet me Turqine e mbare Arabine. Ne kete rast krejt me e mire do te ishte qe ata te kishin shoqaten e tyre, boterisht te njohur, legalisht te miratuar, se sa te tille njerez me gjak e mentalitet turk, te veprojne ne emer te shqiptareve e ti manipulojne shqiptaret e besimit mysliman duke folur ne emer te tyre.
Nje nene e mocme shkodrane myslimane u ndodh perballe pyetjes se si e bete ket pune ju shkodranet qe e kundershtuat vendosjen e bustit te nene Terezes. Nena shkodrane nga nje familje e nderuar atdhetare myslimane e Shkodres tha: “Moj nane, jua ktheu ajo, kqyrni mire se ata qe e kane kundershtue nane Terezen nuk jane shkodrane…”
Ndoshta ne kohen e Zogut ai ligj i riatdhesimit te turqeve ka qene i mire, mirepo per kohen tanivoneshme po tregon se ai ligj me shume ka prishur se ka ndrequr pune.
Sepse kurrkush nuk do te thoshte se shqiptaret e shkodres, shkodranet kombetar( pavaresisht fese) e kane kundershtue vendosjen e bustit te Nene Terezes, por do te thonin se shoqata e minoritetit turk shpreh kundershtine e vet. Mirepo kush do tua varte atyre?
Tani kemi nje realitet te tille. Tashme ne nuk kemi minoritet turk cfare do te ishte fare e thjeshte e pa probleme, por nje amalgame ne thelb turke e ne shfaqje shqiptare, pra turkokallet te cilet flasin ne emer te shqiptareve e mjerisht ne emer te shumices sepse e indentifikojne vehten me mbare popullsine myslimane, cfare eshte nje absurditet.
Mirepo turkokalle nuk ka vetem ne turmat, ka ne radhe te administrates, te politikes, te shtetit, te klerikeve e kudo e te gjithe keta, turkokallet e sotem, te pushtetit, te polikes, por edhe ata qe manipulojne turmat injorante, e urrejne cmendurisht historine e Shqiperise. Jane pikerisht keta qe e futen Shqiperine ne Kotecin e Vendeve Islamike pa ju bere syri terr.
Prandaj rri per shtate pale qejfe Sulejman Pash Turkoshaku me brekushe ne mes te Tiranes, e per kete Hasan Riza Pasha, komandanti turk, do na shfaqet me nje shtatore ne mes te Shkodres duke na i lene herojt kombetare pas bythe…
Mjer Shqiperia ke ka ne krye, e mjer ai popull qe le turkokallet te tallen me gjakun e bijeve te vet martire duke i mohuar ata e duke vene ne peidestal pushtuesit qe na kane mbajtur nen zgjedhe pese shekuj.

