Përdorimi politik i fesë lojë e rrezikshme me zjarrin -nga Kolec Traboini



PĂ‹RDORIMI POLITIK I FESĂ‹ LOJĂ‹ E RREZIKSHME ME ZJARRIN

Nga KOLEC TRABOINI


Vendimi i pĂ«rfolur pĂ«r sjellĂ« 600 mijĂ« sirianĂ«, veç tĂ« tjerash, prish edhe ekuilibrat fetarĂ« nĂ« vendin e shqiponjave tashmĂ« tĂ« zgĂ«rlaqura. ShqipĂ«ria me shtesĂ«n arabe 25 pĂ«r qind humbet edhe elementin e fundit tĂ« krishterĂ«,  pĂ«r tu bĂ«rĂ« kĂ«shtu njĂ« vend totalisht  islamik, pjesĂ« e botĂ«s turko-arabe. ShqipĂ«ria rrezikon tĂ« kthehet nĂ« njĂ« Kalifat Islamik nĂ« principet e TurqisĂ« sĂ« vogĂ«l europiane, pĂ«r tĂ« cilĂ«n Ă«shtĂ« folur nga diplomacia e qarqet e vendosjes edhe nĂ« fillimin e shekullit tĂ« kaluar? Ky mund te duket dyshim i pabazuar, por nĂ«se i hedhin njĂ« vĂ«shtrim asaj çfarĂ« ka ndodhur gjatĂ« 100 viteve, pak mbetet pĂ«r tĂ« dyshuar. Pse ta fshehim e kujt ja fshehim se krijimi i shtetit shqiptar Ă«shtĂ« pritur me hezitime nga diplomacia europiane pikĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rqindjes sĂ« madhe tĂ« popullsisĂ« me besim mysliman. AtĂ«herĂ« ai gjykim, i cili sot nĂ« fjalime konsiderohet paragjykim, por me nĂ«nkuptime vazhdon tĂ« pĂ«rvijohet si mentalitet i diplomacisĂ«. Mos i dĂ«gjoni çfarĂ« thonĂ«, por nuhatni çfarĂ« nĂ«nkuptojnĂ«. Konservatorizmi europian tanimĂ« Ă«shtĂ« po aq nĂ« shfaqje e lulĂ«zim sa nĂ« fillimet tĂ« shekullit tĂ« kaluar kur vendosej fati i ShqipĂ«risĂ«. Mund tĂ« themi, sipas simptomave, se ky zgjim i mentalitet konservator i EuropĂ«s sĂ« krishterĂ«, e plakur tashmĂ«, qĂ« po shpartallohet nga dyndje e popullsive energjike arabe, nxitet pikĂ«risht si reaksion e frikĂ« e rifigurimit tĂ« popullsisĂ« dhe humbja e traditave tĂ« krishtera.
2000 vjet krishterim e kanĂ« ngulitur traditĂ«n fetare si pjesĂ« e tipar tĂ« kulturĂ«s perĂ«ndimore. Edhe nĂ« botĂ«n arabe aziatike, nĂ« kahen tjetĂ«r, po ashtu. Aq mĂ« tepĂ«r se feja e krishterĂ« Ă«shtĂ« reformuar mĂ« sĂ« shumti nga nevoja pĂ«r t’ju pĂ«rshtatur zhvillimeve tĂ« reja ku shteti u be laik duke u ndarĂ« nga kisha.  Mbase pĂ«r disa jo e plotĂ« kjo ndryshueshmĂ«ri, kur nĂ« kahen tjetĂ«r kemi njĂ« radikalizĂ«m tĂ« islamit( islami politik) e pĂ«rdorimit tĂ« tij prej politikĂ«s, çfarĂ« solli pĂ«rmbysje e pĂ«shtjellime nĂ« Turqi e vendet arabe. Gjithsesi, edhe pse duke qenĂ« vend i lirive, mos prisni ta thonĂ« se duan ta ruajnĂ« identitetin e krishterĂ«, jo nuk e thonĂ« kĂ«shtu. Do tĂ« gjejnĂ« fjalĂ« tĂ« tjera, por qĂ«llimet mbetĂ«n tĂ« njĂ«jta. Pranimi i emigracionit tĂ« kontrolluar ka qenĂ« njĂ« rutinĂ« nga nevoja pĂ«r fuqi punĂ«torĂ«, por me pĂ«rmasat qĂ« ka marrĂ« kjo dyndje, shumĂ« shpejt europianĂ«t mund tĂ« ndodhen para faktit tĂ« kryer tĂ« EuropĂ«s sĂ« zezĂ«, nĂ« kuptimin e dominimit tĂ« popullsive arabe-afrikane qĂ« shumohen dhjetĂ« herĂ« mĂ« shpejt e mĂ« shumĂ«  se europianĂ«t.  