Boston
2007
www.traboini.com

KRUNDET E ENVER HOXHES

KRUNDET E ENVER HOXHES


- Elegji per moralin politik -


Shkruar nga KOLEC TRABOINI

Padyshim qe tere thelbi i prapsive ne shoqerine shqiptare konsiston pikerisht tek mungesa e moralit tek ata qe mund ti quajme "burra shteti" apo "burra te politikes". Mirepo cfare kerkojme ne ne kete mocal te madh te pasdiktatures ku vec bretkoca e kallamishte ka. Kerkojme "Brave man"? E ku ti gjesh ata nacionaliste e idealiste( si Hasan Prishtina per shembull) qe shpenzuan edhe kacidhen e fundit per kete Dhè e per kete Popull. Ata kane vdekur. Ca i mori zoti, ca te tjere u vrane, me shume prej te veteve se prej hasmit.
Ata cfare mbeten gjalle, a linden nen diktature, kane kaluar te gjith
e neper shtratin e Prokustit. Nuk eshte fjala se u ishte percudnuar trupi, por me e keqja u ishte mpakur shpirti. A thene ndryshe ishin si ata kuajt, qe te rrahur prej te zoterve, nuk benin me per kaloshin, por vetem per kale karroce.Vec ky tipar nuk eshte vetem rezultat i nje gjysemshekulli dhune, por eshte ne thelb me i kahmotshem.
Nje soj njerezish prej races sone shqiptare, historikisht ishin mesuar
ti benin hosana pushtuesit shekuj te shkuar. Jo pak ishin pershtatur aq rehatshem ne rrethet e pushtuesve otomane, saqe na u bene vezire per te shtypur popujt e tjere te Perandorise Otomane pa perjashtuar edhe te vetet( cfare e bene me zell te madh), na u bene pashallare e cfare nuk u bene e sot madje per faqe te zeze historianet tane mburren. U mpleksen kaq shume me pushtuesin, kjo skote kameleonesh, sa me zor u ndane prej tyre ne 1912. A nuk e zbuan Vidin e ngriten flamurin e ish pushtuesve me thirrjet "Duam baben!". Dhe e donin vertete...
Kur Shqiperia e konsolidoi ne mvetesine ( fale Austro-Hungarise e me pas Amerikes), prap u gjenden njerez te hosanave qe ju mpleksen qeverive qe ndrroheshin, madje ju gjenden ne Hosana Baraba Esat Pashe Toptanit, me pas farefisit te tij Ahmet Zogut, qe nuk e kishte per gje te vinte agjentet e vet per te vrare burrat e kombit, apo te varte ne litar , tek Fusha e Druve ne Shkoder madje edhe prifta si Dom Gjon Gazulli me 5 mars 1927. Sot emrin e Zogut vrases e ka nje bulevard ne Tirane por emrin e priftit martir nuk e gjen kurrkund, madje as te vellait te tij, po prift, Dom Nikoll Gazulli, albanolog e gjuhtar me emer ne historine e gjuhesise, qe e vrane kriminelat e ndjekjes te Enver Hoxhes ne pranvere 1946.
Njerezit e hosanave, ata qe i lepiheshin pushtetit dhe perfitonin prej tij do te vazhdonin te mbijetonin edhe ne kohen e pushtimit fashist e nazist. Se, kishte nga ata qe e priten Musolinin me arme, por edhe nga ata qe e priten me lule. Kronikat jane ne arkivin e Albafilmit e ato nuk te lene te kesh kurrfare medyshje. Cudia me e madhe shqiptare do te vinte pas pesedhjet vjeteve, pas vitit 1990 kur jo pak prej puthadoreve me te zjarrte te pushtuesve fashiste e naziste na u shpallen heroj e martire ne pluralizem. ne keto pushte puthadoret e diktatorit cfare do te
benin. Do te pershtateshin edhe ata sic ne kohen e diktatures u pershtaten fort mire ky lloj insani. Fakti qe e qame e u qurrosem aq shume kur theu qafen per ne ferr diktatori, tregonte se na i kishin shplare trute aq mire( ca madje me deshire te cpengueme) sa ishim kthyer ne nje soj urithesh, te cileve erresira ku jetonin u dukej komoditet.
Kur erdhi dita per tu cliruar nga skllaveria e erresires, drita na verboi me shume se syte, mendjen. U leshuam si te marret te djathte e te majte, te shkatrrojme cdo gje mbi faqe te dheut. Ca nga urrejtja qe u kishte verbuar gjykimin, ca per te fituar nje deshmi se megjithese i kishin sherbyer me zell diktatures ishin reabilituar ( madje keta u treguan me te zellshem ne shkatrrim). Cdo fabrike e uzine, cdo shkolle e cdo spital e klasifikuam si prone e diktatorit dhe jo si rezultat i djerses e mundit tone te perbashket. O burra te shkatrrojme me themel. Dhe e kthyen ne pluhur te gjithe "bazen materiale te socializmit", duke harruar se duam nuk duam, qe te hash duhet te punosh dhe cekun e bardhe pa mund e pa djerse kurrkush ne bote nuk ta jep vec demagogjia politike.
U krijuan parti. E parti do te thote pushtet. E pushtet ne konceptin e njerezve te mesuar me hosana do te thoshte perfitim e mireqenie personale. U sulen te gjithe te hynin ne parti. Ca djathtas e ca majtas, ca nga bodrumet e ca nga hatllat, vec te kapeshin pas ndonje karrikje a kolltuku. Kush ishte i velur prej emrit Parti, kush ishte dritheruar prej tmerrit te Partise, iku nga syte kembet neper bote duke menduar vec per buken e gojes, sepse idealet ishin perdhosur aq shume, saqe fjala politike ishte sikur te thoshje rruspi.
E keshtu kur lindi pluralizmi, ne te cilin politika beri buke me krundet e Enver Hoxhes.
E krundet e Enver Hoxhes, te ndara ne parti, nisen te luftojne me njera tjetren me egersi te pashoqe sepse keshtu ishin mesuar me lufte klasash. Thua ne barrikaden kundershtare nuk kishe shqiptare, krunde si vehten, por bash armiqt e pushtuesit turq, serb apo greke. E paradoksi eshte se me armiqt shekullore ta zeme serbet, mund te benin kompromise( nafte) por me shqiptaret e partise kundershtare nuk leshonin p