Asimilimi i ardhĂ«sve Ă«shtĂ« i pamundur,  pĂ«r shkak tĂ« fesĂ« Ă«shtĂ« gjithashtu tepĂ«r i vĂ«shtirĂ« pĂ«r tu pĂ«rshtatur me kulturĂ«n e traditat dhe mendĂ«sitĂ« europiane. Ka qĂ« lindin nĂ« FrancĂ« dhe vazhdojnĂ« tĂ« jenĂ« fanatikĂ« fetarĂ« islamike.
Krimet terroriste flasin edhe pĂ«r njĂ« mĂ«sues me origjinĂ« arabe, i lindur nĂ« Angli qĂ« papritur na u gjend terrorist kamikaz nĂ« LondĂ«r, duke masakruar njerĂ«z tĂ« pafajshĂ«m. TĂ« çudit fakti se kanĂ« mbaruar universitete europiane, por mbeten nĂ« mendĂ«sinĂ« e urrejtjes fetare. Pa aspak tolerancĂ«.  Ky Ă«shtĂ« njĂ« problem i madh qĂ« e shoqĂ«ron çdo lloj emigrimi nga vendet me fe tĂ« manipuluar politikisht e tĂ« mbetur nĂ« mendĂ«sitĂ« e mesjetĂ«s e pa kurrfarĂ« dĂ«shire pĂ«r t’ju pĂ«rshtatur kushteve tĂ« reja e jetĂ«s se re nĂ« EuropĂ«. NĂ« aspektin reformues as qĂ« flitet pĂ«r vendet nĂ« kaos tĂ« origjinĂ«s. Pra prurjet e mĂ«dha e tĂ« pakontrolluara, sjellin edhe eksese tĂ« mĂ«dha. Dhe potenciali mĂ« i madh i rrezikut nuk Ă«shtĂ« kultura, por pikĂ«risht feja. NjerĂ«zit e saj predikues qĂ« duhej tĂ« shĂ«rbenin pĂ«r zbutje tĂ« urrejtjes e ndasive, pĂ«rkundrazi  bĂ«hen shkak i fanatizimit si dhe radikalizimit tĂ« njerĂ«zve tĂ« thjeshtĂ«. Se fundja çfarĂ« i bashkon, njĂ« sirian, njĂ« afganistanas, njĂ« irakian e njĂ« jordanez tĂ« bĂ«jnĂ« njĂ« aksion terrorist nĂ« Paris. Amalgama e tyre e ngjizur nĂ« mendĂ«si Ă«shtĂ« padyshim dogma fetare. Intifada. Lufta e shenjtĂ«. Veprime qĂ« i kryejnĂ« pa i kuptuar nĂ« brendĂ«si e pa i vendosur nĂ« kohĂ«n kur kanĂ« lindur. Te dogmat gjejnĂ« alibinĂ« e ngushĂ«llimin por edhe pĂ«rrallat e ndezura pĂ«r  parajsĂ«n( xhenetin) qĂ« i pret me 40 virgjĂ«resha pĂ«r dashnore. Ata qĂ« pĂ«rpiqen tĂ« thonĂ« tĂ« kundĂ«rtĂ«n thjeshtĂ« mashtrojnĂ«, na paraqiten kinse kjo apo ajo fe Ă«shtĂ« paqĂ«sore si pĂ«llumbat dhe e butĂ« si mĂ«ndafsh. PaqĂ«sore nĂ« letĂ«r sigurisht, por nĂ« predikime klerikĂ«sh injorantĂ«  dhe nĂ« mjedise sociale kemi njĂ« pamje tjetĂ«r tĂ« mjerueshme. Kemi djem tĂ« rinj shqiptarĂ« nga Kosova, ShqipĂ«ria dhe Maqedonia e Veriut, qĂ« shkojnĂ« nĂ« Siri dhe bĂ«hen vrasĂ«s tĂ« pĂ«rbindshĂ«m. Sa shpejt i harruam kĂ«rcĂ«nimet ogurzeza tĂ« vrasĂ«sit Lavdrim Muhaxheri dhe tĂ« tjerĂ«ve, madje nĂ« gjuhĂ«n shqipe. Kemi me dhjetĂ«ra e qindra trupa njerĂ«zorĂ« tĂ« sakatuar duke pĂ«rfshirĂ« edhe fĂ«mijĂ«. Me thirrjen tradicionale fetare arabe, qĂ« nuk dua ta pĂ«rmend se tashmĂ« ka marrĂ« nocionin e frikĂ«s.