é. Nuk leshonim pé se po na e moren pushtetin, iku mireqenia, ndersa kompromisi me serbet ishte mireqenie e garantuar, gjendeshe apo nuk gjendeshe ne pushtet.
Brenda ketyre krundeve partiake, kur parti e re populiste na erdhi ne pushtet, u emruan qeveritaret, diplomatet, prefektet, shefat, drejtoret. Kur erdhi puna qe nje parti e krundeve te djathta mori rrakapjekthi prej marrezive piramidale, pjesa me e madhe e aparatcikeve te saj bene si mijt, te cilet e braktisin te paren anijen qe mbytet. E keta minj te majmosur tashme, kur e pane se kali i pushtetit te partise populiste ra pa fryme, nxituat ti heqin patkojt. Dhe ja hoqen pa frike e pa zori... Tani a mund ne te kerkojme qe kjo lloj mase amorfe e pa kurrfare idealizmi, te respektoje parimet morale e dinjitetin politik. Ne mund tua kerkojme, por ata te mesuar historikisht, te trasheguar mbase edhe nga trungu i fisit Hosana Baraba nuk mund te heqin dore nga zanati per t'ua hequr patkojt kuajve te ngordhur te pushtetit e politikes.
Nuk dua te ofendoj asnje prej personave qe me poshte do te permend me iniciale, por vetem ti sjell per te ilustruar nje realitet absurd, mungesen e dinjitetit ne sferen e politikes dhe te hallkave te pushtetit ne Shqiperi.
Kryeministri A.M. pasi perfitoi 6 vjet kolltukun e kryeqeveritarit e me kokefortesi te Presidentit nuk u hoq nga ai post, kur tere populli kerkoi doreheqjen e tij, me pas, kur Berishes i ra rrisku te udhehiqte opoziten, ky A.M. pra, doli ne opozite me opoziten e kunder mbrojtesit te vet, i cili paradoksalisht, per hir te kryeministrit, pranoi te digjej Shqiperia ne trazirat e vitit 1997. Shtroj pyetjen a ka te drejte morale ky ish kryeminister te llomotise per politiken nepermjet gazetave qe e dhe ato nuk e njohin moralin politik? Kush u beson akoma altoparlanteve te ndryshkur?!
Nje person thua anonim u katapultua si ne kryeministri si funksionr i larte. Kur qeveria e tij u rrokanis, ky na u shfaq tashme si nje oponent duke hedhur tere letyrat mbi ish partine e vet me epitetin demokratike, e kurrnji fjale mbi kundershtaret politike qe ja kishin marre pushtetin perdhunshem nen moton bolshevike, dhune kunder dhunes, cfare e ktheu demokracine e pluralizmin ne nje ferr per qytetaret qe nga frika e pasiguria si te vetmin shpetim pane udhen e mergimit, qofte dhe ne rrezik te jetes se vet e te familjeve.
D. Sh., duke mos pas kurrfare aftesie na u gjend minister, nje minister qe nuk pertonte te pervishte menget e te grushtonte gazetaret ne kafenete e Tiranes, ky pra, si i voli fiqte, mori spaten ti binte trungut...iku nga partia e vet demokratike e formoi nje parti fantazme me nuanca pro mbreterore. Madje u mpleks edhe me Leka Zogun e zogistet ani pse ata shfaqeshin si fantazma politike. Mos pyesni ku jane idealet sepse eshte nje pyetje qe i ngatrron keq analfabetet e politikes.
Nje ish ambasador i emruar nga Berisha ne Turqi, shfaqet sot si analist dhe tere forcen e vet, tashme ne nje fushe te re, larg diplomacise, e perqendron ndaj ish partise e qeverise se vet prej te ciles perfitoi jo pak.
Nje tjeter u emrua ambasador ne Amerike, dhe gjate gjithe karieres diplomatike e mbrojti me fanatizem partine e vet demokratike madje mori nen mbrojtje edhe prapsite e ushtrimit te pushtetit dhe, kur partia e pushteti qe e vuri ambasador u gremis, doli dhe ky ne opozite me te vetet.
Ne partine kundershtare, socialiste, ndodh pak a shume e njejta gje. I dolen kundra Nanos te gjitha ata qe ishin beniaminet e Nanos qe ky i ushqeu si dadua femijen me tamlin e pushtetit. Mjel Shqiperine e ushqe tarafin e miqesine, packa se keta te fundit kur te kish mbaruar qumeshti do t'ja hedhnin kryetarit te vet tasin ne koke.A nuk i degjoni si ulurijne kunder Nanon nanoxhijte dhe ata qe i lepiheshin zonjes se tij neper koktej pijanikesh.
Prandaj themi se e drejta morale eshte nje nocion qe ne Shqiperi nuk njihet. E ne kete sfond teper te trishte te jetes shqiptare nuk eshte cudi qe nje njeri pa kurrfare principi moral ne politike, pa kurrfare ndjesie ndaj interesave kombetare, nje puthador i Millosheviqit, i cili vetem pak kohe para se ky te niste fushaten e gjenocidit me te madh qe ka pare populli shqiptar ne Kosove, ta shpallte vrasesin serb pellumb paqe kur tha se "Millosheviqi, qe ka ditur te beje luften, di dhe te beje paqen". Vetem kjo shprehje duhet ta kishte zhdukur kete politikan te paprincipte nga skena shqiptare nga politika, nga gazetat e televizioni..
Por jo, krundet e Enver Hoxhes qe sot bejne politiken gjysma-gjysma ne Shqiperi kerkojne ta bejne President teneqen e shpuar e te ndryshkur. Le ta bejne. Allaversen...Ne qe jemi larg Shqiperise, te pakten kemi te drejte te mburremi per faktin se kurre nuk ja kemi futur thiken pas shpine Atdheut, sic per gjashtembedhjet ka bere rasati i Partise se krimit dhe te dhunes qe e ktheu Shqiperine ne germadhen e Ballkanit dhe shqiptaret ne hije te vetvehtes, sa sot te vine te pabesueshme vleresimet plot shkelqim qe Bajronit dhe Edith Durhami
benin dikur per shqiptaret.

Boston 2007
www.traboini.com

PENDAGJELI I ARTE...

- Demkat qe hartojne e japin çmime -

Shkruar nga KOLEC TRABOINI

Jepet nje lajm se Ministria koglomerat e Kultures, Rinise e Sporteve se pas ankimeve te shumta per cektesine e dhenies se çmimeve Penda e Arte do te organizoje shpejt e shpejt dhenien e kater çmimeve te reja si me poshte:
Çmimin "Ismail Kadare" për librin e parë më të mirë të vitit - prozë ose poezi;
Çmimin "Musine Kokalari" për shkrimtaren më të mirë grua të vitit;
Çmimi "Gjergj Fishta" për shtëpinë botuese që kontribuon në botimin, vlerësimin dhe studimin e traditës të letërsisë shqipe dhe
Çmimin "Ali Asllani" për librin më të mirë të autorit që jeton në emigracion.
Mire behet qe organizohen dhenie çmimesh( me bollek tashma) por ato mos valle do te marrin rrjedhen e çmimeve te Pendagjeleve te Arte, ku ne konkursin e shtetit shqiptar gjysmat e çmimeve u jepen kosovareve.
Po nese Kosova ( ne vedi e pavarur) organizon paralelisht konkursin e vet Pendagjeli i Arte a do t'ja jape gjysmat( pra Gjysmagjelin e vet te Arte) shkrimtareve nga Shqiperia? Ne e befte kete Kosova, e nese matane Shkelzenit gjenden komisionere objektiv e me shije si Mark Marku ne Tirane, atehere te njejtet autore, marrin çmime edhe andej edhe ketej kufirit shqiptar-shqiptar...e keshtu dy gjysmat bejne nje.
Ka konkurse brenda shtetit, por ka edhe konkurse mbarekombetare. Qeveria shqiptare nuk ka ato atribute qe te zhvilloje as kulturen e as letersine ne Kosove, kur letersine e kulturen ne Shqiperi e ka burnut....Kosova jo me si shtet por edhe si kulture nuk eshte vilajet i Shqiperise. Eshte tjeter
pune qe ne marrveshje te perbashketa ne mes shtetesh e qeverish, organizohen konkurse te artit e letersise, apo dhe te bukurise, ku te perfshihen mbare shqiptaret e botes.
Nuk mendoj se duke i trajtuar problemet keshtu, cenojne sadopak atdhedashurine apo idealet nacionaliste stropjo te qeveritareve tane ketej kufirit, qe kane keshilltare do njerez qe frymezohen kafeneve, prane gotave te rakise e tymit te duhanit qe neper lokalet publike pihet per shtate pale qejfe. Kurrsesi.
Per çmimin"Ismail Kadare" qe do tu jepet fillestareve nuk kam cfare te them se Kadare eshte gjalle dhe ai i di punet e veta, por qe nje fillestar te marre çmimin me emrin e shkrimtarit, qe pretendohet te jete me i madhi i letersise shqiptare i njohur kudo ne bote, e kandidat i sahershem per çmimin "Nobel" se si me duket. Po kushedi, mbase ata te Ministrise se Kultures e kane marre izen e Kadarese e ne jemi te vonuar
Per çmimin "Musine Kokalari", do te thosha se para se te jepet nje çmim me emrin e kesaj figure te nderuar ne luften e paepur per demokraci, eshte e mira te botohet e plote vepra e saj qe fare pak njihet dhe te analizohet nese ajo si autore i ka vlerat artistike te mirefillta per te hyre ne historine e letersise shqiptare, por as nga e djathta e as nga e majta sepse po politizohet letersia krejt si ne kohen e monizmit. Pastaj, si u harrua Dora D' Istria, a, si te mos na shkoje mendja te japim nje çmim me titullin "Edit Durham" ne librat e te ciles jo vetem ngrihet lart dinjiteti dhe cilesite e shqiptareve, por edhe eshte mbrojtsja me e flakte e pavaresise dhe integritetit te Shqiperise ne shtypin europian.
Cmimi "Gjergj Fishta" u dashka dhene per botuesit.Po Gjergj Fishta nuk ka qene botues. Ka qene poet, ka qene satirik i pashoq, ka qene deputet, ka qene fetar por botues jo.
Tani te dalim tek çmimi "Ali Asllani" per Diasporen, nje çudi me tre pika.
Dime qe dikur ka qene nje çmim per Diasporen me emrin De Rada por qe kurre nuk u vu ne funksionim nga Ministria e Kultures, e cila ben sikur ky çmim nuk ka ekzistuar ndonjehere.
Si na u hoq De Rada e na u vu Ali Asllani, qe ka merita si poet e si prefekt i Vlores ne mos gabofsha, por nuk ka kurrfare lidhje me Diasporen. Nuk e dime qe ka qene mergimtar ndonje dite a ndonje nate Ali Asllani. Ka lidhje me se shumti me Vloren e rrethinat, ndoshta ky ka qene shkaku qe ndonje Demke ministrie, per ti bere qejfin ministrit vlonjat te Kultures, ja ka veshur çmimin e Diaspores Ali Asllanit, duke harruar krejt myteberrçe se Diaspora ka patur shkrimtare shume me te madherishem se sa Ali Asllani. E keta nuk jane pak; Marin Barleti, Marin Becikemi, Jeronim De Rada, Zef Serembe, Faik Konica, Fan Noli, Naim Frasheri, Anton Zako Cajupi, Filip Shiroka, Pashko Vasa, Viktor Eftimiu, Ernest Koliqi, Martin Camaj, Bilal Xhaferri e te tjere.
Zgjedhja e emrit te Ali Asllanit si çmim per Diasporen, venia e tij perballe ketyre figurave te medha te kombit e te letersise qe kane vepruar ne mergim, me shume se e nderon, e tkurr dhe e zbeh te shkretin Ali, qe nese do te ishte gjalle nuk do ta vinte vehten kurre para mjeshtrave te medhej te letersise shqipe.
Keshtu qe çmimi per Diasporen eshte nje mediokrritet per te mos thene nje turp ministror ne fushen e kultures. E se mos eshte vetem kjo...Ka edhe plot turpe te tjera, po kush po pyet. Turpin tashme e hane me buke edhe ministrat e arrnaustankultures e jo me Demkat qe hartojne e japin çmime.

Boston 2007
www.traboini.com

Udhë e mbarë Sizif! - nga Kolec Traboini


UDHĂ‹ E MBARĂ‹ SIZIF!