Pse shkruaj kĂ«shtu dhe a kam sadopak rezerva sa i pĂ«rket feve? Nuk mendoj se inspiroj as prioritete dhe as urrejtje fetare. Kjo pĂ«r shkakun se nuk jam fetar i ngulfatur dhe i pĂ«rkas mendjeve tĂ« lira tĂ« kĂ«saj bote. Aspak i pĂ«rkushtuar nĂ« dogma. Respektoj institucionin fetar tĂ« cilit i pĂ«rkas si trashĂ«gim familjar( por edhe fetĂ« e tjera sigurisht me tĂ« cilat familjarisht jam i lidhur). Por vetĂ«m me njĂ« kusht, qĂ« tĂ« mĂ« ndihmojnĂ« tĂ« dua Atdheu e popullin tim, historinĂ«, traditat dhe sigurinĂ« e tĂ« ardhmes sĂ« kombit ku fillon e mbaron qenia jonĂ« individuale. NĂ«se ka njĂ« Zot tĂ« mĂ« falĂ«. Nuk e skllavĂ«roj dot mendjen as pĂ«rpara atij qĂ« mĂ« ka krijuar. Sepse skllavĂ«ria e mendjes nuk Ă«shtĂ« qĂ«llimi i krijimit qoftĂ« nga hyjnitĂ« e qoftĂ« nga natyra. UnĂ« as e mohoj dot e as e konstatoj dot. Universi Ă«shtĂ« njĂ« pjesĂ« e vogĂ«l e enigmĂ«s sĂ« madhe qĂ« nuk mund ende tĂ« vĂ«rtetohet si u krijua e ku qĂ«ndron. GjithĂ« çfarĂ« qoftĂ« e vĂ«rteta, dogma nuk arrin tĂ« bind njeriun e shkolluar, por as ai i dituri nuk arrin ti jap zgjidhje enigmĂ«s. Prandaj u them shpesh atyre qĂ« lĂ«shojnĂ« insinuata, e keni gabim kur mĂ« klasifikoni siç mĂ« klasifikonte kompania e zullapĂ«risĂ« turko-memurĂ« tĂ« fundamentalisteve islamikĂ« nĂ« mars tĂ« vitin 2000 nĂ« pesĂ«mbĂ«dhjetĂ« shkrime nĂ« shtyp kundĂ«r meje (marramendĂ«se kjo),  duke mĂ« konsideruar me termin e shpikur katoliko - centrik. Se shpejti do tĂ« keni njĂ« pasqyrĂ« tĂ« polemikave fetariste tĂ« qerthullit fanatik tĂ« asaj kohe (qĂ« vazhdon mjerueshĂ«m), si dhe pĂ«rgjigjen dinjitoze qĂ« u dha Prof. EngjĂ«ll Sedaj (1943-2006) nĂ« faqet e gazetĂ«s “Bota sot” mĂ« 20-23 mars 2000 dhe ku ndĂ«r tĂ« tjera e mbrojti edhe idetĂ« dhe parashtrimet nĂ« shkrimin tim qĂ« ndezi atbotĂ« Abdi BaletĂ«n,  “ÇfarĂ« i solli feja e pushtuesit kombit shqiptar?”.
Po pse reagoj unĂ«, shpesh mĂ« pyesin? Heshtja Ă«shtĂ« mĂ« oportune sipas tyre. LehtĂ« Ă«shtĂ« ta mĂ«sojĂ« çdo kush.  Kur e shoh se si zullapĂ«ria me revansh osmanik po kĂ«rkojnĂ« tĂ« na bĂ«jnĂ« synet nĂ« tru si komb e si popull, me zor e pĂ«rdhunĂ«, unĂ« nuk mund tĂ« rri e tĂ« flladitem pĂ«r nĂ«n hije tĂ« lisit. TepĂ«r i madh ky luks pĂ«r kohĂ«n tonĂ«. Por mĂ« e keqja Ă«shtĂ« kur kundĂ«rshtitĂ« e reagimet e mia qĂ« kanĂ« qĂ«llime kombĂ«tare, i marrin si agresivitet ndaj islamit. Jo, kurrsesi. Nuk cenoj asnjĂ«ri nĂ« bindjet e veta brenda vetvetes. UnĂ« kam bindjet e mia, sigurisht, qĂ« ne shprehje e shfaqje publike nuk kanĂ« fare tĂ« bĂ«jnĂ« me pozicione fetare por me ato kombĂ«tare.
Kam reaguar ashpĂ«r kur kam parĂ« se si feja manifeston nĂ« rrugĂ« duke krijuar imazhin e njĂ« revanshi fetar, çfarĂ« nuk ka ndodhur as nĂ«n kushtet e pushtimit osman qĂ« kishte pushtet dhe instrument fenĂ« islame, kam reaguar kur politikanĂ«t tanĂ« u bĂ«nĂ« si bajgĂ« nĂ« kĂ«pucĂ«n e PapĂ«s duke u ngutur tĂ« tregonin gjoja katolicizmin e tyre tĂ« pĂ«rkushtuar. NjĂ« rreng e njĂ« rrenĂ« kjo pĂ«r tĂ« pĂ«rfituar politikisht. Kam reaguar qĂ« herĂ«t  kur e kanĂ« futur ShqipĂ«rinĂ« nĂ« KonferencĂ«n e Vendeve Islamike edhe pse nĂ« KushtetutĂ«n shqiptare tĂ« vitit 1992, neni 7, dhe asaj tĂ« vitit 1998, neni 10, shprehte qartĂ« laicitetin e shtetit; ndaj vazhdoj tĂ« shpreh edhe mĂ« tej mendimin se pjesĂ«marrja e ShqipĂ«risĂ« nĂ« kĂ«tĂ« organizatĂ« fetare ka qenĂ« e vazhdon tĂ« mbetet antikushtetuese. Pse vallĂ« asnjĂ« forcĂ« politike apo shoqatĂ« e pavarur nuk e dĂ«rgon çështjen nĂ« GjykatĂ«n Kushtetuese,  apo asnjĂ« deputet nuk merr iniciativĂ«n tĂ« propozojĂ« njĂ« referendum popullor pĂ«r kĂ«tĂ« shkelje kushtetuese. Mos mĂ« flisni pĂ«r opozitĂ«n se ajo vetĂ« e futi ShqipĂ«rinĂ« nĂ« kĂ«tĂ« batak arabo - aziatik.