 Nga Kolec TRABOINI

Gjithkush e ka të drejtën e fjalës, të shprehjes së mendimit, të drejtën e shtypit, të drejtën për të shitur, e pse jo dhe të drejtën për t'u shitur. Që të mos keqkuptohemi, kjo e fundit nuk ka të bëjë me shitjen e trupit, siç bëjnë prostitutat e Europës lindore anë e kënd tregut të mishit të bardhë në Europen perëndimore, tashmë të bashkuar, por është fjala për të drejtën e shitmendjes. Këtë të drejtë e kanë thuaj të gjithë shqiptarët. Në është për të analizuar të drejtat e liritë e njeriut, mund të thuhet pa frikë se kjo e drejtë, ze vendin e parë në rrang kombëtar, është gjithëpërfshirëse. Se ja, shtypi sot është bërë vitrina më e përsosur e shitjes së këtij produkti kombëtar që quhet mend, por qe në magazinat, depot (back in stock), nuk ndodhet kurrgjë, çfarë mirëfilli do të thotë se në shesim edhe kur nuk kemi kurrgjë për të shitur.
Po kush është blerësi, kush është i interesuar për këtë lloj malli kallp, që nuk ka vlerë, që është veç ajër i çliruar në hapësirë e, për më tepër, kurrsesi më përmbajtje oksigjeni, por i pluskuar në mjediset shqiptare si gaz karbonik fort trullosës e paralizues.
Eshtë si ta këtë zënë njeriun qymyri, ndonëse kjo shprehje ka dy kuptime, atë real dhe atë figurativ. Në rastin në fjalë të zënies së qymyrit nga media, në përgjithësi, por shtypi bulevardesk në veçanti, janë në funksion të dy këto kuptime. Këtu hyn në punë edhe mpirja e trurit por në funksion është edhe dallgëdisja e mendjes dhe e zemrës pas djajve të së kaluarës që edhe sot pas dy dekada e ka lënë popullin në jerm.
Mpirja e trurit ka të bëjë me shokun që pëson njeriu kur për çdo ditë që ka falë Zoti, është i detyruar të ketë kontakt me fantazmat e përgjakura të së djeshmes. Këto nuk mjafton që u shfaqet njerëzve nëpër ëndrra të frikshme, kur kujtojnë çfarë kanë hequr, por kanë nisur të rihyjnë në jetën shqiptare në çdo hapësirë të mundëshme informative, dhe ngado që vete e ngado që shkon, i shtypuri i së djeshmes përballet me shtypësit e tij që fatalisht e ndjekin. E i shtypur nuk është një njeri i vetëm, por mbarë populli që është i dënuar psikologjikisht të mbajë mbi kurriz peshën e të djeshmes, peshën dhëmbjes sikur të mos i mjaftonte pesha e të përditshmes.
Ky populli ynĂ« tĂ« shfaqet si Sizifi, i dĂ«nuar pĂ«rjetĂ«sisht tĂ« ketĂ« nĂ« shpirt njĂ« barrĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«, tĂ« cilin sapo mendon se prej tij Ă«shtĂ« çliruar, Ă«shtĂ« media qĂ«, si tĂ« ishte Zeusi i mitologjise se lashte e mbĂ«rthen pĂ«r zverku Sizifin - popull dhe e ve sĂ«rish nĂ«n peshĂ«, nĂ«n mundim, nĂ«n torturĂ«. E vĂ« nĂ«n presionin psikologjik tĂ« sĂ« djeshmes, tĂ« dhunuesve tĂ« sĂ« djeshmes, tĂ« shtypĂ«sve tĂ« sĂ« djeshmes, qĂ« me armĂ« apo me ideologji vrisnin trupa e shpirtĂ«ra, i privonin njerĂ«zit nga e drejta pĂ«r tĂ« jetuar, masakronin lirinĂ« e mendimit e tĂ« shprehjes, ishin uzurpatorĂ« jo veç tĂ« pushtetit por edhe tĂ« ndjenjave, sepse tĂ« ekzekutonin edhe pĂ«r njĂ« cikĂ«l poezi, madje edhe pĂ«r  njĂ« poezi tĂ« vetme.
E tashmĂ«, kur mendohet se jo vetĂ«m fizikisht, por edhe shpirtĂ«risht u çliruam, metastazat kanceroze tĂ« sĂ« djeshmes kanĂ« pĂ«rfshirĂ« trurin e njĂ« kombi. Nuk ka gazetĂ« kombĂ«tare apo lokale, nuk ka stacion televiziv apo shtĂ«pi botuese tĂ« mos miklohet prej kĂ«saj flame tĂ« zezĂ«, prej kĂ«tij gazi nervaparalizues, prej kĂ«tij dhunimi qe i bĂ«het ndjenjave njerĂ«zore, pĂ«rdhunimi qĂ« i bĂ«het viktimave tĂ« sĂ« djeshmes.        