GjithmonĂ« kam reaguar sepse e shoh se çfarĂ« spekulimesh bĂ«hen me fenĂ« pĂ«r pĂ«rfitime politike. Nga njĂ« anĂ« e errĂ«t qeverisĂ«se deklarohet se jemi njĂ« komb me rrĂ«njĂ« e degĂ« islamike, madje edhe burim islam na bĂ«nĂ« si komb.  Ă‡farĂ« nuk Ă«shtĂ« aspak e vĂ«rtetĂ« se ku do ti çojmĂ« tĂ« krishterĂ«t ( katolikĂ« e ortodoksĂ« sĂ« bashku) qĂ« e mbajtĂ«n shpirtĂ«risht e fizikisht kĂ«tĂ« komb nĂ«pĂ«r shekuj pushtimi. ÇfarĂ« ta bĂ«jmĂ« Gjergj Kastriotin? Dhe nga ana tjetĂ«r, na i rrokĂ«n katĂ«r krerĂ«t fetarĂ« tĂ« ShqipĂ«risĂ« e i dĂ«rguan si dashi me kĂ«mborĂ« pĂ«r tĂ« parakaluar rrugĂ«ve te Parisit, kinse, pĂ«r  ti thĂ«nĂ« qytetĂ«rimit perĂ«ndimor merrni shembull nga ne, se ne jemi kampion nĂ« botĂ« pĂ«r mirĂ«kuptim fetar. Bla-bla-bla. DĂ«ngla. Se ndĂ«rkohĂ« nĂ« MitrovicĂ« e rrĂ«zuan pĂ«rmbys shtatoren e NĂ«nĂ« TerezĂ«s, myslimanĂ«t e ShkodrĂ«s nuk e pranuan monumentin e bamirĂ«ses sĂ« madhe nĂ« hyrje tĂ« qytetit dhe projektin e zhvendosen me imponim.  KishĂ«n e ShĂ«n Shtjefnit nĂ« kala qĂ« nĂ« kohĂ«n e Gjergj Kastriotit e duan sĂ«rish xhami siç e patĂ«n kthyer pushtuesit barbar e hordhitĂ« e egra te Anadollit, a thua se kĂ«ta myslimanĂ« fanatike te ShkodrĂ«s qĂ«nkan pĂ«rfaqĂ«sues e mercenarĂ« tĂ« revanshit osman pan Ballkanik. Po ka dhe mĂ« . Ca islamikĂ« tĂ« qorrollisur plasĂ«n qĂ« tĂ« mos bĂ«het Katedralja Katolike e PrishtinĂ«s si vizion paqĂ«sor e mirĂ«kuptues i presidentit tĂ« ndjerĂ« Ibrahim Rugova, pĂ«rpara tĂ« cilit udhĂ«heqĂ«sit e sotĂ«m duken si liliputĂ«. E me tej çfarĂ« do politika e qeverisja qĂ« manipulon me festat fetare. ÇfarĂ« Ă«shtĂ« kjo qeveri qĂ« shtron iftar e bĂ«n propagandĂ« me fjalime dogmatike. Nuk ka shtruar(e mirĂ« ka bĂ«rĂ«) ndonjĂ« drekĂ« a darke pĂ«r Krishtlindje apo PashkĂ« as pĂ«r ortodokset e as pĂ«r katoliket. QeveritarĂ«t nuk kanĂ« asnjĂ« punĂ«, madje bĂ«jnĂ« mirĂ« ti zbojnĂ« nga institucionet fetare e ti quajnĂ« tĂ« padĂ«shiruar sepse venĂ« pĂ«r tu dukur e dalĂ« nĂ« media pĂ«r pĂ«rfitime elektorale.
Po pse duhen bërë mësime fetare në shkolla? Për ti treguar fëmijëve se nuk jemi krejt njësoj, se kemi besime të ndryshme, tu fusim në kokë dogma, apo tu nxisim luftën e shenjtë, këndej intifada andej kryqëzata. Nuk ka asnjë punë feja në shkollë. Kush do të bëhet fetar të shkojë në shkolla të posaçme që thënë të vërtetën ka më tepër seç duhet këtu ndër ne. Kemi prodhim klerikësh me shumë se na duhen. Aq me tepër se ne këtë fushë, importi po e konkuron vrullshëm prodhimin e vendit.
Edhe lajmet qĂ« jepen pĂ«r mundĂ«sinĂ« e ardhjes se 600 mijĂ« sirianeve padyshim ka tĂ« bĂ«jĂ« me produktin shkatĂ«rrues tĂ« politikĂ«s nĂ« shumĂ« pikĂ«pamje. Por edhe efekti qĂ« do krijohet sepse ata 600 mijĂ« do tĂ« jenĂ« myslimanĂ«, kjo bĂ«n qĂ« tĂ« shtohen institucionet fetare dhe tĂ« minimizohet pĂ«rqindja e popullsisĂ« se krishterĂ« deri nĂ« zhdukje. A nuk tingĂ«llon kjo si njĂ« dĂ«shirĂ« pĂ«r tĂ« shfarosur autoktonĂ«t, ata mĂ« tĂ« rezistueshmit nĂ« histori, atĂ« pjesĂ« heroike tĂ« popullsisĂ« qĂ« i qĂ«ndroi pĂ«rballĂ« pushtuesit pesĂ« shekullor, jo vetĂ«m si arbĂ«r me kulturĂ«n e traditat e veta stĂ«rgjyshore, por nuk u lĂ«shuan as nĂ« pikĂ«pamje fetare.  Ă‡farĂ«, si rezultante historike, solli qĂ« ky popull tĂ« merret nĂ« konsideratĂ« dhe tĂ« vlerĂ«sohet si njĂ« identitet i fortĂ« me tĂ«ra potencialet pĂ«r tĂ« krijuar njĂ« shtet. NĂ«se popullsia do tĂ« ishte krejt islamike dhe tĂ« konsiderohej e tillĂ« nga Europa, tĂ« jeni tĂ« bindur se nuk do tĂ« kishim pavarĂ«si, do tĂ« konsideroheshim njĂ« province turke dhe do tĂ« copĂ«toheshim pa pasur kurrĂ« njĂ« shtet, siç u tentua tĂ« bĂ«hej prej qarqeve tĂ« diplomacisĂ« nĂ« LondĂ«r,  Shkaku dihet ani pse fshihet, nuk donin tĂ« krijohej njĂ« Turqi e re dhe e vogĂ«l nĂ« Ballkanin perĂ«ndimor. Ekzistenca e popullsive sĂ« krishterĂ« ua zbuste kĂ«tĂ« dyshim, por ishte dhe faktori Austro-Hungari, kjo perandori katolike qĂ« ndikoi nĂ« favor tĂ« shqiptarĂ«ve.
Nuk ka qenĂ« e pakuptimtĂ« as e paqĂ«llimtĂ«, qĂ« nĂ« momentin e aktit te madh tĂ« PavarĂ«sisĂ«, tĂ« ishin edhe dy shtyllat e forta tĂ« shqiptarisĂ«, Luigj Gurakuqi (1879 -1925) dhe Dom NikollĂ« Kaçorri (1865-1917), madje ky i fundit zĂ«vendĂ«skryeministĂ«r, rangu i dytĂ« pas Ismail Qemalit. Fakt qĂ« mjerisht nĂ«  pĂ«rkujtime shtetĂ«rore apo dhe shkrime anashkalohet. Shfaqje e mjerueshme e shoqĂ«roi mbĂ«rritjen e eshtrave tĂ« Dom NikollĂ« Kaçorrit nĂ« Rinas ku u pĂ«rcoll jashtĂ« vĂ«mendjes sĂ« qeverisĂ« si tĂ« ishte njĂ« valixhe udhĂ«tarĂ«sh. AsgjĂ« nuk Ă«shtĂ« rastĂ«si dhe e kanĂ« gjithsesi njĂ« kuptim. Pse bĂ«jmĂ« sikur nuk i dimĂ« kĂ«to . ShqipĂ«ria u ruajt nĂ« identitet dhe u bĂ« nĂ« saj tĂ« qĂ«ndresĂ«s sĂ« popullsisĂ« sĂ« krishterĂ« qĂ« i konsideronin tĂ« huaj pushtuesin osman. PĂ«rkundĂ«r mjaft shtresave tĂ« popullsisĂ« qĂ« e konsideronin veten turq dhe ishin njĂ«suar me pushtuesit deri ne atĂ« masĂ« sa kur u bĂ« kryengritja e vitit 1911, kundĂ«r malĂ«sorĂ«ve i nisen trupa tĂ« rinisĂ« myslimane tĂ« ShkodrĂ«s tĂ« luftonin kundĂ«r tyre. KĂ«tĂ« fakt historik e kanĂ« mbuluar. TĂ« mashtruar sigurisht nga pushtuesit turq, qĂ« lĂ«shuan kushtrim kasnecĂ«sh nĂ« qytet, kinse malĂ«sorĂ«t kishin dalĂ« kundĂ«r Dinit e Imanit. Dhe shkuan tĂ« veshur e tĂ« armatosur, por DedĂ« Gjon Luli i zuri rob sapo zbritĂ«n nga varkat nĂ« bishtin e liqenit, dhe, si i çarmatosi, i zhveshi dhe i nisi prapa pĂ«r nĂ« ShkodĂ«r pa vrarĂ« as dhe njĂ«.