Na del edhe ndonjĂ« hafije sigurimi, dhe mbush faqet e shtypit me bĂ«mat e veta kur vriste e priste ndĂ«r radhĂ«t e nacionalistĂ«ve, e ndĂ«r ato tregime plot rrena e mashtrime spekulative, nuk harron t’i thur elozhe shefave si Kadri Hazbiu, duke i dhĂ«nĂ« atributet e njeriu shpirtmadh, kur dihet se Kadri Hazbiu ka qenĂ« organizatori e vrasjeve tĂ« sa e sa njerĂ«zve me urdhĂ«r nga lart. Dhe fati i tij u pĂ«rcaktua kur citoi nĂ« pleniumin e Komitetit Qendror se pĂ«r vrasjet e koloneleve me plumb nĂ« kokĂ« pa kurrfarĂ« gjyqi, ishte dhĂ«nĂ« urdhĂ«r nga Enver Hoxha. KĂ«to ky zoteria i sigurimit bĂ«n sikur nuk i di, ashtu si bĂ«n sikur nuk e di se Pal MĂ«lyshin, i mbetur nĂ« rrethim bashkĂ« me nacionalistĂ«t qĂ« i tradhĂ«tonte, e vranĂ« rrethuesit, shokĂ«t e vet tĂ« sigurimit, ndĂ«r tĂ« cilĂ«t ishte edhe ky zoteriu i kujtimeve. Ky sigurims nuk thotĂ« kurrkund se pjestarĂ« tĂ« familjes tĂ« Pal MĂ«lyshit nĂ« TiranĂ«, kurrĂ« nuk kanĂ« pranuar t’i flasin me gojĂ« kĂ«tij zotĂ«rie qĂ« hiqet si mik e shok i Palit. Merret me mend se pĂ«rse. Dhe, pasi e vranĂ«, ky sigurims bashkĂ« me Mehmet Shehun, prej kufomĂ«s sajuan heroin, sepse Pali i shĂ«rbente mĂ« shumĂ« i vdekur se i gjallĂ«.
Por nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m ky sigurims piku i helmit nĂ« median shqiptare. Ka plot tĂ« tjerĂ«. Madje edhe prej atyre qĂ« sot shiten krejt ndryshe nga çfarĂ« ishin, e kĂ«tyre urave u fryn sidokudo edhe Veli Llakaj ish shefi i shtabit tĂ« UshtrisĂ« qĂ« mbante nĂ« kĂ«mbĂ« me dhunĂ« diktaturĂ«n. Ky e zbukuron Hysni Kapon, i jep njĂ« nur ndershmĂ«rie e trimĂ«rie Kadri Hazbiut, e pikturon si model Petrit Dumen, apo edhe tĂ« tjerĂ« tĂ« cilĂ«ve mizoritĂ« ndĂ«r nacionalista nuk u shuan e nuk u a fal dot historia, paçka se hĂ«ngrĂ«n plumb edhe prej diktatorit.
Por ka edhe njĂ« soj tjetĂ«r malli qĂ« shitet nĂ« tendat e shtypit, njĂ« mall disi i veçantĂ«, sepse Ă«shtĂ« pak si mĂ« elegant, femĂ«ror, i njĂ« brezi qĂ« afron nĂ« aparencĂ« me frymĂ«n e kohĂ«s, modernitetin, por ndĂ«rkohĂ« Ă«shtĂ« buçitĂ«s e bubullues si nĂ« kongreset e rinisĂ« e tĂ« grave, ku dikur mbante fjalime farfuritĂ«se. Kjo zonjĂ« elegante bĂ«n demagogjinĂ« mĂ« tĂ« stĂ«rholluar, por edhe  mĂ« tĂ« pacipĂ« qĂ« ka parĂ« shtypi i shkruar i kĂ«tij vendi. Shfaqet si kundĂ«rshtarja mĂ« e rreptĂ« e Lady First e diktatorit komunist tĂ« vdekur, Ă«shtĂ« gati ta fusĂ« ( me fjalĂ«) tĂ« gjallĂ« nĂ« dhè, tĂ« gjitha tĂ« kĂ«qijat e kĂ«saj bote ajo i ka. 
Pastaj papritur kapërcen ylberin zonja L. dhe e ngre lart në yje diktatorin, vjehrrin e saj. E mburr, e nxjerr të pafajshëm si një engjëll, një njeri që përkujdesej për çdo gjë, që i dhimbsej populli, ( mirë që nuk thotë se qante për popullin), por ishin të tjerët që e kishin izoluar... kanibalin e shekullit shqiptar.
Lexuesi tromakset kur i paraqiten tĂ« tillĂ« maskarada publike dhe pyet vehten se, a ka pasur ndonjĂ«herĂ« diktaturĂ«, apo ka parĂ« njĂ« Ă«ndĂ«rr tĂ« keqe dhe kaq. TĂ« besojĂ« vjehrrĂ«n apo tĂ« besojĂ« nusen? Po tĂ« dyja njĂ« vrimĂ« i bien kavallit pĂ«r Enver HoxhĂ«n, por veçse nusja nga qĂ« nuk e do vjehrrĂ«n, i shfaqet si shtriga e pĂ«rrallĂ«s para pasqyrĂ«s. Dhe bamp thyejnĂ« pasqyra. Edhe vjehrra edhe nusja. Dhe tĂ« dyja thonĂ« se Makbethi qĂ« vdiq ka qĂ«nĂ« i mirĂ«, zemĂ«rbardhĂ« si babush pĂ«rralle.  Te dyja perpiqen ta bindin popullin se Makbethi ishte njĂ« kukull, vĂ«rtetĂ« kishte njĂ« kamĂ« tĂ« pĂ«rgjakur por, ai nuk ishte gjak prej vĂ«rteti, por lĂ«ng luleshtrydhesh.
Populli rri urtĂ«, nĂ« ka njĂ« dhjetĂ«she, ulet nĂ« ndonjĂ« kafene rruge, lexon faqet e gazetĂ«s, ku pĂ«rzihen lĂ«msh prostitutat dhe ish gjeneralĂ«t, droga dhe macet, lypsaxhiu dhe ministri, e djeshmja me tĂ« sotmen, tĂ« vdekurit me tĂ« gjallĂ«t, varret e pĂ«rdhunuara me kullat e Arabit, gropa e Ajdinit me kryetarin jordanez tĂ« homoseksualeve.  
I lexon tĂ« gjitha populli e pyet vehten si i marri: Po pĂ«r mua pse nuk flasin?! Dhe pret t'i venĂ« njĂ« gur tĂ« madh nĂ« shpatull e, tek merr tĂ« pĂ«rpjetĂ«n pĂ«r nĂ« mal, t’i thonĂ«: 
"Udhë e mbarë, o Sizif!".