Nuk mund tĂ« themi e tĂ« flemĂ« gjumĂ« se harmoninĂ« e kemi tĂ« siguruar si byrek nĂ« tepsi,  siç kuturisin shtetarĂ«t tek mburren nĂ«pĂ«r kancelaritĂ« e EuropĂ«s. E di shumĂ« mirĂ« Europa çfarĂ« jemi. Sepse edhe ka ndĂ«rhyrĂ« kur kemi qenĂ« nĂ« zgrip tĂ« luftĂ«s civile, kur qytetarĂ«t shkodranĂ« pĂ«r shkak tĂ« pĂ«rçarjes fetare, qĂ« e nxiste valiu turk qĂ« nuk e kish per gjĂ« tĂ« varte priftĂ«rinjtĂ« katolikĂ« ne mes tĂ« qytetit, u barrikaduan sipas pĂ«rkatĂ«sisĂ« fetare.  U desh ndĂ«rhyrja energjike e Austro HungarisĂ« qĂ« nĂ«se katolikĂ«t pĂ«sonin ndonjĂ« gjĂ« do ti shpallte luftĂ« Stambollit. E di Europa shumĂ« mirĂ« se ende nĂ« PrishtinĂ« shkojnĂ« shqiptarĂ«t faqezinj e falen nĂ« tyrben e pushtuesve, Sulltan Muratit a Mehmetit dreqi po e di. E di Europa se disa renegat fanatikĂ« fetare tĂ« shitur, shkojnĂ« e marrin njĂ« historian teveqel turk qĂ« nuk lĂ« gjĂ« pa thĂ«nĂ« pĂ«r heroin tonĂ« kombĂ«tar atje nĂ« Katedralen e ShĂ«n NikollĂ«s nĂ« Lezhes ku ishte varrosur Gjergj Kastrioti  e barbarĂ«t e Anadollit e zhvarrosĂ«n dhe kockat ja trazuan e humbĂ«n. E di Europa çfarĂ« po ndodh nĂ« kĂ«to troje me tĂ«rbim e fanatizĂ«m vetĂ«vrasĂ«s. MirĂ« Europa, po ju a e dini qĂ« nĂ« fjalorĂ«t e gjuhĂ«s shqipe ka qenĂ« e mbetet pĂ«rherĂ« fjala dhe shpjegimi nĂ« negacion kryqĂ«zatave tĂ« krishtera kĂ«tu e shekuj mĂ« parĂ«, para se tĂ« shfaqeshin turqit nĂ« Ballkan?  Por nuk gjen asnjĂ« fjalĂ« e asnjĂ« nocion qĂ« ka tĂ« bĂ«jĂ« me “intifadĂ«n”, luftĂ«n e shenjtĂ« tĂ« myslimanĂ«ve kundĂ«r te krishterĂ«ve, qĂ« u shfaq aq agresive me kokĂ«prerje nĂ« shtetin makabĂ«r tĂ« ISIS nĂ« Siri dhe Irak.
GjithĂ« kjo lukuni qĂ« krijon kĂ«sisoj mysybetesh turko-memure, mendojnĂ« mbase se njerĂ«zit dinĂ«  tĂ« lexojnĂ« por nuk dinĂ« tĂ« kuptojmĂ«. Dhe laj lesh me historinĂ«, me traditat, me kulturĂ«n arbĂ«rore, e kĂ«rko e gĂ«rmo natĂ« ditĂ« nĂ« rrĂ«njĂ«t e kombit pĂ«r tĂ« gjetur aty vetĂ«m islamizmin e shekullit te XV, sikur kĂ«to troje tĂ« mos kishin pas histori mĂ« parĂ«, sikur gjithçka ka filluar  me njĂ« ferman tĂ« sulltanit. Ta zĂ«mĂ« krijimi i TiranĂ«s i atribuohet, me njĂ« monument skandaloz, njĂ« kopuk-qafiri qĂ« i shĂ«rbeu deri nĂ« pĂ«rçudnim sulltanĂ«ve tĂ« Stambollit, kur populli shqiptar pĂ«rgjakej me pushtuesit. A e kuptoni deri ku shkon poshtĂ«rsia e politikĂ«s dhe e Ă«ndrrĂ«s se çmendur pĂ«r tĂ« krijuar kĂ«tu njĂ« ShqipĂ«ri si pjellĂ« e hordhive arabo-aziatike. Nuk ishte njĂ« shfaqje krejt e kotĂ« e mizerabiliteteve qĂ« sot u thurin lavdi Esat Pash Toptanit, qĂ« u vra nga njĂ« shqiptar atdhetar, Avni Rustemi,  qĂ« edhe atĂ« e anatemojnĂ« buburrecat e historisĂ«.  Por me heqjen nga skena tĂ« kerrmĂ«s antikombĂ«tare, nuk u shua si ideal shkatĂ«rrues esatpashtoptanizmi, sepse ja ku i kemi edhe sot llapaqenĂ«t qĂ« i thurin lavdi. Po dale, tĂ« thonĂ«, se kjo ngordhĂ«sirĂ« historike na paska pas edhe ndonjĂ« tĂ« mirĂ«. MirĂ«zezĂ«, thuaj. LĂ«re mĂ« Haxhi QamilĂ«t e rinj, se ata janĂ« njĂ« tjetĂ«r kapitull i ndyrĂ« nĂ« histori qĂ« u instumentalizua nga politika moniste, por jeton ende nĂ«pĂ«r dĂ«lire anadollake tĂ« cilat edhe krejt pa rrezik nuk janĂ«.
Ndaj  duhet me çdo kusht qĂ« politika tĂ« rrijĂ« larg instrumentimit tĂ« fesĂ«. Loja e politikes me fenĂ« Ă«shtĂ« njĂ« zjarr qĂ« potencialisht i shkreton trojet shqiptare ndaj dhe nĂ«pĂ«r shekuj ata qĂ« i kanĂ« radikalizuar me sĂ« shumti shqiptarĂ«t nĂ« pikĂ«pamje fetare kanĂ« qenĂ« armiqtĂ« mĂ« tĂ« egĂ«r tĂ« ShqipĂ«risĂ«. Ata kĂ«sisoj e kanĂ« parĂ« pĂ«rçarjen fetare si instrumenti mĂ« i mirĂ« e mĂ« efikas pĂ«r tĂ« shuar e harruar çështjen shqiptare nĂ« Ballkan, çështje qĂ« ende mbetet e pazgjidhur. Sa mĂ« shumĂ« afron koha e zgjidhjes, aq mĂ« e stĂ«rholluar bĂ«het arma me tĂ« cilĂ«n e luftojnĂ« armiqtĂ« tanĂ« kauzĂ«n shqiptare. Ndaj duhet pĂ«rballuar zullapĂ«ria antikombĂ«tare, e gjithsecili, pavarĂ«sisht se çfarĂ« besimi i pĂ«rket si trashĂ«gim familjar, apo personal, mbi gjithçka tĂ« mendojĂ« e tĂ« punojĂ« pĂ«r kombin,  ku tĂ« lindim e tĂ« vdesim si kombtaristĂ« - qĂ« tĂ« rrojĂ« edhe me tej shqiptaria.

TRABOINI ART STUDIO CHANNEL