2006-2014

PARLAMENT APO HANI SALO KALIT?!

“NĂ« pĂ«sofshin gjĂ« robt e mi, do tĂ« pergjigjesh ti Ali.“

Shkruar KOLEC TRABOINI


Ka qënë dikur në Shkodër, mbase para një shekulli, një han me nam të madh. Aty qëndronin si bujtinarë njerëzit bashke kafshët. Si të thuash ishin motelet e asaj kohe. Kaq rrëmujë kishte në atë han me dy porta, sa edhe sot e kësaj dite kur dikush vë re se diçka nuk shkon mirë, thonë, u bë si në Hanin e Salo Kalit. Nuk do të më kujtohej kurrë Hani i Salo Kalit sikur këto ditë të mos bëhej lesh e li parlamenti ynë.
Thënë hapur ky parlament është kthyer vertetë në një han me dy porta, ku nuk e merr vesh se ku janë jatakët për njerëz e ku janë grazhdët për kuajt. Ka pesëmbëdhjetë vjet kjo histori. Thamë se mësuan mënd këto vitet e fundit, thamë se u poqën nga trutë e kokës pas 97-tës, por këta po digjen e përvëlohen pa mësuar kurrgjë.. Në këto pesëmbëdhjetë vjet në atë sallë ku mblidhen përfaqesuesit e popullit, të cilët shprehin vullnetin e tij si sovran, është treguar më së miri se çfarë lloj lumpeni është infiltruar në strukturat e politikës, prej të cilave dalin organet e qeverisjes.
Shih si percipitojnĂ« ngjarjet nĂ« kĂ«tĂ« kuvend sherresh pa shkak apo shkaqe tĂ« stisura. Pasi qĂ« votohet pĂ«r njĂ« mocion absurd kundĂ«r kryetares sĂ« parlamentit Jozefina Topalli, me njĂ« sistem elektronik tĂ« degraduar ku kryeministri i vendit shfaqet tĂ« ketĂ« votuar kundĂ«r vetes(!!!), apo tĂ« votojnĂ« ata socialiste qĂ« nuk ndodhĂ«n nĂ« sallĂ«, (çfarĂ« Ă«shtĂ« pĂ«r tĂ« vĂ«nĂ« duart nĂ« kokĂ« nga ana teknike dhe Preç Zogaj mĂ« kot e motivon), nĂ« vazhdimsinĂ« e ditĂ«ve tĂ« punimeve qĂ« marrin tĂ« tatĂ«pjetĂ«n, shqyhen mikrofonat, hyjnĂ« gardistĂ«t si arbitĂ«r nĂ« njĂ« ring boksi, pĂ«r tĂ« vazhduar tĂ« nesermĂ«n bilbila e buri e pas dy ditĂ«sh me njĂ« lloj sfide tĂ« padĂ«gjuar qysh nĂ« kohĂ«n e Ali Pash TepelenĂ«s...“ nĂ« pĂ«sofshin gjĂ« robt e mi do tĂ« pergjigjesh ti Ali.“ FjalĂ« tĂ« parodizuara sipas shprehjes sĂ« socialistit Ruçi drejtuar kryeministrit Berisha.
Që jetojnë këta njerëzit tanë me të tilla mentalitete, kjo nuk është ndonjë gjë për tu çuditur, sepse janë pjellë e një sistemi që ka funksionuar një gjysëm shekulli me absurdin, por që të arrihet deri atje sa të fillojnë edhe kërcënimet për eleminime fizike, kjo është e çfarë nuk është.

* * *

Por si e pse të çuditesh për sa ndodh në Shqipëri? Se fundja kur trutë e kokës kanë lëvizur, janë me melingjit, kush e kontrollon lëvizjen e duarve. Pasi që ka dhënë ndihmesën e vet për të nxjerrë nga shinat një tren, kjo opozitë ngatrrestare, si po e ngre zërin për fatin e udhëtarëve në atë tren. Gramoz Ruçi po ngre zërin në qiell për të mbrojtur familjen e vet nga kërcënimet, po nga kush kërkon mbrojtje e siguri. Si mund të ketë siguri e mbrojtje në një shtet ku ti dhe kolegët e tu të politikës keni kontribuar ku e ku për këtë shtet anormal, ku të gjithë kanë armë, ku krimet janë sheshit, ku dhe fëmijët e tu përzihen me krimin, ku koka e organeve të akuzës me apatine e vet mbrohet me xhelozi skandaloze bash prej teje si deputet, e kjo shkon në dobi të kriminelëve e të kriminalitetit. Po fundja ku e shihni të keqen qe ka të ndrrimi një kryeprokurori a nuk mund tia thoni kete popullit shqiptar? Apo, pse te mos të rinovohen sistemet gjyqësore të cilat, pasi të kesh qëlluar me arme pa leje( jo ti ) mbi një njeri dhe e ke plagosur, të dënon me një gjobë, ta zëmë po aq sa të kesh shurruar, në gjëndje të dehur,
( prap jo ti) në lulishten e parlamentit ku mblidheni ju, kokat e kombit.
Në vënd që të diskutohen alternativa, mirë prokurorin ta ndrrojmë po mbi çfarë kriteresh do të zgjedhim një prokuror të përgjithshëm të ri, çfarë kompromisesh do të bëjmë pozitë e opozitë për të arritur në një zgjidhje të dobishme, jo për politikën por për shtetin e popullin dhe gjithnjë duke respektuar kushtetuten, gjithnjë duke menduar edhe për të nesermën.
Kjo nuk ndodh e nuk bëhët sepse partitë politike dëshërojnë të zgjedhin në krye të punëve njerëz që zgjidhin jo hallet e popullit, zbatojnë jo ligjet e shtetit, por të mbrojnë ku e ku interesat e individëve e kastave të politikës që hipin e zbresin në pushtet.
Gjithkush me tĂ« drejtĂ« pyet: Pse ky ngerç politik pĂ«r tĂ« hequr me çdo kusht kryetaren e parlamentit menjeherĂ« sapo kjo foli hapur pĂ«r ngecjen e sistemit tĂ« drejtesisĂ«, per me teper kur permendi emrin e kryeprokurorit Sallaku. Mos vallĂ« opozita e majtĂ« me kĂ«tĂ« revansh ndaj saj desh ti jepte tĂ« kuptonte se „Mbylle, se ti jo vetem nuk e heq dot kryeprokurorin por jemi ne qe te heqim ty.“ Pra nje shantazh i mirefillte.
Po a mund të kishte një zgjidhje pa mocionin Topalli. Pse e pranoi ta hedh në kuvend një mocion të tillë aleanca e djathtë në pushtet? Mos vallë të dy krahët burrnorë janë kundër një zonje, që mbase edhe nuk e ka vertetë përvojen e duhur e intuitën për të drejtuar një parlament grindavecësh ku, jo për fajin e saj, kurrkush nuk të sjell një argument e për më tepër, kurrkush nuk ka predispozitën të dëgjojë kundershtarin e ideve.
Pas tërë këtij lëmshi, ku parlamenti kthehet në peng i konfrontimeve politike,
ngrihet PDK, me një deputet z. Lesi dhe kërkon që në votbësim të hyjë kryeministri. Hajde politikë që bëhet. Për të qeshur. Shih si behët qimja tra nga deputetet. Shih si kalojnë nga një temë në një tjetër, nga një problem në një tjetër me kapercime pindarike...
Ku u nis e ku u bitis...E harruan fare kryeprokurorin Sallaku, e harruan fare zonjën Gaba, e harruan fare korrupsionin e nisën të merren me mocione pas mocionesh. Mirë këta kundërshtarët e majtë se për atë punë janë në parlament, po me ata të Partise Demo-Kristiane, aleatët e Berishës si ndodhi qe harruan ceshtjen Sallaku dhe propozojnë për mocionin Berisha. Kjo të kujton anekdotën "me kë je ti, miku im, që më ndjek me bukë në trastë, me mua apo me ariun". Hajde merre vesh me kë është PDK?! Po Berisha fare pak kohë ka që është zgjedhur, si ndryshoi kaq shpejt raporti i forcave në parlament, vetem se u tha mëndja socialisteve tu bien zilkave. Duke e bërë këtë propozim që e zë ngërç PD, që vertetë i shtie frikën edhe elektoratit që e ka zgjedhur te djathten ne pushtet, mesa duket llogaritë që bën PDK e zotit Lesi janë që, të krijoje nje situate ku të përfitojë për të ngritur sadopak pazarin e partisë së vet që ka peshë pupël ne parlament. Pra, ta jap atë votën e vet të vockël për qeverinë Berisha, në këmbim të ndonjë posti të madh ministri, se a nuk u grind kjo partia demokristiane në gjashtë muaj për një karrike funksionari. Bravo Demokristianë, më një gur kërkoni të vrisni dy zogj duke e futur të shkretën qeveri në qorrsokak, të dilni pastaj si shpëtimtarë, të kërkoni më pas thelën e fitimtarit. Fshati digjet thotë populli...ju bëni politikën e kusurit.

* * *

Ky parlamenti yne, ky Han i Salo Kalit siç thamë ne krye, prodhon sherr të madh për ca yckla të vogla, për ca çikërrima, për ca rregulla të brëndshme që qënkan shkelur nga kryetarja e kuvendit e shkon qorrazi deri në mocione për qeverinë, ta vërë vendin në krizë, e madje të bëjë lëmsh një shtet. Tashmë për këtë mynzyrë parlamantare po hyn ne valle edhe presidenti me deshiren e mire ti qetesoje sadopak gjakrat e politikaneve zullumqare.
Ky parlament prodhon gjithashtu dhe injorancë të institucionalizuar? Çdo mendje e kthjellte e pa molepsur me dogma partiake, shtron ca pyetje te thjeshta qe vertete duan spjegime. Si nuk u mblodhen kryetaret e grupeve parlamentare me nisiativen e vet e të bisedonin për çfarë është në interesin e Shqipërisë e të shqiptarëve në këtë situatë kur edhe Europa na ka në qënder të vemëndjes për çfarë bëjmë, për si sillemi e si qeverisim.. Se fundja përse ekziston parlamenti, përse i mban këto deputët populli me bukë, ky popull i varfër që nuk ka bukë për vehte. I mban për të bërë lodra fëmijësh, tu bien zileve e burive e të tundin prangat? Çfarë ishte e çfarë shprehte ai koncert lodraxhijsh? Mos jemi në një shfaqeje ëndacakësh në breg të ndonjë lumi ku nuk mund të ketë kurrfarë jehone ligji e rregulli, e ku mund ti bihet lodrës e zumpareve në mes të natës pa drojë se mund trembën zogjtë. Po këto që trëmbën nga Parlamenti i Anormalitetit nuk janë zogj por zemra nënash e baballarësh shqiptarë që e kanë frikën deri në palcë se mos po na kthehet tmerri i 97-tes, ku krimi e kriminelët bënë ligjin e shuan me mijra jetë njerëzore.
Këta deputët të këtij parlameti vertetë janë të papërgjegjëshëm sa kohë që harrojnë për çfarë ndodhen në atë vend, përse e kanë atë privilegj të flasin në emër të sovranit popull, harrojnë se i kanë zgjedhur t'u flas mendja, logjika e arsyetimi e jo të çfryjnë instikte rrugaçësh politikë. Këto skena karnevaleske, duke i rënë bilbilave e duke tundur hekurishte të bëjnë të duken fort të dyshimta edhe menyrat se si këta depute kanë ardhur në këtë foltore që përfaqson popullin.
Këta parlamentarë që të kujtojnë han-bujtanarët, këto Ali e këto Veli - atavizma të historisë, që i tregojnë fyçkat njëri-tjetrit, as nuk arrijnë të kuptojnë dëmin kolosal që i shkaktojnë çeshtjes shqiptare, jehonen e shëmtuar që bën në Europë dhe si rrjellojë minimin që i bëjnë çeshtje së Kosovës, sepse edhe kosovarët si ne, shqiptarë janë, bota vertetë nuk na lë të jetojmë bashkë por, të zezat tona ajo gjithmonë i përgjysmon në mes të dy vllezërve siamezë, Shqipërisë dhe Kosovës.
Në këtë kuptim, ky popull i vuajtur brënda kufijve tanë mjeranë të 1913-tës, për çfarë i mban me bukë mundimesh e trazimesh, këto plangprishës të parlamentit, të shtetit e të kombit, qofshin në pozitë apo opozitë, këto derdimenë parlamentare që kanë shpirtin gërnjar të Ali Pashës dhe dellin e egër të Haxhi Qamilit?

3 mars 2006
Botuar ne Gazeta Shkodra: www.gazetashkodra.net



www.traboini.com